I SA/Gl 576/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu do dokumentów wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu 19 sierpnia 2009 r. skarżący zwrócił się o udzielenie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Uzasadniając wniosek podniósł, iż przeszedł zabieg [...] oraz że jest chory na [...]. Wskazał dalej, że jego miesięczne stałe wydatki stanowią kwotę około [...]zł. Wymienił tu następujące opłaty: wyżywienie – [...]zł, czynsz – [...]zł, energia elektryczna – [...]zł, usługi medyczne wraz z lekarstwami – [...]zł, usługi telekomunikacyjne – [...]zł, telewizja – [...]zł, prasa i książki – [...]zł, higiena – [...]zł, odzież – [...]zł i internet – [...]zł. Uzyskuje stały miesięczny dochód netto w wysokości [...]zł, co wynika z "odcinka" przekazu pocztowego załączonego do druku PPF. W dalszej kolejności pismem z dnia 25 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i ewentualnie inne osoby przebywające w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2. przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 3. nadesłanie kopii zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego za rok 2008, 4. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało wyjaśnić kto i w jakim zakresie przyczynia się do tych wydatków w ramach obu lokali mieszkalnych wskazanych w pkt 5 tego wezwania, 5. nadesłanie kopii tytułów prawnych do nieruchomości położonych w B. przy ul. [...] i ul. [...] (odpisu z księgi wieczystej, umowy najmu, itp.), 6. nadesłanie zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby zamieszkałe w lokalach mieszkalnych wskazanych w pkt 5 tego wezwania, 7. udokumentowanie wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z kłopotami zdrowotnymi. Wydatki te powinny zostać udokumentowane poprzez przedłożenie np. stosownych faktur VAT lub paragonów wystawionych przez przychodnie, szpitale, apteki itd. Z kolei w przypadku braku dysponowania takimi fakturami lub paragonami należało przedstawić zaświadczenie lekarskie, potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub rehabilitacyjnym itp. W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na w/w wezwanie J. M., pismem z dnia 3 września 2009 r. oświadczył, co następuje. Jego jedynym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne i z tych względów dysponuje tylko i wyłącznie rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy (druk PIT-40A), z którego wynika, że w 2008 r. skarżący uzyskał przychód w kwocie [...]zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Wyjaśnił dalej, że często przebywa poza miejscem zamieszkania i dlatego adres dla korespondencji wskazany w skardze jest dla niego "wygodniejszy". Z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika nadto, że skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...] o powierzchni 25,60 m², które nabył w 1995 r. (vide akt notarialny dokumentujący umowę sprzedaży). Opłata czynszowa za ten lokal, począwszy od 1 lipca 2009 r., wynosi [...]zł miesięcznie. Do akt sprawy złożono nadto kopię "polecenia przelewu/wpłaty gotówkowej" dokumentującej wysokość należności z tytułu dostawy energii elektrycznej (kwota [...]zł). Kolejnym z nadesłanych dokumentów źródłowych jest szpitalna karta informacyjna, z której wynika, że skarżący przebywał w [...] Centrum Rehabilitacji w R. w okresie od 6 do 26 stycznia 2005 r., po przyjęciu ze stanem po zawale serca. Z karty wynika, że wnioskodawcy zalecono leczenie usprawniające (gimnastyka) oraz leczenie farmakologiczne. Do akt złożono nadto zaświadczenie lekarskie, w którego wynika, że skarżący leczy się w poradni diabetologicznej. Postanowieniem z dnia 15 września 2009r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Następnie w terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia, skarżący zarzucił rozpoznającemu wniosek o prawo pomocy, iż nie wziął on pod uwagę wysokości opłacanego czynszu oraz spłaty zadłużenia w wysokości po [...] zł miesięcznie. Dalej wskazał, iż zobowiązany jest również do opłacenia wpisów sądowych w trzech innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem (sygn. akt. I SA/Gl 619/09, 620/09 oraz 621/09), co stanowi dla niego duży ciężar finansowy. Był przekonany, iż uiszczenie wpisu w wysokości [...] zł w niniejszej sprawie, uruchomi zainicjowany przez niego proces, tymczasem Sąd wezwał go dodatkowo do uiszczenia opłaty trzykrotnie po [...] zł. Opisał nadto swą sytuację zdrowotną, wskazał przy tym, iż przeszedł zabieg [...] w grudniu 2004r., czego następstwem są prywatne wizyty lekarskie oraz prywatne zabiegi rehabilitacyjne. Na koniec zaznaczył, iż jako osobie bez wykształcenia prawniczego potrzebna jest pomoc prawna, której koszty znacznie przekraczają jego możliwości finansowe. Do sprzeciwu dołączył umowę o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego przy ulicy [...] w B., zawartą pomiędzy Spółdzielnią Mieszkaniową, a Panią M. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje ustanowienie adwokata, bądź radcy prawnego) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Dlatego też strona będąca osobą fizyczną, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, powinna partycypować w kosztach postępowania. W tym miejscu wskazać należy, iż skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości [...]zł netto. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie skarżący J. M. uiścił wpis w wysokości [...] zł, co może świadczyć o fakcie, iż dysponuje on środkami pieniężnymi przewyższającymi kwotę przeznaczoną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wpis ten- wbrew przekonaniu skarżącego- jest na tym etapie postępowania jedyną kwotą niezbędną do uruchomienia procesu. Z kolei w trzech pozostałych sprawach sądowych toczących się przed tut. Sądem, J. M. zwolniony został od wpisów sądowych od wniesionych przez niego skarg w części przekraczającej [...] zł w każdej z nich. Godzi się także wskazać, iż inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Tymczasem skarżący nie nadesłał części dokumentów wymaganych wezwaniem z dnia 25 sierpnia2009r., nie uczynił tego także po otrzymaniu postanowienia referendarza sądowego. Do sprzeciwu dołączył wprawdzie dokument wyjaśniający tytuł prawny do lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ulicy [...], jednakże w dalszym ciągu nie wykazał większości z wymienionych w druku PPF wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego. Nadto na marginesie niniejszych rozważań zwraca się uwagę, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 § 1 p.p.s.a. (sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną) oraz 140 § 1 ppsa (stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego) nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu (post. NSA z dnia 27 września 2004r., FZ 330/04 i z dnia 28 września 2004r. FZ 246/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym.