I SA/Gl 554/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi H. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [....] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia, sprostowania i wyjaśnienia wątpliwości, co do decyzji dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. w zakresie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1. ustanowić dla skarżącej radcę prawnego; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił H.N.(dalej także w skrócie: "skarżąca") od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 50 zł, jednocześnie odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 28 października 2015 r. ww. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na postanowienie wskazane w komparycji niniejszego orzeczenia. Razem z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku skarżąca nadesłała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W motywach wniosku odnotowała, że jest osobą samotną, i że jej dochody ograniczają się do świadczenia wypłacanego przez Rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki w wysokości 719 USD brutto miesięcznie, więc ich realna wysokość uzależniona jest od aktualnego bankowego kursu skupu tej waluty. W dalszej części uzasadnienia wniosku zwróciła uwagę na inne sprawy zarejestrowane w tutejszym Sądzie, w których również wystąpiła o przyznanie prawa pomocy. Zaakcentowała dalej, że w listopadzie 2015 r. zakupiła piec grzewczy za kwotę 579 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jest w 2/4 współwłaścicielem nieruchomości, w tym: 72 m2 domu i 154 m2 działki, na której jest usytuowany, jak również 51 m2 łąki. Dodatkowo skarżąca posiada udział (2/12 części) w innej nieruchomości, na którą również składa się dom i działka budowlana. W tych ramach skarżąca odnotowała "brak prawomocnej decyzji dot. pow. mieszkaniowej – po nabyciu spadku przez współwłaścicieli." W końcowej części wniosku skarżąca wskazała na stałe wydatki, które miały być uregulowane w październiku 2015 r., czyli w czasokresie złożenia wniosku. Do formularza dołączono szereg dokumentów źródłowych. Należy w tym miejscu odnotować, że w dniu 9 grudnia 2015 r. rozpoznano cztery wnioski skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Dwa z nich zostały złożone w tożsamej sytuacji procesowej, tzn. już po wydaniu wyroku kończącego postępowanie sądowe (sygn. akt I SA/Gl 324/15 i I SA/Gl 325/15) i dotyczyły ustanowienia radcy prawnego. Kolejne dwa, zostały złożone na wstępnym etapie postępowania (sygn. akt I SA/Gl 1283/15 i I SA/Gl 1284/15). W pierwszych dwóch ww. sprawach, pismem z dnia 3 listopada 2015 r., zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dokumentów źródłowych i oświadczeń. Odpowiedzi skarżąca udzieliła przy piśmie z dnia 30 listopada 2015 r., nadsyłając przy nim plik dokumentów źródłowych, które dołączono do sprawy o sygn. I SA/Gl 324/15. Obecnie, mając na uwadze względy ekonomii procesowej oraz zasadę szybkości postępowania wyrażoną w art. 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), odstąpiono od wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku w tej konkretnej sprawie, przyjmując jednocześnie stan faktyczny ustalony w sprawie o sygn. I SA/Gl 324/15. Przyjęto więc, że H.N. mieszka w domu dwurodzinnym. Jedno z gospodarstw domowych tworzy sama, zaś w drugim przebywają jej siostra z mężem i synem. Gospodarstwa te, w znacznej części, posiadają odrębne urządzenia pomiarowe bieżącego zużycia mediów. H.N. posiada połowę domu o łącznej pow. 174 m2 i działki, na której jest posadowiony o pow. 319 m2. Dodatkowo posiada udział (1/6) w domu o łącznej pow. 237,93 m2 i działce, na której jest posadowiony o pow. 689 m2. Do stałych udokumentowanych miesięcznych wydatków należy zaliczyć opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej (286,30 zł, średnia z dwóch miesięcy) i zużycia wody oraz odprowadzania ścieków (45,70 zł). Dodatkowo skarżąca wydatkuje: 58,50 zł (z tytułu ubezpieczenia), 10 zł (gospodarowanie odpadami), 8,80 zł (łączne zobowiązanie pieniężne) i 4,90 zł (podatek od nieruchomości). Skarżąca udokumentowała wydatki, które poniosła na modernizację domu, w którym mieszka w okresie od września do listopada 2015 r. w łącznej kwocie 2.286,49 zł (w tym na remont poszycia dachu, piec stalowy grzewczy oraz wyposażenie łazienki i termowentylatory). H.N. nie posiada rachunku rachunkowego, który byłby przez nią używany dłużej niż jeden dzień. Skarżąca każdorazowo na potrzebę przewalutowania i wypłaty świadczenia pieniężnego zakłada i likwiduje tego samego dnia rachunek bankowy. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że skarżąca wielokrotnie zwracała się do tutejszego Sądu z wnioskami o przyznanie prawa pomocy. W postanowieniach z dnia 9 grudnia 2015 r. o sygn. akt I SA/Gl 324/15 i I SA/Gl 325/15 ustanowiono dla skarżącej radcę prawnego z urzędu, umarzając jednocześnie postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wszak było ono zbędne, gdyż skarżącej przyznano już wcześniej prawo pomocy w tym zakresie. W pozostałych dwóch sprawach (I SA/Gl 1283/15 i I SA/Gl 1284/15) rozpoznanych na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2015 r. orzeczono w ten sposób, że skarżąca nie będzie zobowiązana do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie wyższej niż 100 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Intencją wnioskującej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (vide pkt 4.1 i 4.2 druku PPF). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe, w sytuacji gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, po myśli art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie rozważań przyszło zwrócić uwagę, że już na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego oceniono sytuację materialną i finansową skarżącej w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych. W tym stanie rzeczy rozpoznanie obecnego wniosku w części dotyczącej kosztów sądowych polega w zasadzie na zbadaniu, czy okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia, uległy zmianie. Zgodnie bowiem z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. Badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem w tym przypadku prowadzić do ustalenia, czy doszło do istotnej zmiany okoliczności. Ustalenia te muszą mieć oczywiście charakter zindywidualizowany, adekwatny do sytuacji wnioskującej, zarówno tej o charakterze materialnym, jak i procesowej, przy uwzględnieniu wszystkich spraw, które wiążą się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych w tym samym okresie. Ustalenia te nie mogą też abstrahować od oceny przyjętej w innych sprawach, w których strona wnioskowała o przyznanie prawa pomocy. W ślad za postanowieniami z dnia 9 grudnia 2015 r. w ww. sprawach należało skonstatować, że skala wydatków poniesionych przez skarżącą w okresie pomiędzy wrześniem, a listopadem 2015 r., pomimo deklarowanych przez skarżącą kłopotów finansowych, świadczy o tym, że potrafi ona gromadzić środki pieniężne, nie deklarując przy tym tych oszczędności w drukach PPF. W ramach poczynionych zakupów jest m.in. piec grzewczy, pokrycie dachowe, grzejniki elektryczne i wyposażenie łazienki. Skala tych wydatków pozwala zaś uznać, że w najbliższym czasie skarżąca nie będzie zmuszona do czynienia inwestycji remontowych, co zezwoli jej na gromadzenie środków, które będą mogły być przeznaczone m.in. na pokrycie dalszych kosztów niniejszego postępowania. Trzeba wyjaśnić w tym miejscu skarżącej, że prawo pomocy nie zostało przeznaczone dla tych osób, które ubiegając się o jego przyznanie, czynią oszczędności we własnych dochodach z przeznaczeniem na zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. O ile więc stwierdzono, że sytuacja materialna skarżącej uległa poprawie od dnia, w którym wydano poprzednie orzeczenie referendarza sądowego, o tyle, skala wydatków związana z koniecznością pokrycia kosztów sądowych także w innych sprawach, w szczególności tych z nich, gdzie poziom partycypacji w tychże kosztach został ustalony w dniu 9 grudnia 2015 r., skłania do przyjęcia, że nie można aktualnie odstąpić od rozstrzygnięcia przyjętego w postanowieniu z dnia 9 lipca 2015 r. W konsekwencji wniosek skarżącej o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych nie może być obecnie uwzględniony, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy w tym zakresie (patrz pkt 2 sentencji). W tym stanie rzeczy skarżąca, w przypadku wniesienia przez nią skargi kasacyjnej od wyroku Sądu dnia 28 października 2015 r., będzie zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 50 zł. Opłatą kancelaryjną w tej samej wysokości zostanie również obciążona z tytułu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie jego odpisu. Odnośnie drugiej części wniosku skarżącej, tj. dotyczącej ustanowienie radcy prawnego, należy podkreślić, że nie bez znaczenia pozostaje w takiej sytuacji etap postępowania sądowego, na którym zostaje złożony wniosek o prawo pomocy w tym zakresie. Obecnie skarżąca zaznaczyła wyraźnie, że zamierza wnieść skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji, a dla jej sporządzenia wymagany jest udział profesjonalnego pełnomocnika. Wziąwszy zatem pod uwagę przytoczoną wyżej przesłankę formalną przyznania prawa pomocy, mając nadto na uwadze etap postępowania sądowego, stwierdzono, że skarżąca nie będzie w stanie w chwili obecnej ponieść wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, co uzasadnia przyznanie jej takowego z urzędu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim sentencji.