I SA/Gl 576/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. G. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej p o s t a n a w i a przyznać adwokatowi R. B. od Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach - wynagrodzenie w kwocie 885,60 (słownie: osiemset osiemdziesiąt pięć 60/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 165,60 (słownie: sto sześćdziesiąt pięć 60/100) złotych, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Mocą postanowienia z dnia 14 sierpnia 2012 r. zwolniono skarżącego od kosztów sądowych i ustanowiono dla niego adwokata, którego następnie wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w K. w osobie R. B.. W toku rozprawy przeprowadzonej w dniu 5 grudnia 2012 r. ww. pełnomocnik wnosił i wywodził jak w skardze, akcentując przede wszystkim zawyżenie kosztów egzekucyjnych. W tych ramach wniósł także o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając przy tym, że koszty nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Wyrokiem zapadłym po przeprowadzeniu ww. rozprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody [...] z dnia [...]. W dalszej kolejności, organ odwoławczy zaskarżył orzeczenie Sądu pierwszej instancji, wnosząc skargę kasacyjną z dnia 25 lutego 2013 r. Pismem z dnia 11 marca 2013 r. pełnomocnik skarżącego złożył odpowiedź na ww. środek odwoławczy, wnosząc o jego oddalenie. W tych ramach ponowił wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, składając przy tym wymagane przepisami oświadczenie o tym, że nie zostały one opłacone ani w całości, ani w części. W dniu 4 czerwca 2014 r., w toku rozprawy przeprowadzonej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, pełnomocnik skarżącego pomimo prawidłowego zawiadomienia o terminie posiedzenia, nie stawił się. Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2014 r. Sąd kasacyjny uchylił ww. wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, odstępując od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości na zasadzie art. 207 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W toku ponownie przeprowadzonego posiedzenia jawnego przed Sądem pierwszej instancji stawił się substytut ww. pełnomocnika skarżącego, który kolejny raz wnosił i wywodził jak w skardze. W tych ramach złożył także kolejny wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one pokryte dotychczas w jakimkolwiek zakresie. Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...]. Pismem z dnia 22 września 2015 r. Wojewoda [...] wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku Sądu pierwszej instancji. Odpowiadając na ww. skargę, pełnomocnik skarżącego wniósł między innymi o zwrot nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że koszty nie zostały przez skarżącego pokryte w żadnej części (patrz pismo z dnia 30 października 2015 r.). Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r., po przeprowadzeniu rozprawy, na której strony nie stawiły się, oddalił skargę kasacyjną organu odwoławczego. Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 P.p.s.a. wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te od dnia 2 listopada 2016 r. precyzuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714; dalej w skrócie: "rozporządzenie z 2016 r."). Zamieszczony w tym akcie przepis przejściowy przewiduje, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji (§ 22). Uprzednie rozporządzenie, Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r. poz. 1801; dalej w skrócie: "rozporządzenie z 2015 r."), które weszło w życie 1 stycznia 2016 r., również zawierało przepis przejściowy o treści tożsamej z zacytowanym wyżej (§ 22). Z kolei aktem prawnym poprzedzającym to ostatnio wspomniane rozporządzenie, było rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm.; dalej w skrócie: "rozporządzenie z 2002 r."). Co znamienne, zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia oraz rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1). W judykaturze i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Co więcej, decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (przykładowo w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10; tamże). W innym postanowieniu Sąd kasacyjny stwierdził, że przepis art. 250 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega bowiem ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej (postanowienie z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13; tamże). Orzekając w tym przypadku o wymiarze wynagrodzenia pełnomocnika za udzieloną przez niego pomoc prawną z urzędu należy mieć zatem na uwadze nie tylko to, że pomoc ta została udzielona dwukrotnie w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji i dwukrotnie w ramach postępowania kasacyjnego, ale także to, że w czasokresie podejmowanych przez adwokata czynności obowiązywały trzy różne reżimy prawne normujące wysokość tego wynagrodzenia. Wypada poczynić nadto zastrzeżenie, iż pomoc prawna w ramach postępowania kasacyjnego sprowadziła się do dwukrotnego sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Tymczasem żadne z trzech wskazanych wyżej rozporządzeń nie przewiduje in extenso tej konkretnej czynności jako