I SA/Gl 60/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi kwotę 6.840,00 zł. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy zostało zainicjowane w tym przypadku już w treści skargi z dnia 8 grudnia 2017 r., w której pełnomocnik wystąpił o zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Z kolei w dołączonym do skargi druku PPF skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, oraz że za wyjątkiem udziałów w "A" Sp. z o.o., nie posiada jakiegokolwiek majątku. W dalszej kolejności, pismem z dnia 31 stycznia 2018 r., zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wskazującego na wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącej; w tych ramach należało wskazać nadto na wzajemne relacje pomiędzy tymi osobami; 2) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na którego podstawie skarżąca zajmuje nieruchomość będącą jej adresem zamieszkania; 3) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, w tym media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wskazać nadto wszystkie osoby (niezależnie od umownego ustroju majątkowego), które partycypują w ww. kosztach utrzymania wszystkich ww. nieruchomości; 4) udokumentowanie wysokości opłaty z tytułu gospodarowania odpadami w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącej; 5) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby przebywające w jej gospodarstwie domowym, w tym: rozliczeniowo-oszczędnościowych i gospodarczych (obsługujących działalność gospodarczą), obrazujących wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 6) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącej oraz pozostałych osób przebywających ze skarżącą w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców informujące o wysokości wynagrodzenia, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej (kantor wymiany walut) należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 7) wykazanie dochodów z tytułu pełnienia funkcji prezesa w "A" Sp. z o.o. w M. w 2017 r.; zaświadczenie powinno zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy); 8) wykazanie wszelkich dochodów z tytułu posiadania udziałów w ww. Spółce, a także dochodów z jednostek powiązanych kapitałowo takich jak "B" Sp. z o.o. w S.; 9) nadesłanie zeznania na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r.; ten punkt dotyczy także pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym skarżącej (w aktach sprawy znajduje się wyłącznie zeznanie PIT-36L); 10) nadesłanie odpisu orzeczenia (wraz z uzasadnieniem) rozstrzygającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie I C 346/17. W treści wezwania pouczono skarżącą m.in., że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Częściowej odpowiedzi na przybliżone wyżej wezwanie udzielono przy piśmie procesowym pełnomocnika z dnia 15 lutego 2018 r. W tych ramach nadesłano część wymaganych dokumentów źródłowych. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej zauważył, że zgromadzenie niektórych dokumentów źródłowych nie było możliwie w wyznaczonym siedmiodniowym terminie, z tych też powodów zwrócił się o jego wydłużenie do dnia 28 lutego 2018 r. Uwzględniwszy wniosek strony skarżącej, zarządzeniem doręczonym pełnomocnikowi w dniu 28 lutego 2018 r., przedłużono termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o kolejne 7 dni, licząc od dnia doręczenia odpisu tego zarządzenia. W ramach korespondencji z dnia 7 marca 2018 r. strona skarżąca nadesłała dalsze dokumenty źródłowe. W oparciu o całość nadesłanej przez skarżącą dokumentacji, mając nadto na uwadze jej oświadczenia, ustalono, co następuje. Miesięczny dochód skarżącej z tytułu zatrudnienia na stanowisku dyrektora kreatywnego w "C" Sp. z o.o. w K. wynosi obecnie 7.000,00 zł netto (luty 2018 r.). Kwota ta jest w całości dostępna, wszak zajęcie wynagrodzenia w ramach czynności egzekucyjnej zostało wstrzymane. Taki stan rzeczy jest najprawdopodobniej wynikiem tego, że na udziałach skarżącej w "A" Sp. z o.o. w M. o wartości 9.550.000,00 zł został ustanowiony zastaw skarbowy, którym zabezpieczono całość zobowiązania wobec organów podatkowych objętego zaskarżoną obecnie decyzją. