I SA/Gl 540/10

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi B.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W terminie zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, zwrócił najpierw uwagę, że stoi przed koniecznością spłaty zaległości podatkowych, których wysokość (720.128 zł) przekracza jego możliwości finansowe. Podkreślił, że uzyskiwane przez niego dochody z prac dorywczych w kwocie 1120 zł pozwalają mu na pokrycie niezbędnych wydatków, do których zaliczył alimenty na córki w łącznej wysokości 450 zł oraz czynsz za najem mieszkania w wysokości 282 zł. Według wniosku skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada żadnego majątku i korzysta pomocy prawnej swojego pełnomocnika nieodpłatnie. Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (wskazano, że należy w tym celu nadesłać odpis umów, na podstawie skarżący świadczy pracę, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, przedstawienie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (sprecyzowano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym lub zaświadczenia właściwego organu podatkowego poświadczające, że zaznania takie nie zostały złożone, wykazanie, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym wysokości czynszu związanego z najmem mieszkania. Odpowiadając na to wezwanie, pełnomocnik stwierdził, że "skarżący nie posiada prawie żadnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu". Oświadczył nadto, że wnioskodawca korzysta w znacznym stopniu z pomocy rodziców oraz że "Urząd Skarbowy poinformował wszystkie banki o istniejącej zaległości, nakazując ewentualne wpłaty jakichkolwiek kwot na rzecz skarżącego przekazywać na rachunek odpowiednich organów w celu zaspokojenia należności wynikających z egzekucji". Pełnomocnik przedłożył kopie ugody oraz wyroku potwierdzających, że skarżący zobowiązany jest do płacenia alimentów we wskazanej wyżej wysokości. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że strona skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka została spełniona, nie wykonując w wystarczającym stopniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Spośród licznych dokumentów, o które wzywano, nadesłano przecież tylko te dotyczące ciążącego na wnioskodawcy obowiązku alimentacyjnego. Nie można przy tym uznać, że ten stan rzeczy został należycie usprawiedliwiony poprzez ogólnikowe wyjaśnienia wskazujące na brak żądanej dokumentacji oraz dotyczące zajęcia rachunków bankowych, zwłaszcza jeżeli zważyć, iż wyjaśnienia te złożył profesjonalny pełnomocnik. Od takiego pełnomocnika można przecież wymagać pełnej świadomości konsekwencji niewykonania wezwania referendarza sądowego, a co za tym idzie większej aktywności dowodowej i staranności procesowej w wywiązywaniu się z obowiązków łączących się z ciężarem dowodu. Niewątpliwie wszak to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Minimum wspomnianej staranności powinno sprowadzać się do próby wykonania referendarza sądowego do nadesłania dokumentacji źródłowej. Tymczasem, jak już była o tym mowa, w niniejszej sprawie tych dokumentów bezsprzecznie w większości nie nadesłano, poprzestając jedynie na oświadczeniach, które nie mogą być uznane za przekonujące. Nic bowiem nie stało na przeszkodzie, by wykonać wezwanie w części odnoszącej się do zeznania podatkowego za ubiegły rok – jeżeli skarżący tego zeznania istotnie nie złożył, jego pełnomocnik powinien, zgodnie z jednoznaczną treścią wezwania, przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego. Dokonanie tych czynności pozwoliłoby ustalić, czy skarżący rzeczywiście nie wykazał dochodów podlegających opodatkowaniu; wskutek biernej postawy procesowej strony skarżącej – która zlekceważyła też wezwanie do udokumentowania dochodów wskazanych we wniosku – jest to jednak niemożliwe, co wyklucza wolną od wątpliwości ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Podobnie pełnomocnik ograniczył się tylko do oświadczeń na temat czynności egzekucyjnych podjętych odnośnie do rachunków bankowych jego mocodawcy, mimo iż w wezwaniu wyraźnie określono, jakie dokumenty należy w tym zakresie nadesłać. Również uzyskanie tych dokumentów, tj. wyciągów z rachunków bankowych lub zaświadczeń banku, nie powinno się wiązać z nadmiernymi trudnościami, zresztą pełnomocnik nie wskazał żadnych przyczyn, dla których tego nie uczynił. Nic nie umożliwiało także wykonania wezwania w zakresie dotyczącym kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, w tym czynszu za najem mieszkania. Dowody te mają zaś niewątpliwie pierwszoplanowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, ponieważ wydatki skarżącego, szczególnie te o charakterze stałym i mające na celu pokrycie niezbędnych życiowych potrzeb, stanowią jedną z tych wielkości, która musi być uwzględniona podczas rozpoznania wniosku. Poza tym udokumentowanie wysokości czynszu za mieszkanie, np. za pomocą kopii umowy najmu, pozwoliłoby wyciągnąć wnioski na temat sytuacji mieszkaniowej wnioskodawcy. Podsumowując, wskutek nienależytego wykonania wezwania referendarza sądowego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie jest wystarczający dla ustalenia, czy skarżący znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.