I SA/Gl 60/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.C. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie ze skargi K.C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia utrzymać w mocy powyższe postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 15 marca 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił skarżącej K.C. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Nastąpiło to po rozpoznaniu wniosku sformułowanego w skardze. U podstaw negatywnej weryfikacji tego żądania legło stwierdzenie, że skarżąca, w której imieniu działa pełnomocnik, nie wykazała niemożności poniesienia kosztów sądowych, w tym zapłaty wpisu od skargi w wysokości 6.840 zł, gdyż analiza materiału źródłowego, który przedstawiła na poparcie żądania prowadzi do wniosku przeciwnego i to pomimo jego wewnętrznych sprzeczności, które – pomimo wezwania – nie zostały usunięte. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut błędnego ustalenia okoliczności faktycznych, co – w jego przekonaniu – znalazło odzwierciedlenie przede wszystkim w braku dostrzeżenia konieczności ponoszenia przez skarżącą wysokich kosztów spłaty zaciągniętych zobowiązań. Podkreślił zarazem, że w świetle przedstawionej dokumentacji niewątpliwym jest brak możliwości zapłaty przez skarżącą wspomnianego wpisu, a przekonuje o tym analiza aktualnego jej stanu majątkowego i zarobkowego. Mając to na względzie, wniósł o uwzględnienie zgłoszonego wniosku, który – jak ocenił – jest zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnienie motywów niniejszego orzeczenia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Jednocześnie konieczne staje się odnotowanie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania, gdyż domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, czyli prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu wtedy, gdy osoba fizyczna składająca wniosek w tym przedmiocie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jest zatem oczywiste, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by przedstawiony materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny, a minimum staranności wymagane w tym względzie sprowadza się do należytego wykonania wezwania do uzupełnienia danych wniosku. Wezwanie to ma bowiem na celu usunięcie wątpliwości, jakie zaistniały w wyniku analizy danych już zaprezentowanych. Służy ono ukierunkowaniu dalszych działań strony, chcącej wykazać, że w jej przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Zarazem nie jest ono wyrazem dowolności, gdyż podstawę do jego skierowania stanowi art. 255 p.p.s.a. Wydaje się więc zrozumiałe, że to w interesie wnioskodawcy leży, by wątpliwości, sformułowane w ramach wspomnianego wezwania, zostały usunięte. Zarazem podkreślić trzeba, że skład orzekający nie ma obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających za uwzględnieniem żądania. Jego zadaniem jest natomiast ocena zasadności wniosku wedle ustawowych przesłanek i w oparciu o zaprezentowany przez stronę materiał źródłowy. Wybiórcza prezentacja tej dokumentacji stanowi zatem wystarczający powód odmownego załatwienia żądania, gdyż uniemożliwia ona poznanie rzeczywistej sytuacji, w jakiej skarżący się znajduje, a tym samym stwierdzenia, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że zasadniczym mankamentem rozpatrywanego żądania było właśnie selektywne zaprezentowanie materiału dowodowego. Skarżąca nie przedstawiła bowiem wyciągów z rachunków bankowych, których posiada co najmniej trzy. Wśród składników majątkowych nie zadeklarowała nieruchomości, na której nabycie lub wybudowanie zaciągnęła jeden z kredytów. Nie od razu ujawniła też fakt uzyskiwania wpływów z działalności gospodarczej. Niezależnie od powyższego, zdaniem referendarza, zgromadzona dokumentacja pozwalała na uznanie, że wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Stanowisko to należało zaakceptować także na tym etapie postępowania. Dostrzeżenia bowiem wymaga, że wbrew zarzutowi podniesionemu w sprzeciwie referendarz odnotował fakt ponoszenia przez skarżącą kosztów spłaty zaciągniętych zobowiązań cywilnoprawnych i zarazem wyjaśnił, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, który skądinąd wymaga zaaprobowania, należności publicznoprawne powinny korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia. Trafnie spostrzegł również, że sama wysokość wynagrodzenia skarżącej za pracę (7.000 zł netto) pozwalałaby na poczynienie oszczędności niezbędnych do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie (6.840 zł), tym bardziej, że skarżąca uzyskuje również wpływy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a stan kasy tego przedsiębiorstwa w ostatnim okresie wyniósł ponad 240.000 zł, co oznacza, że wspomniany wpis stanowi zaledwie 2,85% tej kwoty. Poza tym nadal za niewyjaśnione uznać należało zagadnienie ewentualnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych, jak również kwestię posiadania nieruchomości, której nabycie lub budowa została sfinansowana ze środków pochodzących z kredytu. Do tej materii skarżąca nie odniosła się bowiem nawet w sprzeciwie. W świetle powyższych uwag kwestionowane postanowienie referendarza należało uznać za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy. Z tych przyczyn wydanie niniejszego postanowienia stało się konieczne. Dla porządku jedynie przypomnienia wymaga, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie powołanego wyżej art. 260 p.p.s.a.