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w formie kantoru walutowego. Z dokumentacji rachunkowo-podatkowej wynika, że w okresie od października 2017 r. do stycznia 2018 r., dokonano dostawy towarów, w której podstawa opodatkowania wyniosła łącznie 6.880.535,00 zł. Z kont syntetycznych i analitycznych "D" K. C. wynika, że na dzień 31 stycznia 2018 r. w kasie firmy dostępne były środki w kwocie 241.904,69 zł. Dochód skarżącej z tego tytułu wyniósł w 2016 r. 107.280,32 zł brutto. Z zaświadczenia o dochodach z dnia 6 marca 2018 r., podpisanego przez M. C. (ojciec skarżącej), wynika, że K. C. nie uzyskała w 2017 r. żadnego dochodu z tytułu pełnienia funkcji prezesa w "A" Sp. z o.o. w M. Spółka ta jest kapitałowo powiązana z "B" Sp. z o.o., wszak jest jedynym jej udziałowcem, posiadając [...] udziałów o łącznej wartości 61.264.000,00 zł. Skarżąca posiada zobowiązania kredytowe, które łącznie – na dzień 13 lutego 2018 r. – oszacowano na kwotę 1.178.583,80 zł. Jeden z kredytów została zaciągnięty na cel inwestycyjny – "Zakup/budowa nieruchomości" (całkowita kwota tego kredytu wynosi 207.176,00 zł). Ustalono, że skarżąca posiada co najmniej trzy rachunki bankowe, tj. o nr: [...] (rachunek bieżący skarżącej wskazany w treści umowy kredytowej zawartej z "E" S.A.), [...] ("F" S.A.) oraz [...] (rachunek skarżącej, na który wypłacono środki pochodzące z kredytu zaciągniętego w "G" S.A.). Na potrzebę rozpoznania wniosku nie nadesłano wyciągów z żadnego z nich. Skarżąca jest właścicielką mieszkania położonego w M. o pow. [...] m2. W świetle jej oświadczenia mieszka z nim razem z dziadkiem, którego miesięczny dochód wynosi 1.625,45 zł netto. Wydatki z tytułu utrzymania rzeczonego gospodarstwa domowego stanowią miesięcznie kwotę 581,22 zł, na którą składają się: należność z tytułu czynszu (445,87 zł), należność z tytułu zużycia energii elektrycznej (111,35 zł) oraz abonament z tytułu telewizji kablowej (24 zł). Skarżąca złożyła do akt sprawy kopię postanowienia Sądu Okręgowego w C. z dnia [...]r., mocą którego zwolniono ją od opłaty od pozwu powyżej kwoty [...]zł. W motywach rozstrzygnięcia Sąd ustalił, że skarżąca otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 4.000,00 zł, nadto prowadzi działalność gospodarczą, która w 2016 r. przyniosła dochód w kwocie 107.280,32 zł. Ustalono również, że na jej utrzymaniu nikt nie pozostaje, a stałe miesięczne wydatki na mieszkanie kształtują się na poziomie 1.000,00 zł. Sąd przyjął nadto, że skarżąca spłaca raty kredytu w wysokości 95.000,00 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem rozpoznającego wniosek, już począwszy od oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego na druku PPF, skarżąca starała się przedstawić stan faktyczny w sposób, który przemawiałby na jej korzyść, tj. za uwzględnieniem wniosku, pomijając te wszystkie aspekty mogące prowadzić do odmiennej konkluzji. Trzeba podkreślić, że w druku PPF skarżąca nie wspomniała o tym, że osiąga jakiekolwiek dochody. Na dalszym etapie postępowania okazało się, że takowe uzyskuje i są relatywnie wysokie. Wypada w tym miejscu zaznaczyć, że już samo wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 7.000,00 zł netto jest wystarczające dla partycypacji w kosztach sądowych na tym etapie postępowania, wszak wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 6.840,00 zł. Co więcej, wypełniając druk PPF, skarżąca nie ujawniła także drugiego ze źródeł dochodu, czyli prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Działalność ta przyniosła w 2016 r. miesięczny dochód