I SA/Gl 655/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. Z. i A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. wobec złożenia przez skarżących wniosku z dnia 31 grudnia 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia 1) umorzyć postępowanie w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Po otrzymaniu odpisu wyroku oddalającego wyżej opisaną skargę skarżący H. Z. i A. Z. wystąpili o przyznanie im prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jak zaakcentowali, jest to niezbędne do uruchomienia instrumentów, które doprowadzą do zgodności stanu prawnego ze stanem faktycznym w kwestii rzeczywistej powierzchni opodatkowanej nieruchomości. Skarżący H. Z. oznajmił przy tym, że z uwagi na stan swego zdrowia od dawna nie może podejmować aktywności zarobkowej a aktualnie jedynym źródłem jego dochodu jest emerytura w kwocie 1.334,46 zł netto. Z kolei jego syn (drugi skarżący) bezskutecznie ubiega się o pomoc w uruchomieniu własnej działalności gospodarczej i w rezultacie jest bezrobotny. Zgodnie z oświadczeniem majątek skarżących obejmuje nieruchomość (684 m2) zabudowaną domem (105 m2), w którym mieszkają, i łąkę (1.700 m2). Natomiast pośród stałych wydatków ich budżetu domowego znajdują się koszty ponoszone tytułem: podatku od nieruchomości (jedna rata – 86 zł), spłaty kredytu (131,71 zł), dostawy energii elektrycznej (113,33 zł), węgla (cena jednej tony – 740 zł), wody (17,70 zł), butli do kuchenki gazowej (18 zł), usług telekomunikacyjnych (26,78 zł), a także wywozu odpadów komunalnych (17 zł) i nieczystości ciekłych (opłata roczna – 70 zł). Nadto skarżący udzielają pomocy szwagierce, która jest w podeszłym wieku i mieszka w domu uszkodzonym przez powódź. Referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia tych danych poprzez: udokumentowanie zobowiązań i wydatków (w tym na zakup węgla) oraz dochodów (także uzyskiwanych nieregularnie), przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych, podanie, jaki charakter ma wsparcie, którego udzielają szwagierce, wyjaśnienie, czy korzystają z pomocy społecznej, czy toczy się postępowanie w sprawie zgodności danych z ewidencji gruntów i budynków ze stanem faktycznym, jak również przedstawienie dokumentów z właściwego urzędu pracy wskazujących status skarżącego A.Z. i informujących o propozycjach podjęcia zatrudnienia oraz wykazanie, na jakim etapie pozyskania wsparcia w uruchomieniu własnej działalności skarżący ten się znajduje. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący oznajmili, że ilość nabywanego węgla zależy od bieżących uwarunkowań, pomoc udzielana szwagierce sprowadza się do napraw powstających uszkodzeń, a A/ Z/ nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Wyrazili też dezaprobatę dla niepomyślnego dla nich rozstrzygnięcia zapadłego w kwestii prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 174/13. Do pisma załączyli: harmonogram spłat kredytu konsumenckiego z potwierdzeniami zapłaty rat za miesiące od listopada 2015 r. do marca 2016 r. (są to raty malejące: w lutym 2016 r. – 131,71 zł, w marcu 2016 r. – 129,97 zł; całkowita kwota kredytu: 1.500 zł; planowany termin spłaty: 25 lipca 2016 r.), roczne obliczenie podatku przez organ rentowy (PIT-40a), z którego wynika, że w 2014 r. skarżący H.Z. osiągnął przychód (dochód) w wysokości 15.579,16 zł, potwierdzenie wypłaty temu skarżącemu w styczniu 2016 r. świadczenia emerytalnego w kwocie 1.334,46 zł, dwa dokumenty dostawy jednej tony wyrobów węglowych (jeden z dnia 9 października 2015 r., drugi – z dnia 18 stycznia 2016 r.), fakturę za zużycie wody w okresie od 23 sierpnia 2015 r. do 21 stycznia 2016 r. (87 zł), fakturę z dnia 20 października 2015 r. za wywóz nieczystości ciekłych (70 zł), dowody zapłaty należności za energię elektryczną (w listopadzie 2015 r. – 134,61 zł, od grudnia 2015 r. do marca 2016 r. – po 113,33 zł), wywóz odpadów komunalnych (w styczniu 2016 r. – 17 zł) oraz usługi telekomunikacyjne (26,78 zł), a ponadto uchwałę Rady Gminy K. o uznaniu za niezasadną skargi A.Z. na działalność Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. W dniu 11 lutego 2016 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie zwolnienia skarżących od kosztów sądowych i odmówił przyznania im prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącym w dniu 22 lutego 2016 r. W sprzeciwie datowanym na 23 lutego 2016 r. i w tym dniu wniesionym skarżący wyjaśnili, że kredyt konsumencki zaciągnęli