I SA/Gl 626/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), del. Sędzia SO Dorota Kozłowska, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) orzeka, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. - dalej K.p.a) oraz art. 17 § 1, art. 18, a także art. 64c § 4 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm. - dalej u.p.e.a.) - po rozpatrzeniu zażalenia Wójta Gminy C. (dalej wierzyciel) wniesionego na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] Nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł., powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] Nr [...] obejmującego karę pieniężną nałożoną na A.G. w kwocie [...] zł. wraz z odsetkami za zwłokę - utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. otrzymał ww. tytuł wykonawczy do realizacji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i na tej podstawie wszczął postępowanie egzekucyjne doręczając jego odpis zobowiązanej wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunków bankowych z dnia 10 sierpnia 2010 r. Ponadto w dniu 10 listopada 2010 r. spisano z zobowiązaną protokół o stanie majątkowym, z którego wynika, że zobowiązana nie posiada majątku ruchomego, rachunków bankowych i nieruchomości. Nie pracuje i nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co zostało potwierdzone w ustaleniach organu egzekucyjnego i sądowym wyjawieniu majątku z dnia 29 marca 2013 r. Za dokonane czynności egzekucyjne naliczono koszty egzekucyjne według stawek określonych w art. 64c § 1 i § 4 u.p.e.a. w łącznej wysokości [...] zł., w tym opłatę manipulacyjną za doręczenie odpisu wykonawczego w kwocie [...] zł. i opłatę za spisanie protokołu o stanie majątkowym w kwocie [...] zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. w dniu 3 stycznia 2014 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A.G. na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego i postanowieniem z tej samej daty obciążył wierzyciela należnymi kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł. Na to ostatnie postanowienie wierzyciel złożył zażalenie wnosząc o jego uchylenie oraz o wstrzymanie jego wykonania do czasu zakończenia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu stwierdził, że obciążenie wierzyciela kosztami jest niezasadne i krzywdzące dla Gminy C., gdyż nie posiada ona funduszy na wskazany cel. Wszystkie środki są bowiem przeznaczane na bieżącą działalność Gminy i zaspokajanie potrzeb jej mieszkańców. Ponadto dochodzona należność nie została przez organ egzekucyjny wyegzekwowana i trudno uznać za zasadne żądanie od wierzyciela jakichkolwiek kosztów z tytułu bezskutecznej egzekucji, do której prowadzenia Gmina była zobowiązana z ustawy. Z powyższych względów wierzyciel wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Organ nadzoru rozpoznając sprawę merytorycznie przytoczył na wstępie art. 64c § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego z zastrzeżeniem 2-4. Zgodnie zaś z treścią art. 64c § 4 cyt. ustawy organ egzekucyjny obciąża wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w omawianej sprawie, gdyż organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne skierowane do zobowiązanej na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Stanowi on, że organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie egzekucyjne w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. To orzeczenie nie zostało zakwestionowane przez wierzyciela co wskazuje, że się z tym stanowiskiem zgodził. A skoro tak, to prawnie usankcjonowanym działaniem na gruncie powołanego wyżej art. 64c § 4 u.p.e.a. było obciążenie wierzyciela należnymi kosztami egzekucyjnymi, zagwarantowanymi organowi egzekucyjnego w art. 64 tej ustawy. Zdaniem organ nadzoru bez wpływu na tę prawidłowość pozostają powody niemożności dochodzenia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, jak i przesłanki zakończenia postępowania egzekucyjnego, wykluczającego uznanie, że organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzycielem nieściągalnych obecnie należności wynikających z tytułu wykonawczego nr [...] z 17 czerwca 2010r. jest Wójt Gminy C., a zatem to jego obciążają nieuregulowane dotąd koszty egzekucyjne, po zakończeniu postępowania na skutek jego umorzenia. Końcowo organ podniósł, że argument o braku środków na pokrycie kosztów egzekucyjnych pozostaje bez wpływu na zasadność obciążenia nimi wierzyciela natomiast może stanowić podstawę wniosku o umorzenie tychże kosztów. