I SA/Gl 631/10

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego, będący adwokatem, przedstawił jego wniosek z dnia 23 kwietnia 2010 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podkreślił, że w związku z wykonaniem decyzji pierwszoinstancyjnej zajęto jego rachunki bankowe, wobec czego nie ma on możliwości uiszczenia wpisu. Stwierdził nadto, że wykazuje stratę z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej oraz że jego małżonka, wykonując działalność gospodarczą, osiąga dochody w wysokości około 1500 zł. Według wniosku skarżący ma na utrzymaniu dwójkę dzieci i nie posiada żadnego majątku, poza "działką przemysłową" o powierzchni 3000 m2, która jednak również została zajęta. Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego i jego małżonkę (sprecyzowano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem poświadczającym tę okoliczność oraz kopią ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres), przedłożenie odpisu księgi wieczystej wskazującego, że nieruchomość, o której mowa we wniosku, została zajęta w toku postępowania egzekucyjnego oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wykonując to wezwanie, nadesłano kserokopie: zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej skarżącego z dnia 15 lipca 2009 r. i decyzji o wykreśleniu tej działalności z ewidencji z dnia 19 kwietnia 2010 r. (jako datę wykreślenia wskazano dzień 22 kwietnia 2010 r., zaś jako przyczynę tego rozstrzygnięcia – podanie skarżącego złożone w dniu 13 kwietnia 2010 r.), zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie 251.159,99 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 202.905,53 zł oraz dochód w kwocie 48.254,46 zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za pierwsze cztery miesiące bieżącego roku (w styczniu i kwietniu wykazano podstawy opodatkowania w kwotach: 9.836 zł i 16.220 zł, natomiast w dwóch pozostałych miesiącach podstawy te były zerowe), oświadczenia skarżącego, że w związku z likwidacją działalności gospodarczej remanent końcowy wyniósł 0 zł, faktur potwierdzających sprzedaż środków trwałych wykorzystywanych przez skarżącego w działalności gospodarczej za łączną kwotę 21.149 zł, zaświadczenia o zajęciu rachunków bankowych skarżącego (według niego m.in. w dniu 5 listopada 2009 r. wpłynęło zawiadomienie o zajęciu rachunków na kwotę 4.433.204,88 zł), odpisu księgi wieczystej potwierdzającej, że na nieruchomości należącej do skarżącego ustanowiono hipotekę przymusową na kwotę 754.367,90 zł. Przedstawiono także pisma doradcy podatkowego, zapewne prowadzącego dokumentację księgową skarżącego, dotyczące rozliczenia podatku dochodowego za ubiegły rok i za pierwsze cztery miesiące roku bieżącego oraz opatrzone jego podpisem rejestr główny księgi podatkowej, odnoszący się do tego samego okresu, i ewidencje środków trwałych. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie więc to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Od strony reprezentowanej przez pełnomocnika profesjonalnego można przy tym wymagać większej aktywności dowodowej i podwyższonej staranności procesowej w wywiązywaniu się z obowiązków łączących się z ciężarem dowodu, gdyż taki pełnomocnik powinien mieć pełną świadomości zarówno tych obowiązków, jak i konsekwencji ich niewykonania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że ani skarżący, ani jego pełnomocnik nie wykazali, że powyższa przesłanka została spełniona. Nadesłano bowiem jedynie część dokumentacji wskazanej w wezwaniu referendarza sądowego, co nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Dokumentacja ta nie dostarcza w szczególności jakichkolwiek informacji na temat małżonki skarżącego, która według wniosku ma prowadzić działalność gospodarczą. Wezwanie referendarza sądowego, odnoszące się – w kilku punktach – do tej małżonki, zostało w tej części całkowicie zignorowane. Podkreślić zatem wypada, że podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jest tak nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Uwaga ta dotyczy zwłaszcza małżonka, z którym ta wspólnota ma charakter najbardziej intensywny, i to nawet jeżeli w małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Strona skarżąca nie ustosunkowała się także w ogóle do wezwania do udokumentowania kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Niezależnie od dotychczasowych spostrzeżeń, które przesądzają, że rozpatrywany wniosek nie może zostać uwzględniony, zaznaczyć trzeba, iż również dokumenty nadesłane mogą budzić pewne wątpliwości, choć niewątpliwie dowodzą, że skarżący stoi przed koniecznością spłaty należności publicznoprawnych w bardzo dużej wysokości oraz że w dniu 19 kwietnia 2010 r. wydano decyzję o wykreśleniu z ewidencji prowadzonej przez niego działalności gospodarczej z dniem 22 kwietnia 2010 r. We wniosku, który został przecież sporządzony w dniu następnym, 23 kwietnia 2010 r., skarżący utrzymywał bowiem, że nadal prowadzi działalność gospodarczą. Jedną z przyczyn tego rodzaju rozbieżności, której nie można wykluczyć, może być okoliczność, że wnioskodawca po wyrejestrowaniu działalności gospodarczej zarejestrował działalność gospodarczą pod inną firmą. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.