na zakup kotła centralnego ogrzewania do swego domu. Dodali też, że starania o uzyskanie finansowego wsparcia dla uruchomienia własnej działalności są spowodowane wstrzymaniem wypłaty zasiłku dla bezrobotnych przez urząd pracy, który oferuje tylko prace sezonowe, a te wiążą się z dodatkowymi problemami, gdyż pracodawcy uchylają się od zapłaty wynagrodzeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z tą regulacją przedmiotem postępowania zainicjowanego wniesieniem sprzeciwu, który nie został odrzucony, jest więc kwestia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stąd przypomnienia wymaga, że w rozpatrywanym przypadku żądanie to obejmowało zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. zwolniono skarżących od kosztów sądowych, postępowanie w tym zakresie należało umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a., albowiem jego prowadzenie byłoby zbędne. Przyczyną odmownego załatwienia wniosku w części obejmującej ustanowienie adwokata był z kolei fakt selektywnego ustosunkowania się skarżących do wezwania do uzupełnienia danych wniosku. Innymi słowy, sposób, w jaki skarżący zaprezentowali swą sytuację, uznać należało za niewystarczający do uznania, by w ich przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy bowiem mieć na względzie, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że do stwierdzenia jej istnienia konieczne jest poznanie sytuacji wnioskodawcy. Niezbędne przy tym staje się zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania i to niezależnie od tego, jaki jest zakres przedmiotowy takiego wniosku. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wykazanie przez niego niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest z kolei niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jest przy tym oczywiste, że w rozpatrywanym przypadku ustanowienie adwokata dla skarżących, których wcześniej zwolniono od kosztów sądowych, skutkowałoby przyznaniem im – w dwóch etapach – prawa pomocy w zakresie całkowitym i z tego względu zasadność ich wniosku o ustanowienie wspomnianego pełnomocnika należało ocenić przez pryzmat kryterium określonego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Nie ulega zatem wątpliwości, że koniecznym warunkiem pozytywnego załatwienia takiego wniosku było wykazanie przez skarżących, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym celu skarżący powinni zatem podjąć wszelkie starania, by zebrany materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny. Tymczasem argumentacja, jaką przedstawili jest w tym względzie niewystarczająca, w szczególności nie stanowi ona wyczerpującego ustosunkowania się do pytań, jakie postawiono w wezwaniu do uzupełnienia danych wniosku. Uwagę tę odnieść należy przede wszystkim do sytuacji skarżącego A. Z., albowiem z niezrozumiałych względów informacje dotyczące jego aktywności zarobkowej nadal są udzielane zdawkowo i sprowadzają się jedynie do fragmentarycznych deklaracji niepopartych żadnym dokumentem. Oświadczenia te – zamiast usuwać – potęgują wątpliwości, czego przykładem twierdzenie skarżącego, że nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych przy jednoczesnym skarżeniu się, że urząd pracy wstrzymał mu wypłatę zasiłku dla bezrobotnych. Nie wiadomo również, dlaczego skarżący – także na etapie sprzeciwu – pominęli kwestię udokumentowania zabiegów czynionych w celu finansowego wsparcia w rozpoczęciu działalności gospodarczej. W ogóle nie odnieśli się też do wezwania do przedłożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych. Bez wątpienia, wyjaśnienie tych zagadnień jest nieodzowne, albowiem do poznania zdolności płatniczej skarżących konieczna byłaby rekonstrukcja ich budżetu domowego, a więc zestawienie wpływów, kosztów i posiadanych zasobów. Dopiero wówczas można byłoby przecież stwierdzić, jakimi środkami skarżący dysponują i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. W braku tych ustaleń nie jest natomiast możliwe uznanie, że skarżący zasługują na przyznanie prawa pomocy. Konkludując, postępowanie z wniosku skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych należało umorzyć, gdyż skarżącym w niniejszej sprawie przyznano już prawo pomocy w tym zakresie, natomiast ich wniosek o ustanowienie adwokata nie mógł zostać załatwiony pozytywnie, ponieważ niekompletność materiału dowodowego, jaki skarżący przedstawili uniemożliwiła stwierdzenie, by w ich sytuacji została spełniona przesłanka tego prawa.