I SA/Gl 621/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: 1. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej [...] zł (słownie [...] złotych), 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy J. M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienia adwokata. W treści wniosku podał, że przeszedł zabieg [...], a także że jest chory na [...]. Wskazał, że urząd skarbowy zajął mu część świadczenia emerytalnego i po uiszczeniu wszystkich opłat pozostaje mu na życie bardzie niewielka kwota. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca posiada stały miesięczny dochód w kwocie [...]zł brutto przy czym jego rzeczywisty dochód netto, po potrąceniach komorniczych, wynosi [...]zł. Wskazać również należy, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 576/09 skarżący zeznał dodatkowo, że ponosi stałe miesięczne wydatki stanowiące kwotę około [...]zł. Na kwotę tą składa się wyżywienie – [...]zł, czynsz – [...]zł, energia elektryczna – [...]zł, usługi medyczne wraz z lekarstwami – [...]zł, usługi telekomunikacyjne – [...]zł, telewizja – [...]zł, prasa i książki – [...]zł, higiena – [...]zł, odzież – [...]zł i internet – [...]zł. W oparciu o nadesłane dokumenty źródłowe (nadesłane przy piśmie procesowym skarżącego z dnia 3 września 2009 r. w aktach o sygn. akt I SA/Gl 576/09) ustalono, iż jedynym źródłem dochodu J. M. – wg oświadczenia wnioskodawcy - jest świadczenie emerytalne i z tych względów dysponuje tylko i wyłącznie rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy (druk PIT-40A), z którego wynika, że w 2008r. uzyskał przychód w kwocie [...]zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Wyjaśnił, że często przebywa poza miejscem zamieszkania i dlatego adres dla korespondencji wskazany w skardze jest dla niego "wygodniejszy". Z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika nadto, że skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...] o powierzchni 25,60 m², który nabył w 1995 r. Czynsz za ten lokal, począwszy od 1 lipca 2009 r., wynosi [...]zł miesięcznie. Do akt sprawy I SA/Gl 576/09 złożono nadto kopię "polecenia przelewu/wpłaty gotówkowej" dokumentującej wysokość należności z tytułu dostawy energii elektrycznej (kwota [...]zł). Kolejnym z dołączonych tam dokumentów źródłowych jest szpitalna karta informacyjna, z której wynika, że skarżący przebywał w [...] Centrum Rehabilitacji w R. w okresie od 6 do 26 stycznia 2005r., po przyjęciu ze stanem po [...]. Z karty wynika, że wnioskodawcy zalecono leczenie usprawniające (gimnastyka) oraz leczenie farmakologiczne. Do akt złożono nadto zaświadczenie lekarskie, w którego wynika, że skarżący leczy się w poradni diabetologicznej. W dalszej kolejności pismem z dnia 9 września 2009 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1. "udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy wyjaśnić kto i w jakim zakresie przyczynia się do tych wydatków w ramach wszystkich lokali mieszkalnych wskazanych w pkt 2 tego wezwania, 2. nadesłanie kopii tytułów prawnych do nieruchomości położonych w B. przy ul. [...] i [...] oraz ul. [...] (odpisu z księgi wieczystej, umowy najmu, itp.); w przypadku zbycia tytułu prawnego do którejkolwiek z tych nieruchomości należy tę okoliczność udokumentować za pomocą kopii stosownego dokumentu, 3. nadesłanie zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby zamieszkałe w lokalach mieszkalnych wskazanych w pkt 2 tego wezwania." W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. W piśmie procesowym z dnia 18 września 2009 r. wnioskodawca oświadczył, że informacje związane z wysokością opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego przesłał w piśmie z dnia 3 września 2009 r. Odpowiadając z kolei na pkt 2 ww. wezwania nadesłał obecnie zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w B. z dnia 17 września 2009 r., z których wynika, że posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przy ul. [...], z kolei prawo do lokalu przy ul. [...] posiada B. M. Z nadesłanej kserokopii uchwały wspomnianej wcześniej spółdzielni z dnia 16 września 2003 r. wynika, że tytuł prawny do mieszkania przy ul. [...] posiada M.G. Skarżący oświadczył nadto, że nie wie kto zamieszkuje dwa, ostatnio wskazane mieszkania. Postanowieniem z dnia 29 września 2009r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej [...] zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Następnie w terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia, skarżący zarzucił rozpoznającemu wniosek o prawo pomocy niezbyt wnikliwe przeanalizowanie przedłożonych dokumentów, ustosunkowanie się do wyjaśnień skarżącego i treści wniosku. Wskazał, iż treść uzasadnienia postanowienia nie koresponduje z treścią wniosku i przedłożonymi dokumentami. W dalszej kolejności podał, iż zasadniczą jego zdaniem kwestią jest błędne i bezpodstawne sformułowanie, że stronie występującej w sprawie bez adwokata bądź radcy prawnego, Sąd udzieli niezbędnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczy o skutkach prawnych tych czynności. Zaznaczył, iż sprawa tocząca się przed tut. Sądem jest na tyle trudna i wielowątkowa, że nie sposób wymagać zarówno od strony jak i od składu orzekającego, aby toczyła się ona bez udziału profesjonalnego pełnomocnika. Nadto dodał, iż obecnie toczy się skomplikowane postępowanie, w którym działania Urzędu Skarbowego i Izby Skarbowej diametralnie się różnią i przeciętny obywatel nie jest w stanie samodzielnie występować w sprawie, nawet przy daleko idącej pomocy Sądu. Na dowód powyższego wnioskodawca przedłożył kserokopię postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Dlatego też strona będąca osobą fizyczną, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, powinna partycypować w kosztach postępowania. Wskazać należy, iż skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości [...]zł netto. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu podać należy, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 576/09 skarżący J. M. uiścił wpis w wysokości [...] zł, co może świadczyć o fakcie, iż dysponuje on środkami pieniężnymi przewyższającymi kwotę przeznaczoną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nadto godzi się zaznaczyć, iż strona wnioskująca o prawo pomocy zobowiązana jest do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Tymczasem skarżący nie nadesłał części dokumentów wymaganych wezwaniem z dnia 9 września 2009r., przede wszystkim nie wykazał większości z wymienionych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego. W niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi [...] zł. Uznano zatem, iż w stosunku do skarżącego zachodzi wskazana wcześniej przesłanka zwolnienia częściowego i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów sądowych wskazany w sentencji przedmiotowego orzeczenia. Nadto, odnosząc się do zasadniczego zarzutu sprzeciwu w zakresie błędnego i bezpodstawnego sformułowania o braku potrzeby ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, wskazać należy, iż przesłanki, które musi spełnić osoba fizyczna, aby przyznane jej zostało prawo pomocy wyraźnie wskazuje treść wyżej cytowanego art. 246 § 1 ppsa i dlatego też, tylko i wyłącznie na marginesie zwraca się uwagę, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 § 1 p.p.s.a. (sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną) oraz 140 § 1 ppsa (stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego) nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu (post. NSA z dnia 27 września 2004r., FZ 330/04 i z dnia 28 września 2004r. FZ 246/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia.