I SA/Gl 614/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędziowie Sędzia NSA Marek Kołaczek, Asesor WSA Teresa Randak (spr.), Protokolant Magdalena Nowacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2005 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) orzeka, że decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. : a) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości J. P. za okres od 1 sierpnia do 31 grudnia 2003 r. w kwocie 1.319,60 zł., b) uchyliło decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] w sprawie zaniechania poboru podatku od nieruchomości za 2003 r. i utrzymało postępowanie w sprawie, c) uchyliło decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2003 r. i umorzyło postępowanie w sprawie. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] określił J. P. podatek od nieruchomości położonej w B., przy ul. S. [...] za okres od 1 sierpnia do 31 grudnia 2003 r. w wysokości 1.319,60 zł. Od decyzji tej wniósł pismo nazwane odwołaniem podatnik, wnioskując o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismo było skierowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, za pośrednictwem Prezydenta Miasta B.. Podatnik powołując się na zagrożenie egzystencji jego i jego rodziny wystąpił do organu podatkowego o zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku od nieruchomości. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...], umorzył postępowanie w sprawie zaniechania poboru podatku wskazując w uzasadnieniu decyzji, że Prezydent Miasta z dniem 1 stycznia 2001 r. utracił kompetencję do zaniechania poboru podatku, na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2000 r. w sprawie zmiany ustawy Ordynacja podatkowa, która zmieniła dotychczasowe brzmienie art. 22. Od przedmiotowej decyzji wniosła odwołanie strona, która po raz kolejny wskazując na trudną sytuację materialną wnioskowała o umorzenie w całości zaległości podatkowej wraz z odsetkami z tytułu podatku od nieruchomości. Prezydent Miasta, nie przekazując odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego uznał pismo podatnika za wniosek o udzielenie ulgi podatkowej i decyzją z dnia [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia zaległości głównej i odsetek od niej naliczonych. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy wskazał, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki określonej w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, bowiem jego sytuacja majątkowa jest korzystna, a stały dochód miesięczny w wysokości [...] zł świadczy o jego zdolności finansowej. Od decyzji tej odwołał się podatnik, wskazując, że jest inwalidą I grupy w wieku [...] lat i jedynym żywicielem [...] osobowej rodziny. Wskazał także, że koszty leczenia chorej na [...] żony i jego wynoszą miesięcznie [...] zł. Podatnik podniósł ponadto, że renta nie pokrywa kosztów utrzymania rodziny, a zapłata podatku będzie stanowić zagrożenie jego egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, uchyliło natomiast i umorzyło postępowanie w odniesieniu do dwóch pozostałych decyzji tj. decyzji w sprawie zaniechania poboru podatku oraz decyzji w sprawie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości. Jak wskazał w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podstawę prawną wymiaru podatku od nieruchomości stanowiła ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( t. jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 9, poz. 84 z późn. zm.), a także uchwała Rady Miejskiej w B. z dnia 4 grudnia 2002 r. w sprawie określenia wysokości stawek, zwolnień, wzorów formularzy podatku od nieruchomości i wysokości stawek podatku od posiadania psów na terenie gminy B. obowiązujących od dnia 1 stycznia 2003 r. Podatek od nieruchomości ma charakter podatku majątkowego, co oznacza – jak wywiódł organ, że dla powstania obowiązku podatkowego istotny jest sam fakt objęcia własności lub posiadania danej nieruchomości. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego – w ocenie organu – podatnik nie miał podstaw do kwestionowania wymiaru podatku od nieruchomości, nie budzi bowiem wątpliwości fakt, że podatnik jest właścicielem nieruchomości położonej w B., przy ul. S. [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie w odniesieniu do pozostałych dwóch decyzji organ odwoławczy wywiódł, że Prezydent Miasta błędnie przyjął, że pisma wniesione przez podatnika nie są odwołaniami od decyzji, pomimo iż adresatem ich było Samorządowe Kolegium Odwoławcze i przez samego wnoszącego zostały zatytułowane "odwołaniem". Jak wskazał organ pisma wnoszone były w terminach określonych dla odwołań, a podatnik powołał się w nich na art. 223 Ordynacji podatkowej i negatywnie ustosunkował do otrzymywanych decyzji. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ pierwszej instancji nie był uprawniony do oceny formalnej i merytorycznej wnoszonych pism, bowiem była to kompetencja Kolegium. Działaniem takim organ pierwszej instancji naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została zaskarżona przez podatnika do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, z wnioskiem o jej uchylenie. W skardze J. P. podniósł, że nie jest w stanie uregulować podatku od nieruchomości, bowiem jego zapłata stanowić będzie zagrożenie dla niego i jego rodziny. Podatnik wskazał, że jest [...] letnim inwalidą I grupy i jedynym żywicielem rodziny, bowiem syn jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Skarżący podniósł ponadto, że długotrwała choroba [...] żony pochłonęła znaczne środki finansowe, a jej śmierć uniemożliwiła wspólne rozliczenie się z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, co z kolei było powodem braku zwrotu środków finansowych z Urzędu Skarbowego. Nieruchomość, która została nabyta w trakcie choroby żony wymaga znacznych nakładów finansowych bowiem jest zdewastowana w 85 %, a ponadto wymaga zabezpieczenia przed kradzieżą. W zakończeniu skargi skarżący podniósł, że Skarb Państwa jest mu winien 2 mln. zł. z tytułu utraconego mienia i uregulowałby należność z tytułu podatku, gdyby odzyskał należne mu środki. W ocenie skarżącego zabezpieczenie mienia korzysta z pierwszeństwa przed płaceniem podatków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jakkolwiek z innych powodów niż podnoszone przez skarżącego w uzasadnieniu skargi. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem legalności, a więc zgodności działań administracji z obowiązującym prawem. W przypadku, gdy sąd administracyjny stwierdzi, iż wydana decyzja narusza prawo, to zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uchyla decyzję w części lub całości. Uchylenie decyzji następuje wtedy, gdy nastąpiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z treści przepisu art. 145 § 1 pkt 1 a – c wyżej wymienionej ustawy. Uchylenie decyzji z przyczyn naruszenia przepisów postępowania zachodzi w okoliczności, gdy naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, przy czym naruszenie może wynikać zarówno z niedopełnienia wynikających z przepisów obowiązku organów, jak też dokonania błędnej wykładni tych przepisów. W przedmiotowej sprawie do takiej właśnie sytuacji doszło, dlatego też Sąd na podstawie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wziął pod uwagę z urzędu naruszenie prawa, które nie znalazło potwierdzenia w zarzutach skargi. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji należało odnieść się do przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), dotyczących zasad postępowania określonych w rozdziale ósmym i piętnastym, a rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy arbitralnie przyjął, że pisma wnoszone przez podatnika były odwołaniami, i z tego też powodu uchylił dwie decyzje organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie w sprawie. Należy zauważyć, że w odniesieniu do pisma z dnia [...], noszącego wprawdzie tytuł odwołania i skierowanego za pośrednictwem Prezydenta Miasta B. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym podatnik domagał się zwolnienia z obowiązku pobrania podatku na podstawie art. 22 Ordynacji podatkowej, organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w sprawie. Zatem nie było przedmiotu postępowania, a więc organ drugiej instancji nie mógł umorzyć postępowania, które już nie istniało, albowiem przesądził o tym organ pierwszo instancyjny w decyzji z dnia [...]. Zarzut naruszenia przez organ pierwszej instancji zasady dwuinstancyjności, nosi w sobie znamiona naruszenia przepisów o właściwości działania organów, które w świetle art. 247 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej stanowią przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji. Należy w tym miejscu zauważyć, że decyzja ta stała się decyzją ostateczną, bowiem Prezydent Miasta B., rozpatrując kolejny wniosek, zatytułowany odwołaniem, w trybie przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie przyznawania ulg podatkowych, otworzył drogę do złożenia kolejnego odwołania od wydanej w tym trybie decyzji odmownej. W rozpatrywanym stanie faktycznym, skoro przedmiotowa decyzja nabrała cech ostateczności, to organ drugiej instancji, kwalifikując ją jako wydaną z naruszeniem przepisów o właściwości powinien orzec o jej nieważności, na podstawie art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej. Należy