podstawy wynagrodzenia pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Wynagrodzenie takie jest jednakże uzasadnione albowiem katalog tych czynności nie jest zamknięty. Wypada wspomnieć, że na gruncie rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości, zarówno tego, którego dotyczy adwokatów, jak i tych, które normują wysokość wynagrodzenia radców prawnych i doradców podatkowych, wypracowane zostało stanowisko zarówno judykatury, jak i doktryny. Podkreśla się, że przedmiotem regulacji tego rozporządzenia wykonawczego jest wprowadzenie limitów co do wysokości opłat za czynność, a nie limitów co do rodzaju spraw i czynności, za które przysługują opłaty (por. M. Bogusz, Glosa do postanowienia NSA z 16 czerwca 004 r., FSK 93/04). Stanowisko takie zostało też powszechnie zaakceptowane w doktrynie (por. H.Knysiak – Molczyk (w:) T. Woś , H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2011, str. 908; M. Niezgódka – Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 951; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski (w:) R.Hauser, M.Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 771-772; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, LexisNexis, Warszawa 2014, s. 665). Omawiane zagadnienie stało się również przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12. Sąd kasacyjny stwierdził mianowicie, że: "brak stosownej regulacji ogólnej w rozporządzeniu w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego nie oznacza, że pełnomocnikowi temu nie należy się opłata za czynność niewyszczególnioną w rozporządzeniu, a która to czynność wiąże się z niezbędnym kosztem postępowania. Tego rodzaju lukę extra legem należy wypełnić w drodze wnioskowania przez analogię i przyjąć, że za taką czynność przysługuje opłata według stawki za czynność o najbardziej zbliżonym rodzaju". Orzekający podziela ww. poglądy. Trzeba jednakże zwrócić uwagę, że ww. uchwała dotyczy zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego przy zastosowaniu zasady rezultatu, przy udziale - w większości przypadków - pełnomocników ustanowionych z wyboru. Niemożność przyznania kosztów obejmujących czynności niewyszczególnione w ww. rozporządzeniach na rzecz pełnomocników ustanowionych z urzędu powodowałoby niedopuszczalne zróżnicowanie przedstawicieli procesowych. Przystępując do ustalenia wysokość wynagrodzenia pełnomocnika należy przyporządkować podjęte przez niego czynności do reżimów trzech wspomnianych na wstępie rozporządzeń. Do czynności objętych rozporządzeniem z 2002 r. należy zatem: reprezentowanie skarżącego przed Sądem pierwszej instancji w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r., sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną (pismo z dnia 11 marca 2013 r.), reprezentacja skarżącego w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji zakończonym wyrokiem z dnia 22 czerwca 2015 r., jak również ponownie sporządzona odpowiedź na skargę kasacyjną organu odwoławczego (pismo z dnia 22 września 2015 r.). Ustalono zatem, że wszystkie cztery czynności podjęte przez pełnomocnika i kwalifikujące się do objęcia wynagrodzeniem, zostały wszczęte w dacie obowiązywania rozporządzenia z 2002 r. Stosownie zatem do § 19 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r., koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują przede wszystkim opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5. Stawki minimalne opłat za postępowanie przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji zostały określone w § 18 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Dotyczą one spraw, w których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna (lit. a), spraw w przedmiocie skarg na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (lit. b) oraz innych spraw, kiedy stawka ta wynosi 240 zł (lit. c). Niniejsze postępowanie – w którym skarga została wniesiona na postanowienie organu administracji publicznej w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych – należy do tej trzeciej kategorii spraw, o której mowa w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z 2002 r. Pełnomocnikowi, wyznaczonemu i wykonującemu dwukrotnie czynności w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, przysługuje zatem wynagrodzenie w wysokości 480 zł (2 x 240 zł). Dodatkowo, w skład przyznanego wynagrodzenia wchodzi należność za dwukrotne sporządzenie odpowiedzi na skargi kasacyjnej w kwocie 240 zł (2 x 120 zł). Trzeba w tym miejscu jeszcze zaznaczyć, bazując na powyższych wywodach, że czynnością najbardziej zbliżoną do sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną jest sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej bądź opinii o braku podstaw do jej wniesienia, czyli czynności z § 18 ust. 1 pkt 2b rozporządzenia z 2002 r. Ustaloną w ten sposób opłatę (łącznie 720 zł) należy powiększyć o podatek od towarów i usług, czyli o kwotę 165,60 zł (23 %; patrz § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia). Łączna wysokość wynagrodzenia adwokata objęta zakresem wszystkich jego wniosków stanowi zatem kwotę 885,60 zł. Z tych względów, na podstawie art. 250 § 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.