I SA/Gl 650/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja – Klimczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. S. i W. S. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 września 2016 r. w sprawie ze skargi B. S. i W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenie zaległości podatkowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. starszy referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 200 złotych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku podnieśli, że skarżąca ze względu na stan zdrowia nie może wykonywać żadnej działalności zarobkowej i utrzymuje się jedynie z niewielkiej renty, która została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym, z kolei skarżący osiąga miesięczny dochód z działalności gospodarczej w wysokości zaledwie 230,40 zł. Ponadto wyliczyli stałe koszty utrzymania, uwzględniając wydatki na opał (100 zł), media (250 zł) oraz na leczenie (100 zł), a także, na osobnej kartce – wysokie zobowiązania z tytułu kilku kredytów, których nie spłacają. Ustosunkowując się do wezwania o uzupełnienie danych zawartych we wniosku, skarżący nadesłali kserokopie: dowodów wpłaty opłat za tzw. media, deklaracji dla podatku od towarów i usług złożonych przez skarżącego za pierwsze sześć miesięcy bieżącego roku (najniższą podstawę opodatkowania w wysokości 4450 zł wykazano w styczniu, najwyższą w wysokości 6864 zł – w maju), księgi przychodów i rozchodów za ten okres wraz z jej rozliczeniem (w okresie tym wykazano przychody w kwocie 33.563,07 zł i koszty w kwocie 35.197,19 zł, co dało stratę w kwocie 1634,12 zł, niemniej strata ta jest wynikiem dokonanego w styczniu zakupu towarów w kwocie 25.000 zł; w kolejnych miesiącach towarów nie zakupywano i poniesiono wydatki mniejsze od przychodów, a mianowicie w lutym: 651,58 zł przy przychodzie w kwocie 6387,79 zł, w marcu: 2216,24 zł przy przychodzie w kwocie 5960,59 zł, w kwietniu: 570,09 zł przy przychodzie w kwocie 4950 zł, w maju 1757,87 zł przy przychodzie 6864,69 zł oraz w czerwcu 2678,92 zł przy przychodzie w kwocie 4950 zł), ewidencji środków trwałych i karty amortyzacji, decyzji rentowych skarżącej, pisma w sprawie zajęcia tego świadczenia i pocztowego dowodu jego wypłaty (skarżącej wypłacane jest świadczenie zmniejszone w wyniku egzekucji w kwocie 571,27 zł), faktur wystawionych przez apteki na rzecz skarżącej w ubiegłym roku, jej dokumentacji medycznej, m.in. informującej o jej pobycie w szpitalu w lipcu bieżącego roku, trzech zajęć wierzytelności, m.in. z tytułu czynszu wypłacanego skarżącemu za najem lokalu, wystawionych dnia 15 lipca 2014 r. i postanowień o planie podziału w związku z egzekucją prowadzoną przeciwko skarżącemu z wniosku kilku wierzycieli, głównie banków, wydanych dnia 5 marca 2014 r. oraz 23 lutego 2015 r. (wynika z nich, że suma należności głównych egzekwowanych roszczeń tego pierwszego dnia wynosiła 604.195,32 zł, a dnia 23 lutego 2015 r. – 755.309,42 zł). Skarżący nie nadesłali natomiast swoich zeznań podatkowych w podatku dochodowym, o które byli wezwani, a ustosunkowując się do wezwania o przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych, oświadczyli, że takich rachunków nie posiadają. Stwierdzili również, że nadal nie spłacają swoich zobowiązań kredytowych i że w związku z tym wszystkie zajęcia egzekucyjne wciąż pozostają w mocy. Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. starszy referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 200 złotych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że strona chcąc skorzystać z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powinna udowodnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedstawiając stosowną dokumentację źródłową. Tymczasem skarżący nie wykonali wezwania do nadesłania kopii swoich zeznań podatkowych w podatku dochodowym za ubiegły rok, w efekcie czego - zdaniem referendarza sądowego - nie można wykluczyć, że uzyskali w tym roku jeszcze inne dochody podlegające opodatkowaniu, niż te zadeklarowane we wniosku. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że skarżący we wniosku zaniżył dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej. Podniósł, że strata wykazana w księdze przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze bieżącego roku stanowi konsekwencję sporego zakupu dokonanego na początku roku za kwotę, która znacznie przewyższa koszty sądowe należne w sprawie, skoro wpis od skargi, czyli najwyższa opłata w postępowaniu sądowoadministracyjnym, stanowi zaledwie 2% tej kwoty. Wskazał dalej, że w następnych miesiącach przychody przewyższały koszty o: 5736,21 zł w lutym, 3744, 35 zł w marcu, 4379,91 zł w kwietniu, 5206,82 zł w maju i 2271,08 zł w czerwcu, co jego zdaniem oznacza, że w każdym z tych miesięcy uzyskano nadwyżkę wielokrotnie przekraczającą wspomniany wpis od skargi. Co więcej, comiesięcznie nadwyżka była uzyskiwana mimo poniesienia wydatków, które również były większe od tego wpisu. W ocenie referendarza sądowego przedsiębiorca powinien zaś uwzględniać koszty postępowania sądowego w pierwszej kolejności w ramach kosztów prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, i to traktując je priorytetowo z uwagi na ich publicznoprawny charakter. Nie może zatem preferować innych wydatków, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy znacznie wyższe kwoty przeznacza na inne cele. W związku z tym referendarz sądowy wskazał, że skarżący nie podnosili, by mieli jakiekolwiek zaległości w bieżących kosztach utrzymania, nie wynika to także z przedłożonych przez nich dokumentów. Ponadto zauważył, że większość przedstawionych dokumentów egzekucyjnych pochodzi sprzed ponad roku, toteż nie wiadomo, czy rzeczywiście obrazują one stan aktualny. Powyższe okoliczności uniemożliwiają zdaniem referendarza sądowego uwzględnienie rozpoznawanego wniosku w całości. Niemniej jednak w jego ocenie przedstawiony materiał dowodowy pozwala też na rozstrzygnięcie niektórych z dostrzeżonych wątpliwości na korzyść wnioskodawców, zgodnie z dyrektywami przysługującego im prawa do sądu, którego realizacji służy przecież instytucja prawa pomocy. W tym kontekście referendarz sądowy podniósł, że niewątpliwie skarżąca otrzymuje niewielką rentę, będącą jej jedynym dochodem w świetle ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym, i mało prawdopodobne jest, by podjęła w ostatnim czasie jakąś działalność zarobkową zważywszy, iż niedawno przebywała w szpitalu. Bezspornie przy tym świadczenie to nadal objęte jest zajęciem egzekucyjnym. Pozwala to w ocenie referendarza sądowego przyjąć, że również inne zajęcia i czynności egzekucyjne zachowały swoją aktualność, zwłaszcza iż wedle przedłożonych kopii postanowień wydanych w toku postępowania egzekucyjnego kwota dochodzonych należności głównych uległa zwiększeniu w okresie od 5 marca 2014 r. do 23 lutego 2015 r. Zaznaczył, że na skarżących ciążą zatem zobowiązania w bardzo dużej wysokości, których spłata przekracza ich możliwości finansowe. Jednocześnie zaakcentował, iż uzyskiwana w ostatnich miesiącach przez skarżącego nadwyżka przychodów nad kosztami działalności gospodarczej musi być przeznaczona na pokrycie jeszcze innych wydatków niż te ujęte w księdze przychodów i rozchodów, w szczególności na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz leczenie skarżącej otrzymującej rentę w wysokości, jaka do tego celu nie może wystarczyć. Dlatego referendarz sądowy uznał, że bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżący są w stanie uiścić tylko część kosztów, nieprzekraczającą 1/10 tej nadwyżki w ostatniej znanej wysokości, za czerwiec 2016 r., skądinąd mniejszej niż za cztery wcześniejsze miesiące. Od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżący, w terminie przewidzianym dla dokonania tej czynności, wnieśli sprzeciw zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych co do ich majątku oraz możliwości poniesienia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, tj. naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie. Dodatkowo wnieśli o dopuszczenie dowodu z załączonych dokumentów na okoliczność ich sytuacji majątkowej i osiąganych przez nich dochodów. W konsekwencji wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, alternatywnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu, odnosząc się twierdzenia referendarza sądowego, że przychody uzyskiwane przez skarżącego w początkowych miesiącach bieżącego roku przekraczały koszty uzyskania przychodu, podnieśli, iż wykazane w deklaracjach przychody obejmują zasadniczo przychody uzyskane tytułem najmu lokali i są zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Zaznaczyli, że skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nabył towary z odroczonym terminem płatności, a zapłata za nie nastąpiła lub nastąpi dopiero po ich dalszej odsprzedaży i uzyskaniu przez niego środków pieniężnych na ich