brutto w kwocie 8.940,00 zł. Składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pominęła także fakt posiadania mieszkania w M., w którym – jak utrzymuje – przebywa razem z dziadkiem. Pisząc o mankamentach dowodowych wniosku, wspomnieć należy, że co do zasady istotnym źródłem informacji o kondycji finansowej osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy są wyciągi z rachunku bankowego. W niniejszym przypadku skarżąca nie nadesłała żadnego wyciągu. Tymczasem – jak ustalono w toku analizy wniosku - skarżąca może mieć co najmniej trzy takowe rachunki. W ocenie orzekającego to właśnie wyciągi z rachunków bankowych stanowią ważną podstawę oceny możliwości płatniczych wnioskującej. Analiza przepływu środków finansowych na takich rachunkach pozwala na ustalenie rzeczywistej wielkości środków pozostających do dyspozycji skarżącej oraz obrazuje wysokość i strukturę ponoszonych wydatków. Ponadto istotna jest również kwestia obrotu zgromadzonymi środkami celem ustalenia, czy skarżąca o prawo pomocy nie wyzbywa się posiadanych funduszy w okresie, kiedy ciąży na niej obowiązek poniesienia kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Skarżąca uniemożliwiła jednak orzekającemu przeprowadzenie takiej analizy. W tym stanie rzeczy, ujawnione mankamenty wniosku i niejasności nie pozwoliły na pozytywne dla skarżącej rozstrzygnięcie. Nie można bowiem w sposób wolny od wątpliwości ocenić w ujęciu globalnym sytuacji materialnej skarżącej. Niezależnie od powyższego stwierdzono, że przedstawione przez K. C. informacje i dokumenty nie potwierdzają, aby jej sytuacja finansowa uniemożliwiała partycypację w kosztach sądowych niniejszego postępowania. Zwrócono przede wszystkim na stabilne i regularne wysokie obroty firmy wnioskującej. W tym też kontekście, nawiązując również do orzeczenia sądu powszechnego z dnia [...]r. w kwestii kosztów sądowych, należy podkreślić, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i jako podmiot obrotu gospodarczego winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, w szczególności w sprawach, które tej działalności dotyczą. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W tym miejscu należy zauważyć, że wymóg ostrożności obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16; oba postanowienia dostępne j.w.). Koszty postępowań związanych ściśle z działalnością gospodarczą przedsiębiorcy stanowią jego własne ryzyko. Są one bowiem konsekwencją określonych wyborów gospodarczych i powinny być zawsze "wkalkulowane" w ocenę rentowności tej działalności. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że stan kasy firmy prowadzonej przez skarżącą stanowił, w czasokresie w którym toczyło się już niniejsze wpadkowe postępowanie, kwotę ponad 240.000,00 zł. Wpis sądowy od skargi to zaledwie 2,85% tej kwoty. Wypada nadto w tym miejscu nawiązać do dość mocno eksponowanej przez skarżącą kwestii spłacanych przez nią zobowiązań kredytowych. Oświadczyła, że łączna ich wartość przekracza 1.170.000,00 zł. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia utrwalone stanowisko w tym względzie, twierdząc, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nawiązując jeszcze do sygnalizowanych wyżej zobowiązań cywilnoprawnych skarżącej, należy nadmienić, że jeden z zaciągniętych przez nią kredytów miał finansować "zakup/budowę nieruchomości". Zobowiązanie to nie mogło dotyczyć mieszkania skarżącej, wszak otrzymała je w drodze darowizny jeszcze w 2014 r. Taki stan rzeczy oznacza, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pominęła jeszcze jedną istotną informację dotyczącą jej sytuacji materialnej. Nie wspomniała bowiem o inwestycji budowlanej, którą sfinansowała/finansuje z zaciągniętego kredytu. Reasumując, skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Działając zatem na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.