I SA/Gl 585/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędzia NSA Anna Wiciak, Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2009 r. sprawy ze skargi T. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy – utrzymał w mocy na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005 r. z późn. zm. ) postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku T. D. z dnia 4 lutego 2008 r. dotyczącego przywrócenia terminu do rozpatrzenia wniosku o "oddłużenie zobowiązania – celem uzupełnienia danych zgodnie z wezwaniem z dnia 3 stycznia 2008 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ nadzoru stwierdził, iż wnioskiem z dnia 27 grudnia 2007 r. podatnik zwrócił się do organu I instancji o "oddłużenie zobowiązań, które pozwoli na zapłacenie zaległości wobec ZUS oraz na bieżące płynne płatności". Z uwagi na nieprecyzyjne sformułowanie żądania Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. pismem z dnia 3 stycznia 2008 r. wezwał wnioskodawcę o jego uzupełnienie w terminie siedmiu dni, poprzez określenie przedmiotu żądania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Podatnik w/w terminie nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, w związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] pozostawił wniosek bez rozpoznania. Wnioskiem z dnia 4 lutego 2008 r. podatnik zwrócił się o przywrócenie terminu do rozpatrzenia wniosku o "oddłużenie zobowiązań (...) celem uzupełnienia danych zgodnie z wezwaniem z dnia 3 stycznia 2008 r. Podatnik uzasadnił żądanie niepodjęciem w/w wezwania w terminie, z uwagi na nieobecność w miejscu zamieszkania. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia 4 lutego 2008 r. dotyczącego przywrócenia terminu do rozpatrzenia wniosku o "oddłużenie zobowiązania". W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał na fakt, iż przepisy Ordynacji podatkowej nie określają terminów w sprawie o przyznanie ulgi podatkowej. W zażaleniu na to postanowienie strona ponownie przedstawiła swoją trudną sytuację finansową, wnosząc o uchylenie postanowienia lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Odnosząc się do argumentów podniesionych w zażaleniu, organ II instancji stwierdził, iż nie mają one wpływu na podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie, gdyż wniosek podatnika nie został rozpatrzony pod względem merytorycznym. Organ II instancji podniósł ponadto, że instytucja odmowy wszczęcia postępowania reguluje etap wstępny, który mimo złożenia wniosku inicjującego postępowanie może spowodować, iż postępowanie nie zostanie w ogóle wszczęte. Zgodnie bowiem z art. 165 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się m.in. na żądanie strony, z dniem doręczenia tego żądania organowi. W/w przepis wprowadza jednak wyjątek, odsyłając do art. 165 a Ordynacji podatkowej, który upoważnia organ do wstępnej kontroli złożonego wniosku pod kątem legitymacji procesowej wnoszącego żądanie oraz prawnych możliwości wszczęcia postępowania. W myśl tego przepisu organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie , o którym mowa w art. 165 zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub gdy z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Kontynuując, Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, iż w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ może na jego wniosek udzielić ulgi podatkowej. Z wnioskiem tym strona może się zwrócić w każdym czasie, gdyż przepisy Ordynacji podatkowej nie określają terminów do złożenia wniosku w sprawie o przyznanie ulgi podatkowej. Odmowa zatem wszczęcia postępowania – w sprawie przywrócenia terminu do rozpatrzenia wniosku o oddłużenie – była uzasadniona. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, zostało zaskarżone przez podatnika do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze skarżący w pierwszej kolejności wskazał na – jego zdaniem – nierzetelne rozpatrywanie jego wniosków o udzielenie ulgi. Zarzucił organom podatkowym bezpodstawne nie uznanie przesłanki "ważnego interesu podatnika" a także uznanie jego twierdzeń za niewiarygodne. Jak zaznaczył skarżący, już po pierwszym wezwaniu do Urzędu widomym było, że wniosek jego zostanie załatwiony odmownie, gdyż użyto następujących argumentów: - przeniesienia się do innego urzędu, - zlikwidowania działalności, - stwierdzenia, że "takich jak pan to się dobrze zna", - zastosowania bardzo uciążliwego środka egzekucyjnego tj. licytację niezbędnych urządzeń do codziennej pracy w działalności gospodarczej, - nie odstąpienia od zastawu i zajęcia samochodu nie stanowiących żadnej wartości, skorodowanego, bez dopuszczenia do ruchu drogowego, z jak to nazwał skarżący "wirtualnym naliczeniem podatku drogowego". Skarżący podniósł, iż kolejny raz wnioskował o udzielenie mu ulgi podatkowej, jednakże organy podatkowe nie reagowały na jego argumentacje popartą orzecznictwem sądowo – administracyjnym, a wskazującym, że "ważny interes" wyznacza trudna sytuacja majątkowa, rodzinna i finansowa w dniu orzekania przez organy, a nie zdarzenia wcześniejsze. Wskazał także, iż organ I instancji oparł się głównie na analizie osiąganych przychodów w latach wcześniejszych, pomijając okoliczność, że przychód ten spadł w 2007 r. do kwoty [...] tj. o [...] w stosunku do 2005 r. Jak podkreślił wiązało się to m.in. ze zlicytowaniem przez komornika urządzeń służących działalności zarobkowej, co z kolei spowodowało prowadzenia punktu handlowego, który przynosił średnio – miesięcznie przychód w wysokości od [...] do [...]zł. Wskazał także, iż uzyskane z tytuły sprzedaży tego urządzenia środki w kwocie [...]zł. zostały przekazane na koszty egzekucyjne. Jak zaznaczył gdyby zastosowano mniej uciążliwy środek i pozostawiono urządzenia, to powoli mógłby spłacać zaległości, a tak zmuszony został do zlikwidowania działalności. Wskazał także na okoliczności dokonania zajęcia i zastawu oraz sprawy karnej, która była prowadzona z wniosku Urzędu Skarbowego o uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa, wobec przekazania zajętego samochodu do złomowania oraz orzeczonej kary. Uważa, że wobec nie uznawania jego argumentów zarówno przez komornika, jak i Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. został ukarany podwójnie, gdyż musi uregulować podatek od w/w samochodu na rzecz samorządu w kwocie [...] tys. zł. wraz z odsetkami, a ponadto został obciążony grzywną, kosztami procesu i karą. Wskazał także na bezskuteczność obecnie prowadzonych działań egzekucyjnych oraz wzrost odsetek i kosztów egzekucyjnych, które jak wskazał 3 – krotnie przewyższają kwotę zaległości, która dotyczy lat 1999 – 2001. Podniósł ponadto, że zaległości powstały w czasie gdy utracił płynność finansową na skutek dwukrotnych kradzieży dokonanych w jego sklepie oraz oszukania go przez nierzetelnego zleceniodawcę i nieuregulowania kwoty [...]zł. za wykonane roboty. Przedstawiając zadłużenie w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1999 – 2001 oraz odsetki zwrócił uwagę, że prowadzona jest egzekucja także wobec nieuiszczonych zaliczek, pomimo, że zaliczki te – w związku z zakończeniem lat podatkowych – przestały istnieć. Wskazał, iż interweniował w tej sprawie w Izbie Skarbowej, który za zasadną uznał jego skargę, jednakże Urząd Skarbowy w Z. nie uwzględnił w/w stanowiska i nadal żądał zapłacenia zaliczek. Kontynuując, wskazał iż organ odmówił mu także oddłużenia w/w należności na zasadach ustawy o restrukturyzacji. Skarżący podniósł, że nie jest w stanie regulować należności, gdyż zagrożony jest jego byt w skutek malejących dochodów. Jak podkreślił obecnie utrzymuje rodzinę żona, która posiada świadczenie emerytalne w wysokości [...]zł. miesięcznie. Zarzucił organom, iż uwzględniły jego dochody z najmu w kwocie [...]zł. nie pytając go nawet na jaki okres została umowa zawarta. Wskazał także, iż żona jest od 20 lat przewlekle chora, gdyż cierpi na epilepsję i astmę oskrzelową, a ponadto przeszła liczne zabiegi operacyjne m.in. na woreczek, kręgosłup i nerki. Taki stan zdrowia, wymaga ponoszenia zwiększonych kosztów na leczenie. Końcowo podkreślił, że w każdym złożonym do organu I instancji wniosków wskazywał na okoliczności dotyczące zarówno sytuacji finansowej, jak i rodzinnej, ale organy nie dokonały analizy przedstawianych argumentów. Skarżący wniósł o "analizę jego postępowania na każdorazową odmowę Urzędu". Dyrektor izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja/postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Zdaniem Sądu, postanowienie organu odwoławczego nie zawiera uchybień, które mogły by uzasadniać wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Przedmiot sporu ogranicza się do odpowiedzi na pytanie, czy zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej działając jako organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku T. D. z dnia 4 lutego 2008 r. dotyczącego przywrócenia terminu do rozpatrzenia wniosku o "oddłużenie zobowiązania – celem uzupełnienia danych zgodnie z wezwaniem z dnia 3 stycznia 2008 r. Z treści zarówno skargi, jak i wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia danych wynika, że przedmiotem żądania skarżącego było umorzenie ciążących na nim zaległości podatkowych. W tym miejscu zasadne jest wskazanie, że zgodnie z art. 67 a Ordynacji podatkowej organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Jak wynika z § 2 tego przepisu, umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. Przepis ten nie określa terminów do składania wniosków w przedmiocie ulg podatkowych, co wydaje się oczywiste, skoro wnioski te mogą dotyczyć zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości. Ujmując rzecz inaczej, jak długo ciążą na podatniku zaległości podatkowe, tak długo przysługuje mu prawo – po wykazaniu przesłanek wynikających z treści art. 67 a Ordynacji podatkowej – żądania zastosowania ulgi. Konstatacja ta ma istotne znaczenie z punktu oceny wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku z dnia 27 grudnia 2007 r., którym to wnioskiem skarżący zwrócił się do organu I instancji o "oddłużenie zobowiązań, które pozwoli na zapłacenie zaległości wobec ZUS oraz na bieżące płynne płatności". Zdaniem Sądu nie można przywrócić terminu do uzupełnienia wniosku, który można złożyć tak długo jak długo istnieje zaległość podatkowa i odsetki od tej zaległości. Termin do dokonania czynności procesowej – a taką czynnością jest wniosek o zastosowanie ulgi podatkowej – można przywrócić – pod warunkiem, że taki termin istnieje, tzn. że został określony przez przepisy prawa. Jak wyżej wskazano Ustawodawca nie zastrzegł terminu do składania wniosków o umorzenie zaległości podatkowych, a skoro tak nie można było przywrócić terminu do uzupełnienia wniosku. Skarżącemu przysługuje bowiem prawo do złożenia "nowego" wniosku. W przypadku skorzystania z tego prawa, nic nie stoi na przeszkodzie, żeby we wniosku tym uwzględnił te dane, które stanowiły przedmiot żądania organów podatkowych w wezwaniu z dnia 3 stycznia 2008 r. Jak słusznie wskazał Dyrektor Izby Skarbowej, zgodnie z art. 165 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się m.in. na żądanie strony, z dniem doręczenia tego żądania organowi. W/w przepis wprowadza jednak wyjątek, odsyłając do art. 165 a Ordynacji podatkowej, który upoważnia organ do wstępnej kontroli złożonego wniosku pod kątem legitymacji procesowej wnoszącego żądanie oraz prawnych możliwości wszczęcia postępowania. W myśl tego przepisu organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie , o którym mowa w art. 165 zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub gdy z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W badanej sprawie przedmiotem wniosku było przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o zastosowanie ulgi podatkowej, który to wniosek może być złożony tak długo jak długo istnieje zaległość podatkowa, a skoro tak, nie mogło zostać wszczęte postępowanie o przywrócenie terminu, który jest terminem "otwartym" ograniczonym nie czasookresem, ale stanem faktycznym tj. istnieniem zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę od tej zaległości. W opisanej sytuacji zasadnie zatem organy podatkowe odmówiły wszczęcia postępowania na podstawie art. 165 a Ordynacji podatkowej, a ta okoliczność przesądza o tym, że nie można im skutecznie postawić zarzutu naruszenia prawa, a tylko taki zarzut i to właściwie uzasadniony może stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego aktu. Pozostała argumentacja skargi, jako przedwczesna nie podlegała kontroli sądowej. Na marginesie należałoby wskazać, że skarżący – nie wskazując na konkretne naruszenie przez organy orzekające przepisów prawa – skupił swoje rozważania na przedstawieniu sytuacji życiowej i dochodowej swojej rodziny, stąd uprawnionym jest wniosek, iż w jego ocenie przysługuje mu prawo do zastosowania ulgi podatkowej. Zaskarżone rozstrzygnięcie organów podatkowych nie dotyczyło jednakże merytorycznej oceny zasadności zastosowania ulgi, ale było rozstrzygnięciem procesowym. Sąd nie posiada kompetencji do działania "we wszystkich" sprawach podnoszonych przez skarżących, a granice jego kognicji wynikają z treści art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej. Granice danej sprawy określa przedmiot zaskarżenia – w badanym przypadku postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku T. D. z dnia 4 lutego 2008 r. dotyczącego przywrócenia terminu do rozpatrzenia wniosku o "oddłużenie zobowiązania – celem uzupełnienia danych zgodnie z wezwaniem z dnia 3 stycznia 2008 r. Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, iż organom rozstrzygającym w rozpatrywanej sprawie nie sposób postawić zarzutu naruszenia prawa i z tej też przyczyny oddalił skargę w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 września 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.