I SA/Gl 603/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 października 2017 r. sprawy ze skargi I. S. i W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. oddalono wniosek skarżących, będących małżeństwem, o ustanowienie adwokata ze względu na fakt, że nie wykonali oni wezwania do nadesłania dokumentacji źródłowej. Wniosek ten był złożony wraz z osobistą skargą kasacyjną od wyroku kończącego postępowanie w niniejszej sprawie, która została odrzucona postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017 r. W terminie do wniesienia zażalenia od tego postanowienia skarżący złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym razem nie tylko poprzez ustanowienie adwokata, ale także poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenia jednak nie złożono, w wyniku czego postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017 r. stwierdzono prawomocność orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Podobnie jak w poprzednim wniosku skarżący oświadczyli, że utrzymują się z wynagrodzeń za pracę w łącznej wysokości 3900 zł oraz wyliczyli swoje wydatki, uwzględniając m.in. ratę kredytu, którego do spłaty pozostało 1000 zł, w wysokości 300 zł (według wcześniejszego wniosku suma wynagrodzeń miała wynosić 4300 zł, a suma kredytu do spłaty 3000 zł). We wniosku nie wskazano żadnego majątku, poza działką budowlaną stanowiącą przedmiot zajęcia egzekucyjnego. Do wniosku załączono kopie przedstawionego już w trakcie poprzedniego postępowania w przedmiocie prawa pomocy postanowienia z dnia 20 marca 2013 r. o podziale sumy uzyskanej z wynagrodzenia dłużnika (najwyższa z wyszczególnionych tam dochodzonych należności to 168.163,27 zł), a nadto dwóch zajęć egzekucyjnych z dnia 30 lipca 2014 r. i z dnia 16 marca 2015 r. oraz nakazu zapłaty z dnia 18 marca 2016 r. skierowanego do skarżącego i dotyczącego należności w wysokości 1.040,26 zł wraz z odsetkami w kwocie 933,05 zł. Referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zwartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżących oraz inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym za rok 2016, dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczenia potwierdzającego ten fakt, a w razie jej kontynuowania – odpisów: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji po dniu 1 października 2015 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank albo spółdzielczą kasę oszczędności lub kopię umowy o zamknięciu rachunku), zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżących w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące, a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie te obejmowały te same dokumenty co wezwania wcześniejsze. Przesyłki zawierające wezwania zostały awizowane dnia 16 sierpnia 2017 r., przy czym jedynie przesyłkę skierowaną do skarżącego odebrano w dniu 1 września 2017 r. Pismem z dnia 6 września 2017 r. skarżący wnieśli o przedłużenie terminu wyznaczonego wezwaniem, stwierdzając, że termin ten jest niewystarczający dla zgromadzenia tak obszernej dokumentacji źródłowej. Do pisma ponownie załączyli kopię postanowienia z dnia 20 marca 2013 r. Zarządzeniem z dnia 14 września 2017 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącym wspomniany termin o 5 dni. Przesyłki zawierające odpisy zarządzenia również zostały awizowane dnia 20 września 2017 r., przy czym jedynie przesyłkę skierowaną do skarżącego odebrano w dniu 5 października 2017 r. Niemniej w odniesieniu do przesyłki adresowanej do skarżącej Zastępca Przewodniczącego Wydziału w zarządzeniu z dnia 16 października 2017 r. stwierdził, że została ona doręczona dzień wcześniej. Pismem z dnia 8 października 2017 r. skarżący przedłożyli kopię pięciu zaświadczeń wystawionych przez komornika, podnosząc, że w przedłużonym terminie "była to jedyna możliwa do załatwienia sprawa". Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony w toku postępowania. Rozpoznawany wniosek został złożony w czasie, gdy postępowanie w sprawie było wciąż w toku, skoro biegł wówczas termin do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Dalszą kwestią pozostaje, że termin ten później upłynął bezskutecznie, w wyniku czego postępowanie obecnie jest już prawomocnie zakończone. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli wedle art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym m.in. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika oraz zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Musi ona więc tę przesłankę udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności procesowej, jaką powinna ona przejawić, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Tymczasem skarżący nie przedłożyli żadnego z dokumentów objętych wezwaniem, poprzestając na udokumentowaniu prowadzonych przeciwko nim postępowań egzekucyjnych. Uczynili tak przy tym ponownie, ponieważ analogicznie ustosunkowali się do poprzedniego wezwania, które zresztą obejmowało te same dokumenty. Składając wezwanie mogli mieć zatem świadomość zarówno tego, o jakie dowody mogą być wezwani, jak i jakie konsekwencje pociągnie za sobą niewykonanie wezwania. Niepodobna zgodzić się ze skarżącymi, że termin, jaki mieli do dyspozycji, wyznaczony wezwaniem i następnie przedłużony, był niedostateczny. Od dnia, kiedy wezwanie doręczono skarżącemu, upłynęły niemal dwa miesiące, a znaczna część wskazanych w nim materiałów, np. dokumenty obrazujące koszty utrzymania gospodarstwa domowego, mogła być zgromadzona od ręki. Bezsprzecznie zarazem skarżąca również miała realną możliwość zapoznania się z treścią wezwania, chociaż – tak jak zarządzenie referendarza sądowego – doręczone jej ono zostało w trybie art. 73 P.p.s.a., skoro podpisała się wraz ze skarżącym tak pod wnioskiem o przedłużenie terminu, jak i pod pismem z dnia 8 października 2017 r. W powyższym kontekście podtrzymać wypada pogląd wyrażony w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2017 r., że brak dokumentów źródłowych wyłącza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących któregokolwiek z aspektów sytuacji wnioskodawców, w szczególności dochodów i wydatków ich gospodarstwa domowego, ich majątku, a nawet aktualnego stanu zadłużenia kredytowego, które skądinąd w świetle treści obu wniosków zostało w znacznej części spłacone mimo toczących się przeciwko nim postępowań egzekucyjnych. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.