I SA/Gl 542/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, , , po rozpoznaniu w dniu 17 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podał, że jego trzyosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z jego renty oraz emerytury jego małżonki w łącznej kwocie 1.354,32 zł. Wskazał również, iż jego pełnoletnia córka studiuje oraz zwrócił uwagę na "znaczne rodzinne zadłużenie". Skarżący wyliczył miesięczne koszty utrzymania rodziny na kwotę około 1.000 zł. Z wniosku wynika także, że skarżący nie posiada żadnego majątku, poza domem, w którym zamieszkuje, oraz niewielką nieruchomością rolną. Do wniosku załączono kserokopie wypłat wspomnianych renty i emerytury odpowiednio za sierpień i lipiec bieżącego roku. W dalszej kolejności Referendarz sądowy pismem doręczonym w dniu 18 sierpnia 2011 r. do rąk małżonki skarżącego wezwał go do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy oraz że wezwanie to nie dotyczy potwierdzeń wypłat, które zostały dołączone do wniosku), nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych /przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że córka skarżącego nadal uczy się w tej placówce (wskazano, że zaświadczenie to powinno odpowiadać na pytanie, czy otrzymuje ona jakąkolwiek pomoc finansową, a także czy nauka jest odpłatna, a jeśli tak, to winno wskazywać tryb i formę płatności, w szczególności, czy środki wypłacane są w gotówce, czy na rachunek bankowy), sprecyzowanie wysokości "zadłużenia rodziny" skarżącego, o którym mowa we wniosku, oraz wykazanie tej okoliczności za pomocą m.in. stosownych umów, wezwań do zapłaty itp., wyjaśnienie przyczyn, dla których we wniosku nie wspomniano o samochodzie osobowym należącym do małżonki skarżącego, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych /przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiedzią na to wezwanie było pismo małżonki skarżącego z dnia 22 sierpnia 2011 r., w którym podniosła ona, że "trudna sytuacja dochodowa i nawracająca [...] męża uniemożliwia mu wykonanie skomplikowanego zadania oraz występowania przed Sądem". Małżonka stwierdziła, że skarżący po wypadku od 1982 r. nie jest w stanie pisać i musi korzystać z pomocy innych. Wyjaśniła, iż oprócz członków rodziny wskazanych we wniosku, pod adresem zamieszkania wnioskodawcy zameldowane są jeszcze dwie osoby, które prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Według niej zgromadzenie potrzebnej dokumentacji jest niemożliwe, gdyż wymaga kosztownego wyjazdu poza miejsce zamieszkania i poniesienia niezbędnych opłat, zaś uzyskanie szkolnego zaświadczenia córki nie wchodzi w rachubę z powodu jej wizyty u siostry w N. Małżonka skarżącego poinformowała również, że nie dokumentuje wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, że posiadany przez nią pojazd jest niewielkiej wartości oraz że zadłużenie u rodziny nie powstało na podstawie pisemnych umów. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2007 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko podał, iż skarżący nie wykazał, iż przesłanka przyznania mu praw pomocy zachodzi, gdyż wezwanie do uzupełniania danych zawartych we wniosku, nie zostało wykonane. W terminowo złożonym sprzeciwie od tego orzeczenia, pełnomocnik skarżącego w osobie jego małżonki A. M. wyjaśniła, iż zawiadamiała już Sąd o trudnej sytuacji i chorobie męża ([...]), uniemożliwiającej mu wykonanie wezwanie Referendarza. Dalej podała, iż precyzyjnie odpowiedziała na pytania Referendarza, a także wskazała na błędne jego rozumowanie zgodnie, z którym zameldowanie osób pod tym samym adresem, tożsame jest z prowadzeniem przez te osoby wspólnego gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata) sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonał tego również po otrzymaniu uzasadnienia postanowienia Referendarza z dnia 31 sierpnia 2011 r. (nie przedstawił nawet tych dokumentów, które winny znajdować się w posiadaniu jego i jego rodziny, takie jak kopie zeznań podatkowych czy też rachunki i faktury dotyczące kosztów utrzymania). Skarżący nie wykonał także wezwania w zakresie złożenia oświadczenia, nie określając chociażby kwoty zadłużenia zaciągniętego u rodziny. Stwierdzić zatem należy, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych, uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawcy oraz bezsprzeczną ocenę jego sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie jego wniosku. Nie można w szczególności ustalić jak w rzeczywistości przedstawia się sytuacja dochodowa gospodarstwa domowego skarżącego, a także na jakim poziomie kształtują się wydatki tego gospodarstwa i przez kogo są ponoszone. Wskazać nadto należy na utrwalony już w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy, sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832,również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy w budynku mieszkalnym zamieszkiwanym przez skarżącego i jego małżonkę, przebywają jeszcze trzy osoby (córki: B. M. oraz E. M., a także teściowa M. B.). Wnioskodawca pomimo stosownego wezwania w tym zakresie nie wykazał dochodów tychże osób utrzymując, że prócz jednej z córek B. M., prowadzą one odrębne gospodarstwa domowe, nie wykazując jednocześnie w żaden sposób tej odrębności. Przez pojęcie ,,pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" tymczasem, należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Niekorzystnie dla skarżącego, ocenić zatem należy nie wykazanie dochodów pozostałych członków gospodarstwa domowego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 §1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązująca w procedurach sądowych w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. działając oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.