I SA/Gl 545/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 19 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 lipca 2009 r. wezwano pełnomocnika skarżącego, będącego adwokatem, do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia w kwocie [...] zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie, skarżący złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, oświadczył, że "znajduje się przejściowo w ciężkiej sytuacji finansowej, która jest spowodowana słabą koniunkturą na rynku transportowym (...)". Wskazał, że przychody przeznaczane są na pokrycie kosztów działalności, w tym na wynagrodzenia 23 pracowników. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika, ze skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żona oraz trójką dzieci. W jego świetle skarżący nie posiada majątku, poza trzema samochodami ciężarowymi i siedmioma naczepami. Jego dochód z działalności gospodarczej stanowi kwota [...] zł. Poinformował ponadto o konieczności spłaty licznych zobowiązań publiczno i prywatnoprawnych, które na nim ciążą. Pismem doręczonym w dniu 31 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego i jego małżonkę (zastrzeżono, że jeżeli którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedłożyć poświadczające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego (wskazano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres), wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z nieruchomości wskazanej jako jego adres zamieszkania, nadesłanie zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub umów kredytu bankowego wraz z harmonogramem spłat, wezwań do zapłaty, wyroków zasądzających itp., przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, potwierdzającego, że małżonka skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ponadto wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie, skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ponadto oświadczył, że posiada dwa rachunki bankowe oraz że "korzysta z umowy linii kredytowej" i "posiada zaciągnięte pożyczki na zakup środków trwałych". Do pisma załączył odpisy: rachunku zysków i strat na dzień 31 lipca 2009 r. (wykazano m.in. przychody netto ze sprzedaży w wysokości [...] zł, koszty działalności operacyjnej w wysokości [...] zł, w tym koszty wynagrodzeń w wysokości [...] zł oraz zysk netto w wysokości [...] zł), zeznań podatkowych za ubiegły rok (według niego skarżący wykazał z działalności gospodarczej przychód w kwocie [...] zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł oraz dochód w kwocie [...] zł), kartotek środków trwałych, księgi wieczystej, pisma w sprawie pożyczek zaciągniętych w latach 2006-2008 na łączną kwotę [...] zł, umowy z dnia 6 stycznia 2006 r. o linię kredytową w kwocie [...] zł oraz faktury i rachunki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ponadto skarżący nadesłał oświadczenie jego małżonki, iż nie uzyskuje ona dochodów i nie złożyła zeznania podatkowego za ostatni rok. Postanowieniem z dnia 16 września 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 28 września 2009 r. (data nadania) skarżący oraz uczestniczka postępowania wnieśli sprzeciwy od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Skarżący polemizując z twierdzeniami referendarza, po raz kolejny oświadczył, że wszelkie środki pieniężne przeznacza na pokrycie zobowiązań podatkowych, opłat lokalnych oraz wynagrodzenia pracowników. Podkreślił przy tym, że koszty działalności wzrastają, zaś ceny kontraktów ulegają obniżeniu. Jego zdaniem wykazał, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W końcowej części sprzeciwu wyraził przekonanie, że zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sprzeciw uczestniczki zawierał identyczną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Taka sytuacja miała miejsce w omawianej sprawie. W tym miejscu należy jednak zauważyć, że strona skarżąca nie wykonała w wystarczającym stopniu wezwania, w szczególności nie zostały nadesłane wszystkie dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie do wniosku. Nie przedłożono mianowicie deklaracji dla podatku od towarów i usług oraz wyciągów z rachunków bankowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że dokumenty te można uzyskać bez większej trudności i mają one pierwszoplanowe znaczenie dla oceny wniosku. Nie można przy tym uznać, że oświadczenia skarżącego zawarte w piśmie z dnia 4 września 2009 r. czynią zadość wezwaniu, gdyż w ocenie Sądu nie mają takiej wartości dowodowej, co wspomniane wyciągi. Tak samo należy ocenić brak dokumentów dotyczących małżonki skarżącego. Również w tym przypadku samo oświadczenie małżonki w sprawie jej dochodów nie stanowi wykonania wezwania, które zostało sformułowane w precyzyjny sposób. Wobec tego ciążyły na wnioskodawcy obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona miała zatem świadomość, że jej postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął jej to referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Mimo to jednak dokumenty te nie zostały załączone do żadnego ze sprzeciwów. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, LEX 203331). Przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia dodatkowo okoliczność, że ze złożonych dokumentów – w ocenie Sądu – nie wynika, aby sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwoliła mu na partycypowanie w kosztach postępowania. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na dane zawarte w dokumentach księgowych, w tym przede wszystkim osiągnięty zysk netto. Wprawdzie koszty prowadzonej działalności gospodarczej są wysokie, to jednak porównując osiągnięty zysk z wysokością wpisu od skargi w niniejszej sprawie, przyjdzie stwierdzić, że zysk ten wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu. Fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę dochodu uniemożliwia zatem przyznanie mu prawa pomocy, będącego przecież formą dofinansowania strony z budżetu państwa, która powinna mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście niemożliwe. Nadto trzeba w tym miejscu odnotować, że kwota, która będzie potrzebna na uiszczenie wpisu, jest wielokrotnie mniejsza od wydatków, które strona obecnie ponosi w związku z prowadzoną działalnością. Reasumując, w niniejszej sprawie nie zostało wykonane w pełni wezwanie, a tym samym nie zostały przedłożone wszystkie niezbędne dokumenty. Z przedstawionej zaś dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny, że w stosunku do osoby wnioskodawcy spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji. Oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to byłoby identyczne, gdyby nawet przyjąć, iż w końcowej części sprzeciwu skarżący rozszerzył zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy z częściowego na całkowity. W art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, do którego jak się wydaje omyłkowo (skarżący ma pełnomocnika) nawiązał wnioskodawca, skonstruowano bowiem jeszcze bardziej rygorystyczne przesłanki przyznania tego prawa, ponieważ uzależniono je od całkowitej niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a nie jedynie od niebezpieczeństwa powstania uszczerbku utrzymania koniecznego w związku z ich poniesieniem.