podkreślić, że nieważność decyzji powoduje naruszenie przez organ podatkowy każdego rodzaju właściwości, a więc rzeczowej, instancyjnej oraz miejscowej ( wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 1998 r., II SA 701/98, LEX nr 41872 oraz wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 1998 r., II SA 207/98, LEX nr 41755). Przepisy o właściwości mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, a organy z urzędu mają obowiązek jej przestrzegać. Art. 247 § 1 nie wprowadza żadnych elementów kwalifikującego naruszenia właściwości, a wobec tego każdy taki przypadek, w odniesieniu do wszystkich rodzajów właściwości i niezależnie od jej podstaw, będzie przesłanką stwierdzenia nieważności. Odnosząc się do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w pozostałym zakresie należy zauważyć, że art. 235 Ordynacji podatkowej nakłada na organ drugiej instancji stosowanie, w sprawach nie uregulowanych w art. 220 -234, przepisów o postępowaniu przed organami pierwszej instancji, w tym także zasad ogólnych, określających podstawowe gwarancje procesowe stron postępowania. Zgodnie z treścią art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej postępowania podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, strona złożyła trzy pisma, każde z nich nazwane odwołaniem, z których treści nie wynikało, że strona kwestionuje prawidłowość określenia jej przez organ pierwszej instancji zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości. Strona, powołując się na decyzję wymiarową wnosiła o ponowne rozpatrzenie sprawy, przy czym w pierwszym przypadku domagała się zwolnienia z obowiązku zwolnienia z podatku, w drugim o umorzenie w całości zaległości podatkowej wraz z należnymi odsetkami, w trzecim powtórnie o umorzenie zobowiązania i odsetek. Zasadą postępowania administracyjnego, w tym także podatkowego, wyrażoną między innymi w art. 168 i 170 Ordynacji podatkowej jest jego odformalizowanie, tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony. Nie można w żaden sposób przyjąć, że to organ administracji publicznej jest uprawniony do sformułowania żądania strony, w przypadku jeżeli żądanie jest sformułowane niezręcznie i mało zrozumiale. Takie działanie organu jest niedopuszczalne, prowadzić bowiem może w rezultacie do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew intencji osoby wnoszącej podanie. W ocenie Sądu, taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, ponieważ organ drugiej instancji zamiast wyjaśnić przedmiot i zakres żądania, uznał, że podatnik domaga się zmiany decyzji w sprawie określenia zobowiązania podatkowego, a nie umorzenia mu tego zobowiązania z uwagi na trudną sytuację materialną i rodzinną. Organ nie wyjaśnił intencji strony, z żądań której nasuwają się wnioski w sposób wyraźny sprzeczne z tymi, które za podstawę rozstrzygnięcia przyjął organ orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji wymiarowej, co do której podatnik nie stawiał zarzutów jej niezgodności z prawem. Organ nie podjął starań w kierunku wyjaśnienia zaistniałych rozbieżności, choćby w drodze wezwania strony do sprecyzowania żądania i określenia w sposób jednoznaczny, czego domaga się od organu drugiej instancji tj. uchylenia decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, czy też decyzji w sprawie odmowy umorzenia zobowiązania. O tym bowiem, jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu podatkowym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ do którego pismo zostało złożone. Rozpatrując powtórnie sprawę organ wyjaśni w sposób nie budzący wątpliwości żądanie strony, w oparciu o dodatkowe informacje i dopiero oceniając materiał w odniesieniu do jasnego i nie budzącego wątpliwości żądania podejmie rozstrzygnięcia w sprawie. Organ oceni także, czy zasadne było uchylenie decyzji i umorzenie postępowania w odniesieniu do decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...], biorąc pod uwagę fakt, że pismo o ponowne rozpatrzenie sprawy nazwane odwołaniem, zostało przez organ pierwszej instancji potraktowane jak wniosek podatnika o umorzenie zaległości podatkowej i należnych odsetek z tytułu podatku od nieruchomości i sprawa rozstrzygnięta została decyzją, od której wnioskodawcy przysługiwało prawo odwołania się. Należy przy tym mieć na uwadze fundamentalną zasadę postępowania podatkowego, że strona nie może ponosić negatywnych skutków błędnego działania organów podatkowych. Poczynione uwagi w pełni uzasadniają sformułowaną wyżej ocenę, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik postępowania, zatem orzeczono o jej uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).