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnym i umorzenie postępowania w tym zakresie. Podniosła, że organ egzekucyjny nie wyegzekwował należności na rzecz wierzyciela, a zatem nie można uznać za uzasadnione obciążenie go kosztami egzekucyjnymi, na które Gmina nie posiada środków. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwaną dalej p.p.s.a.). Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonego aktu lub czynności. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddane jest rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], które zapadło wskutek rozpoznania zażalenia Wójta Gminy C. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] o obciążeniu go kosztami egzekucyjnymi. Na wstępnie niniejszych rozważań odwołać się trzeba do regulacji art. 64c § 1 u.p.e.a. Zgodnie z jego brzmieniem opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 (obejmujące opłaty za czynności egzekucyjne, opłatę manipulacyjną), wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny (art. 64b u.p.e.a.) stanowią koszty egzekucyjne. W myśl obowiązujących przepisów koszty te zasadniczo obciążają zobowiązanego. Ustawodawca przewidział jednak odstępstwo od tej zasady, w pewnych sytuacjach cedując powinność poniesienia kosztów egzekucyjnych na wierzyciela. I tak stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a - 4c oraz art. 64e § 4a. Z kolei przepis art. 64c § 7 ustawy stanowi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych organ uwzględnia między innymi dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne powodujące powstanie kosztów egzekucyjnych i poniesione wydatki egzekucyjne. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, iż skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego było to, że koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanej. Słusznie zatem co do zasady organy uznały, iż wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego na mocy art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a., w sprawie należało zastosować przepis cytowanego wyżej art. 64c § 4 tej ustawy i obciążyć nimi wierzyciela. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego obciążające wierzyciela kosztami w sumarycznej kwocie [...] zł., nie może się ostać z powodu jego wadliwości. Po pierwsze wskazać należy, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. koszty egzekucyjne wyliczone przez organ winny zostać przyporządkowane konkretnym czynnościom egzekucyjnym. Dla poprawności wyliczenia kosztów egzekucyjnych z orzeczenia organu jasno powinno wynikać jak poszczególne czynności egzekucyjne były kwalifikowane przez organ i czy zostały od nich naliczone opłaty i w jakiej wysokości. Jeżeli zaś organ egzekucyjny zrezygnował z obciążania wierzyciela pewnymi opłatami to okoliczność ta również musi znaleźć odzwierciedlenie w treści rozstrzygnięcia. Przemawia za tym choćby treść art. 64 § 4 i 5 u.p.e.a., zgodnie z którym opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2 - 6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Natomiast na podstawie wydanego przez organ egzekucyjny orzeczenia o obciążeniu wierzyciela sumą kosztów egzekucyjnych nie sposób stwierdzić, jakie opłaty i wydatki zostały naliczone w rozbiciu na wymienione w postanowieniu czynności egzekucyjne. Z treści postanowienia wynika, że organ egzekucyjny wyliczył koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł. za następujące czynności egzekucyjne: sporządzenie 11 protokołów o stanie majątkowym w dniach: 18 listopada 2010 r., 19 sierpnia 2011 r., 22 listopada 2011 r., 8 lutego 2012 r., 26 czerwca 2012 r., 6 września 2012 r., 25 października 2012 r., 21 grudnia 2012 r., 22 marca 2013 r., 27 lipca 2013 r. i 11 września 2013 r., doręczenie odpisu tytułu wykonawczego z dnia 12 sierpnia 2010 r., zajęcie rachunku bankowego w dniach: 10 sierpnia 2010r., 14 września 2010 r., 14 października 2011r., 2 października 2012 r. Z kolei, z załączonych do akt egzekucyjnych dokumentów należy wnioskować, że