nabycie. Dodatkowo nie zgodzili się ze stanowiskiem, że w sposób preferencyjny traktują jedne zobowiązania, przy jednoczesnym wnoszeniu zwolnienia od kosztów sądowych. Zaznaczyli, że nie są w stanie pokryć kosztów sądowych z uwagi na sytuację kryzysową w prowadzonym przez skarżącego przedsiębiorstwie oraz w ich gospodarstwie domowym, jak również ilość toczących się postępowań. Podnieśli przy tym, że ich bieżące potrzeby pokrywane są ze świadczenia uzyskiwanego przez skarżącą i nie bez znaczenia jest pomoc świadczona przez członków rodziny na zakup artykułów spożywczych. Końcowo wyjaśnili, że przedłożone dokumenty dotyczące postępowań egzekucyjnych są nadal aktualne, postępowania nie zostały umorzone ze względu na zajęcia wierzytelności skarżącego z tytułu czynszu z najmu lokali i zajęcia dokonane przed rokiem są nadal utrzymane. Do sprzeciwu skarżący dołączyli kopie faktury na zakup leków oraz swoich zeznań podatkowych w podatku dochodowym za 2014 i 2015 r., z których wynika, że skarżąca w 2015 r. uzyskała dochód z tytułu renty w kwocie 11.232,96 zł, a skarżący w 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód w kwocie 2.658,76 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "ppsa"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. W omawianej sprawie referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 200 złotych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, przyjmując, że skarżący nie przedstawili wszystkich dokumentów obrazujących ich sytuację majątkową, a przedłożony materiał dowodowy pozwala na uznanie, że są w stanie ponieść tylko część kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy i słusznie przyjął, że skarżący nie wykazali, że w ich sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia żądania o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a powyższego zapatrywania nie zmieniają dokumenty załączone do sprzeciwu, ani także podane w nim okoliczności. Przede wszystkim należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że z przedłożonej księgi przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze bieżącego roku wynika, że skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód, który znacznie przekracza wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Nie znajduje przy tym uzasadnienia twierdzenie zawarte w sprzeciwie, że dochody skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stanowią co do zasady kwoty uzyskane z tytułu najmu lokalu, skoro sam skarżący przyznaje, że prowadzi działalność obejmującą zakup towarów celem ich dalszej odsprzedaży. Taki rodzaj działalności potwierdzają również złożone deklaracje dla podatku od towarów i usług, jak i znajdujący się w aktach administracyjnych wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Również fakt, iż w nadesłanym przy sprzeciwie zeznaniu podatkowym za 2015 r. skarżący wykazał dochód, a nie stratę potwierdza, że jest on w stanie uiścić wpis od skargi w wysokości określonej w zaskarżonym postanowieniu. Zestawienie powyższego oraz złożonych przez wnioskodawców kserokopii zajęć i planów podziału wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym wskazuje, że co prawda wszelkie wierzytelności z tytułu najmu lokalu podlegają zajęciu, jednakże do dyspozycji skarżącego pozostaje dochód z innych źródeł uzyskanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Zaś – jak słusznie zauważył referendarz sądowy – dochód z tego źródła, jak również dochód z renty skarżącej pozwala wnioskodawcom na bieżące regulowanie niezbędnych kosztów utrzymania. Jednocześnie zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu uwzględnił bowiem zarówno dochód skarżących, jak również ciążące na nich zobowiązania. Zastawiając dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym wnioskodawców z ponoszonymi kosztami, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżący są w stanie uiścić tylko część kosztów. Reasumując, Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazali w sposób wystarczająco przekonywujący, aby znajdowali się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zdaniem Sądu należy przyjąć, że referendarz sądowy prawidłowo zwolnił skarżących od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 200 złotych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Końcowo wskazać należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżących z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 ppsa, orzekł jak w sentencji.