I SA/Gl 660/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, del. Sędzia SO Dorota Kozłowska (spr.), Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wstrzymania czynności egzekucyjnych oddala skargę. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j: Dz.U. z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 23 § 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j: Dz.U. z 2012 r., poz. 1015, ze zm., dalej: u.p.e.a.), uchylił w całości postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...], nr [...] o stwierdzeniu bezprzedmiotowości wniosku z 2 stycznia 2014 r. w sprawie wstrzymania sprzedaży akcji B S.A. do końca stycznia 2014 r. i umorzeniu postępowania w sprawie i umorzył postępowanie I instancji w całości. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. prowadził wobec Spółki z o.o. A z siedzibą w C. (zwanej dalej: skarżącą lub Spółką) postępowanie egzekucyjne w oparciu o własne tytuły wykonawcze oraz tytuły wykonawcze Prezydenta Miasta C., wystawione na jej zaległości podatkowe, w toku którego zawiadomieniem z 13 września 2013 r., nr [...] zajął w Biurze Maklerskim C S.A. z siedzibą w K. prawa Spółki z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisane na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego zobowiązanego służącego do obsługi takich rachunków (akcje B S.A.). Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 25 listopada 2013 r. wpłynął do organu I instancji wniosek skarżącej o wstrzymanie wszelkich czynności egzekucyjnych dotyczących zajętego rachunku inwestycyjnego, na którym znajdują się akcje o łącznej wartości [...] zł, o nominale [...] zł oraz o wyrażenie zgody na sprzedaż wyżej wymienionych akcji w ciągu maksymalnie 14 dni w transakcji pakietowej. Organ I instancji przychylił się do powyższego wniosku i pismem z 26 listopada 2013 r., nr [...] anulował w Biurze Maklerskim C S.A. z siedzibą w K. zlecenie sprzedaży akcji z 22 października 2013 r., nr [...], informując jednocześnie, iż zajęcie rachunku papierów wartościowych z 13 września 2013 r., nr [...] pozostaje w mocy. Następnie organ I instancji, z uwagi na niedotrzymanie przez Spółkę terminu sprzedaży akcji w transakcji pakietowej i niewskazanie nabywcy akcji B S.A., pismem z 16 grudnia 2013 r., nr [...] powiadomił skarżącą o przystąpieniu do dalszych czynności egzekucyjnych, po czym pismem z 3 stycznia 2014 r., nr [...] wystąpił do Biura Maklerskiego C S.A. w K. realizację zlecenia sprzedaży akcji zwykłych na okaziciela B S.A. (KOD: [...]), w ilości [...] sztuk, po [...] zł za akcję. W dniu 3 stycznia 2014 r. do organu I instancji wpłynął kolejny wniosek Spółki z dnia 2 stycznia 2014 r., o wstrzymanie do końca stycznia 2014 r. sprzedaży akcji B S.A., by mogła ona spłacić całe swoje zadłużenie, nie tracąc niewspółmiernego do egzekwowanej kwoty majątku, wynikającego ze sposobu prowadzenia egzekucji. Organ I instancji postanowieniem z dnia [...], nr [...] stwierdził bezprzedmiotowość wniosku w sprawie wstrzymania sprzedaży akcji B S.A. do końca stycznia 2014 r. i umorzył postępowanie w sprawie. Organ wyjaśnił, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe z uwagi na zrealizowanie zlecenia z 3 stycznia 2014 r., nr [...], skierowanego do Biura Maklerskiego C S.A. w K., poprzez sprzedaż akcji zwykłych na okaziciela B S.A. (KOD: [...]), w ilości [...] sztuk w dniu 8 stycznia 2014 r., zaspokajającą w całości dochodzone przymusowo zadłużenie Spółki, powodującą zakończenie postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się na treść art. 23 § 6 u.p.e.a., który reguluje zagadnienie wstrzymania czynności egzekucyjnych i stanowi, że właściwymi w tym zakresie są organy sprawujące nadzór nad organami właściwymi do wykonywania egzekucji. Czynnościami egzekucyjnymi zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Środki egzekucyjne z kolei skatalogowane zostały w pkt 12 lit. a art. 1a u.p.e.a., gdzie w wierszu 6 wymieniono egzekucję z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków. Organ II instancji wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do Spółki zajęto jej akcje w Biurze Maklerskim C S.A. zawiadomieniem z 13 września 2013 r. nr [...]. Skarżąca miała zatem prawo do złożenia wniosku o wstrzymanie realizacji tego środka egzekucyjnego. Właściwym jednak organem do rozpoznania tego rodzaju wniosku jest Dyrektor Izby Skarbowej w K., będący organem nadzoru nad prowadzonym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. postępowaniem egzekucyjnym wobec Spółki. Organ odwoławczy podkreślił, że załatwienie wniosku skarżącej z 2 stycznia 2014 r. o wstrzymanie do końca stycznia 2014 r. sprzedaży akcji B S.A., przez organ I instancji zaskarżonym postanowieniem z [...], nr [...], odbyło się z naruszeniem przepisów o właściwości, czyli zawiera ono wadę z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a, mającego zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym z odesłania art. 18 u.p.e.a.. Z tych też względów postanowieniem z dnia [...], nr [...] organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie I instancji w całości. Niemniej organ II instancji odniósł się do podniesionego przez skarżącą zarzutu niedoręczenia tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, stwierdzając, że tego typu argumenty, jako wskazujące na niedopuszczalność egzekucji, mogą być motywem do wniesienia innego środka zaskarżenia, przewidzianego w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, natomiast nie podlegają rozpoznaniu w postępowaniu dotyczącym wstrzymania czynności egzekucyjnych, unormowanym odrębnymi przepisami. W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania - art. 138 § 1 pkt 2, art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) tj: stwierdzenie naruszenia przepisu powodującego bezwzględną nieważność postępowania w postaci naruszenia przepisu o właściwości rzeczowej, którą to organ administracji winien uwzględnić z urzędu i orzec co do istoty sprawy, ewentualnie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła o: 1. stwierdzenie nieważności postanowienia organu odwoławczego z dnia [...], nr [...], 2. ewentualnie w przypadku uznania, że nie zachodzą przesłanki nieważności o uchylenie postanowienia organu odwoławczego z dnia [...], nr [...] w całości. Ponadto skarżąca spółka wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że "w myśl art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia" (wyrok NSA z dnia 7 października 1982 r. II SA 1119/82, ONSA 1982, z. 2, poz. 95). Ponadto skarżąca wskazała, że nie może mieć miejsca sytuacja, w której organ Państwa zobowiązany do działania na podstawie i w granicach przepisów powszechnie obowiązujących, przepisów tych nie stosuje, a co więcej narusza je. Tak więc uchylenie przez organ II instancji postanowienia organu I instancji z dnia [...],[...] i jednoczesne umorzenie w całości postępowania I instancji, z powołaniem się na jego bezprzedmiotowość w żadnej mierze nie odpowiada prawu. Okoliczność, iż postępowanie z uwagi na dokonanie sprzedaży przez Dom Maklerski C S.A. w K. akcji skarżącej w dniu 8 stycznia 2014 r. wobec złożonego przez skarżącą wniosku o wstrzymanie sprzedaży z dnia 2 stycznia 2014 r. nie może uzasadniać bezprzedmiotowości postępowania. Taki stan rzeczy wykluczałby konieczność przestrzegania bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, a skarżącego możliwości ochrony swoich praw. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji jeszcze raz stwierdził, że załatwienie przez organ I instancji wniosku Spółki z 2 stycznia 2014 r. o wstrzymanie do końca stycznia 2014 r. sprzedaży akcji B S.A., postanowieniem z dnia [...] nr [...], odbyło się z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej, czyli jest dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a, mającym zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji z odesłania art. 18 u.p.e.a. Organ odwoławczy podkreślił jednak, że nie mógł na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. stwierdzić nieważności wydanego w dniu [...] w pierwszej instancji postanowienia nr [...], gdyż przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dają podstawę do stwierdzenia nieważności jedynie decyzji ostatecznej (postanowienia ostatecznego), wyłączając sankcję nieważności w postępowaniu odwoławczym (zażaleniowym). Reasumując organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji toczącego się postępowania instancyjnego na skutek wniesienia odwołania (zażalenia) od decyzji (postanowienia) organu I instancji, organ odwoławczy nie mógł orzekać w trybie nadzoru, czyli na podstawie art. 156 k.p.a., lecz musiał wydać rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 k.p.a. Natomiast na wydane przez organ I instancji postanowienie z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 105 k.p.a. przysługiwało Spółce zażalenie, które faktycznie wniosła w dniu 31 stycznia 2014 r. Tak więc organ odwoławczy ustaliwszy, że powyższe postanowienie organu I instancji wydane zostało przez organ niewłaściwy rzeczowo w sprawie, mógł jedynie to postanowienie uchylić i umorzyć postępowanie I instancji, z uwagi na jego bezprzedmiotowość spowodowaną wydaniem postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja/postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Skarga - wbrew twierdzeniom w niej zawartym - nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się de facto do ustalenia w oparciu o jaką podstawę prawną winien wydać rozstrzygnięcie organ odwoławczy, czy w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. (jak twierdzi skarżąca), czy w oparciu o przepis art.138 § 1 pkt 2 k.p.a. (jak uczynił to organ odwoławczy). Rozstrzygając powyższe zagadnienie rację należy przyznać organowi odwoławczemu, co znajduje oparcie zarówno w judykaturze jak i w doktrynie. W wypadku bowiem, gdy wniesione zostanie odwołanie, w trakcie postępowania odwoławczego organ odwoławczy nie może orzekać na podstawie art. 156 k.p.a. (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 marca 1981 r., SA 472/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 21). "Rozpatrując odwołanie strony, organ administracji wyższego stopnia może wydać rozstrzygnięcie tylko na podstawie art. 138 k.p.a., co w wypadku bezprzedmiotowości postępowania organu I instancji oznacza, że organ odwoławczy powinien wydać decyzję uchylającą decyzję i umarzającą postępowanie I instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Niedopuszczalne natomiast jest przy postępowaniu odwoławczym orzekanie na podstawie art. 156 k.p.a., mającego zastosowanie do sytuacji, gdy organ wyższego stopnia działa nie jako organ odwoławczy, lecz jako organ nadzoru, którego uprawnienia są węższe od uprawnień organu odwoławczego". (tak wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 stycznia 1982 r., II SA 919/81, ONSA 1982, nr 1, poz. 5) "W przypadku gdy zostało wniesione odwołanie, w trakcie postępowania odwoławczego organ odwoławczy nie może orzekać na podstawie art. 156 k.p.a. z uwagi na inny zakres i charakter jego działań jako organu odwoławczego oraz jako organu nadzoru. Wybór postępowania należy do strony. Stwierdzenie nieważności decyzji nieostatecznej wymaga jednak jej wyraźnego wniosku, złożonego przed upływem terminu do wniesienia odwołania". (tak wyrok NSA w Lublinie z dnia 9 stycznia 1998 r., I SA/Lu 1341/96, LEX nr 32116) "Tryb odwoławczy ma w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego pierwszeństwo przed trybem nadzoru, obejmującym między innymi stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Wynika to z faktu, że organ odwoławczy ma szersze uprawnienia niż organ stosujący art. 156 § 1 k.p.a." (tak wyrok NSA w Warszawie z dnia 24 lipca 1998 r., III SA 642/97, LEX nr 35491) Sąd w pełni podziela poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych zacytowane powyżej. Zresztą orzecznictwo administracyjne w tym zakresie jest jednolite i od lat ugruntowane. Ponadto identyczne są poglądy doktryny w omawianym zakresie. (zob. Jaśkowska M. Komentarz zaktualizowany do art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2014) Konkludując dla załatwienia odwołania/zażalenia powinno być podjęte jedno z rozstrzygnięć, o których mowa w art. 138 k.p.a. i to także wówczas, gdyby spełnione były przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy prawidłowo zatem rozpatrzył zażalenie i wydał postanowienie zgodnie z treścią art. 138 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.