wszystkie skierowane do banków (tj. A SA, B SA, C SA, D SA, E SA, F SA, G SA, H SA, I SA) zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego zostały zwrócone z adnotacją, że banki te nie prowadzą rachunków dla zobowiązanej. W rozstrzygnięciu organu egzekucyjnego zabrakło określenia czy, a jeśli tak to które z wymienionych w nim czynności egzekucyjnych zostały wycenione. W badanej sprawie niespełnienie opisanych wyżej wymogów spowodowało, że wierzyciel nie uzyskał rzetelnej informacji o wysokości i podstawie naliczenia kosztów, a tym samym został pozbawiony możliwości kwestionowania zasadności tego naliczenia. Po drugie, zdaniem Sądu postanowienie organu egzekucyjnego nie spełnia wymogów z art. 124 K.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. Stosownie do art. 124 § 2 K.p.a. postanowienie, na które służy zażalenie lub skarga do NSA, oraz które zostało wydane na skutek zażalenia na postanowienie, powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Z unormowania tego wynika, że organ wydający postanowienie w opisanych warunkach ma obowiązek przedstawienia argumentów i ocen, którymi kierował się zajmując określone stanowisko w sprawie. Uzasadnienie postanowienia musi zatem być spójne z treścią rozstrzygnięcia danej kwestii procesowej zawartego w sentencji tego postanowienia. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny motywując swoje stanowisko co do obciążenia wierzyciela kosztami i ich wysokości stwierdził jedynie, że wobec zobowiązanej podjęto ww. czynności egzekucyjne, po czy umorzono postępowanie wobec jego bezskuteczności. Uzasadnienie to nie zawiera wskazania materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia i wręcz razi swoją lakonicznością. Wady tej nie sanuje orzeczenie organu nadzoru, w którym co prawda powołano przepisy o charakterze procesowym oraz wskazano, że na koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł. składają się opłata manipulacyjna za doręczenie odpisu wykonawczego w kwocie [...] zł. i opłata za spisanie protokołu o stanie majątkowym w kwocie [...] zł., ale twierdzenia tego w żaden sposób nie uzasadniono. Podkreślenia wymaga, że wszelkie wątpliwości jakie mogły powstać przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, powinny zostać wyjaśnione w uzasadnieniu orzeczenia kończącego postępowanie. Obowiązkiem organu jest, by uzasadnienie zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł (art. 107 § 2 w zw. z art. 126 K.p.a.). Na marginesie zauważyć także trzeba, że sporne postanowienie narusza zasadę określoną w art. 27a § 1 u.p.e.a. stanowiącym, że w tytułach wykonawczych wykazuje się należności pieniężne po zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy, który to przepis stosuje się również do kosztów egzekucyjnych (27a § 2 u.p.e.a). Podsumowując Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Końcowo wskazać należy, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ rozpozna sprawę wyszczególniając przy wymienionym w postanowieniu tytule wykonawczym kwotę stanowiącą podstawę wyliczenia kosztów egzekucyjnych, z rozbiciem na ich rodzaj, wzór wyliczenia i wynik końcowy, W tym ostatnim przypadku należy przywołać w uzasadnieniu, które z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej, stanowią podstawę do przyjęcia, że za daną czynność należy się opłata we wskazanej wysokości. Istotnym jest, by wyjaśnienie było dostatecznie jasne dla strony. Nie można bowiem zapomnieć, że jedną z zasad postępowania administracyjnego, w tym egzekucyjnego, jest zasada pogłębiania zaufania do organów państwa oraz przekonywania (art. 8 i 11 K.p.a.), co oznacza również, że organ uzasadniając swe stanowisko powinien nie tylko określać jego zakres według tego co jest oczywiste dla niego, ale również i przede wszystkim konstruować je według tego co może nie być oczywiste dla strony. Wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie organu II instancji narusza wskazane powyżej przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy - Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o jego uchyleniu. Jednocześnie za przedwczesne uznał ustosunkowywanie się do zarzutów skargi. Zgodnie z art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 ww. ustawy.