I SA/Gl 654/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi P.U.H.P. A Sp. z o.o. w likwidacji w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, złożonym na drukach PPPr z dnia 25 lutego 2014 r. i z dnia 17 marca 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącą Spółkę od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100 zł, a w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. W toku tamtego wpadkowego postępowania Spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismem z dnia 2 grudnia 2013 r., działający w imieniu Spółki, pełnomocnik (ustanowiony z wyboru) zwrócił się do Sądu z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie wyroku z dnia 27 listopada 2013 r. wraz z uzasadnieniem. W tych ramach zgłoszono nadto wniosek o zwolnienie Spółki od opłaty kancelaryjnej z tego tytułu. W dalszej kolejności sygnalizowany wyżej wniosek został - w następstwie wezwania referendarza sądowego – złożony na urzędowym formularzu (druk PPPr z dnia 25 lutego 2014 r.). W tych ramach Spółka wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych (patrz rubryka nr 4). Pismem z dnia 3 marca 2014 r. (doręczonym pełnomocnikowi strony w dniu 7 marca 2014 r.) referendarz sądowy zobowiązał Spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni – poprzez nadesłanie: 1) odpisu sprawozdania finansowego skarżącej (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej) za rok obrotowy 2012; 2) nadesłanie bilansu i rachunku zysków i strat za 2013 r., a w przypadku ich braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych itp.); 3) aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej; 4) odpisu zeznania podatkowego skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2012 i za 2013 r. (jeśli zostało sporządzone); 5) odpisów deklaracji skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące; 6) odpisu raportów kasowych skarżącej za trzy ostatnie miesiące; 7) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W razie, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. W przybliżonym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie może być potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. W dniu 21 marca 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do ww. Sądu wpłynęła skarga kasacyjna strony skarżącej od wyroku z dnia 27 listopada 2013 r. W tych ramach pełnomocnik Spółki ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy, akcentując, że skarżącej nie stać na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w całości ani w części. Wniosek ów został również złożony na urzędowym formularzu, w którym strona skarżąca oznaczyła zakres wniosku poprzez "zwolnienie od kosztów sądowych" (patrz rubryka nr 4 druku PPPr z dnia 17 marca 2014 r.). Należy zaznaczyć, że wezwanie referendarza sądowego z dnia 3 marca 2014 r. pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Na gruncie oświadczeń o majątku i dochodach, zawartych w obu drukach PPPr, ustalono, co następuje. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółki stanowi kwotę 50.000,00 zł. Wartość środków trwałych skarżącej, według bilansu za ostatni rok obrotowy, ustalono na poziomie 195.516,00 zł. W poprzednim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w kwocie 32.195,71 zł. Stan środków zgromadzonych na dwóch rachunkach bankowych posiadanych przez Spółkę oznaczono w kwotach ujemnych, tj. -78.708,93 zł i -142.458,36 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia, z uwagi na to, że przed merytorycznym rozstrzygnięciem wniosku Spółki zawartego na urzędowym formularzu z dnia 25 lutego 2014 r., Spółka nadesłała kolejny formularz (druk z dnia 17 marca 2014 r.), należy uściślić zakres przedmiotowy niniejszego posiedzenia. Zakres ten, co do zasady, wyznacza rubryka nr 4 urzędowego formularza, w tym przypadku – druku PPPr. W związku z tym, że w obu drukach zakres ten oznaczono jako "zwolnienie od kosztów sądowych", bez względu na okoliczność, iż złożenie tychże druków wiązało się z kolejno następującymi po sobie wymaganymi opłatami sądowymi, tj. opłatą kancelaryjną z art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. i wpisem sądowym od skargi kasacyjnej (art. 230 § 2 P.p.s.a), przyjęto, że drugi z formularzy stanowi uzupełnienie pierwszego z nich. W konsekwencji przedmiotem niniejszego posiedzenia niejawnego jest wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym rzeczonej opłaty kancelaryjnej i wpisu sądowego do skargi kasacyjnej. Przyjęte założenie natury metodologicznej jest nadto wynikiem realizacji zasady szybkości postępowania wyrażonej w art. 7 P.p.s.a. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z jego brzmieniem, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednakowoż przyszło w tym miejscu zwrócić uwagę, że już na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego oceniono sytuację materialną i finansową skarżącej Spółki w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych. Zgodnie z postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 lipca 2013 r. zwolniono skarżącą Spółkę od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 100 zł, a w pozostałej części odmówiono przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że do dnia złożenia obecnie rozstrzyganego wniosku, Spółka była zwolniona wyłącznie od opłat sądowych do ww. wysokości. Ponowienie wniosku oznacza, że obecne orzekanie w przedmiocie prawa pomocy polega w zasadzie na zbadaniu, czy zmieniły się okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. Złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony wnioskującej od obowiązku wykazania, że nastąpiła jakakolwiek zmiana okoliczności w omawianym zakresie. Także i w takich przypadkach o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy (zmiany poprzedniego rozstrzygnięcia) przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc te uwagi do rozpatrywanego stanu faktycznego, stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do odstąpienia od oceny możliwości finansowych Spółki powziętej w poprzednim postanowieniu referendarza sądowego. Bierna postawa skarżącej Spółki w ramach obecnie rozpoznanego wniosku, uniemożliwiła bowiem przeprowadzenie szczegółowej analizy jej kondycji finansowej w kontekście ewentualnej zmiany okoliczności. W tym stanie rzeczy stanowisko przyjęte w poprzednim postanowieniu należało podtrzymać. W związku z powyższym, działając na podstawie oraz art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., wziąwszy nadto pod uwagę art. 164 i 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.