I SA/Gl 660/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska (spr.), Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2017 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: organ odwoławczy, organ nadzoru), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 18 oraz art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej: organ egzekucyjny) z dnia [...] r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną, wniesionej przez A Sp. z o.o. w W. (dalej: Spółka, skarżąca) w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...], obejmującego zaległości B Sp. z o.o. w C. w podatku dochodowym od osób prawnych za 2000 r. w kwocie [...] zł. Powyższe postanowienie organu nadzoru zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. W toku egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. wobec B Sp. z o.o. w C., obejmującej zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 2000 r. w kwocie [...] zł, zastosowano środek egzekucyjny w postaci egzekucji z nieruchomości położonej w C. przy [...], ul. [...], [...], [...], dla której urządzono księgę wieczystą nr [...], dokonując jej zajęcia zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...]. W związku z przeniesieniem prawa użytkowania wieczystego i własności budynków stanowiących powyższą nieruchomość na rzecz A Sp. z o.o. w W. na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep. A Nr [...], stała się ona uczestnikiem postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 110b u.p.e.a., w związku z czym organ egzekucyjny skierował zawiadomienie o zajęciu nieruchomości także do tejże Spółki. Zawiadomienie to doręczono w dniu [...] r. Spółka w piśmie z dnia 13 stycznia 2017 r. wniosła skargę na powyższą czynność egzekucyjną, wskazując, że skoro organ egzekucyjny prowadzi egzekucję z jej nieruchomości, przysługuje Spółce również prawo do kwestionowania czynności podejmowanych przez tenże organ. Zdaniem Spółki z zawiadomienia o zajęciu nieruchomości nie wynika, aby wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne a zastosowanie środka egzekucyjnego może odbywać się wyłącznie w ramach postępowania egzekucyjnego. Ponadto, podstawą tego postępowania może być wyłącznie oryginał tytułu wykonawczego lub dalszy tytuł wykonawczy, a w tym przypadku organ egzekucyjny działa na podstawie odpisu własnego tytułu wykonawczego, który nie spełnia wymogów z art. 27 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej (nie określa wysokości egzekwowanej należności pieniężnej). Do tytułu wykonawczego nie dołączono też dowodu doręczenia upomnienia, czym naruszono art. 27 § 2 u.p.e.a. Nadto, zdaniem Spółki pozbawiona została ona możliwości złożenia zarzutów przewidzianych w art. 32 § 1 u.p.e.a., gdyż nie doręczono jej tytułu wykonawczego. Nie można bowiem za dowód doręczenia uznać nieczytelnego podpisu osoby, co do której brak jest informacji, czy była osobą do odbioru upoważnioną. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniesionej przez Spółkę skargi na czynność egzekucyjną. Organ egzekucyjny wskazał, że na podstawie art. 110b u.p.e.a. uczestnikami postępowania egzekucyjnego w administracji w toku egzekucji z nieruchomości są: 1. zobowiązany; 2. wierzyciel egzekwujący; 3. osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości; 4. organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste. Organ egzekucyjny zaznaczył, że art. 110b u.p.e.a. z jednej strony zawęża krąg stron postępowania egzekucyjnego w porównaniu do art. 28 K.p.a., a z drugiej strony rozszerza zakres podmiotów postępowania egzekucyjnego należności pieniężnych z nieruchomości o inne osoby nie będące wierzycielem i zobowiązanym. Takim uczestnikiem w postępowaniu egzekucyjnym w zakresie egzekucji z nieruchomości jest zatem osoba, która nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawo do rzeczy lub prawa. Organ egzekucyjny podnosił, że skarga na czynność egzekucyjną służy ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu lub egzekutora. W oparciu o art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ egzekucyjny zaznaczył, że z okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż skargę na czynność egzekucyjną wniosła Spółka, która nie jest zobowiązanym. Jest ona natomiast dłużnikiem rzeczowym, któremu przysługują prawa użytkowania wieczystego. Nabywając nieruchomość od B Sp. z o.o., Spółka stała się jednocześnie dłużnikiem rzeczowym organu podatkowego. Zatem zobowiązanym w niniejszej sprawie jest B Sp. z o.o., zaś sam fakt kierowania do wiadomości dłużnika rzeczowego zawiadomienia o zajęciu nieruchomości nie czyni go zobowiązanym w rozumieniu ustawy egzekucyjnej. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wskazała, że prawnie niedopuszczalne jest, aby podmiot, przeciwko któremu podejmowane są czynności egzekucyjne, został pozbawiony możliwości kwestionowania tych czynności. Postanowieniem z dnia [...] r. organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ nadzoru zwrócił w pierwszej kolejności uwagę na art. 61a § 1 K.p.a, wskazując, że w niniejszej sprawie przyczyną uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania była niemożność uruchomienia trybu przewidzianego w art. 54 u.p.e.a., gdyż zgodnie z tym przepisem skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora przysługuje zobowiązanemu. Zgodnie zaś z definicją zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zdaniem organu odwoławczego poza sporem pozostaje, że zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym w niniejszej sprawie jest A Sp. z o.o. i na pokrycie jej zaległości podatkowych wszczęta została egzekucja z nieruchomości. Dlatego też nie istnieje na gruncie art. 54 u.p.e.a. możliwość prowadzenia postępowania w sprawie skargi Spółki na czynność egzekucyjną, skoro nie jest ona zobowiązaną. Zasadne było zatem wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, stosownie do art. 61a K.p.a., mającego zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na mocy odesłania, zawartego w art. 18 u.p.e.a. W skardze, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na postanowienie organu odwoławczego, skarżąca zarzuciła mu naruszenie art. 54 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i odmówienie skarżącej statusu zobowiązanego pomimo skierowania egzekucji do jej majątku i w konsekwencji odebranie jej prawa do merytorycznego kwestionowania czynności egzekucyjnej, podjętej w stosunku do jej majątku na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego przeciwko innej osobie. Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia organu nadzoru oraz poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego oraz o zwrot kosztów postępowania. Uzasadniając skargę skarżąca wywodziła, że skoro organ dokonuje czynności w celu egzekucji obowiązku obciążającego dłużnika rzeczowego, to ten staje się zobowiązanym w sprawie. Podjęta została czynność, której adresatem jest skarżąca, nadto organy stoją na stanowisku, że czynność ta znajduje oparcie w przepisach prawa, chociaż takowych nie wskazują. W tej sytuacji prawnie niedopuszczalne jest, aby podmiot, przeciwko któremu podjęto czynności egzekucyjne, został pozbawiony możliwości kwestionowania tych czynności a jego prawa ograniczały się do biernego znoszenia działań organu. Zdaniem skarżącej organ nie wyjaśnił, w jakim charakterze Spółka występuje w postępowaniu. Zaznaczyła, że zgodnie z art. 110f ustawy egzekucyjnej nabywca zajętej nieruchomości uczestniczy w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze zobowiązanego. Jeżeli zatem organy są zdania, że z racji samego wpisu hipoteki mogą prowadzić egzekucję z nieruchomości i skarżąca już tylko z tego powodu ma obowiązek uregulować zobowiązania podatkowe B Sp. z o.o., to siłą rzeczy skarżąca staje się zobowiązanym i musi mieć prawo kwestionowania czynności, które są kierowane do jej majątku. Odpowiadając na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo organ nadzoru wskazał również, że wskazany w skardze art. 110f ustawy egzekucyjnej dotyczy rozporządzenia nieruchomością po jej zajęciu, natomiast skarżąca przejęła nieruchomość na długo przed jej zajęciem, zatem posiada uprawnienia jedynie jako dłużnik rzeczowy, któremu przysługują prawa użytkowania wieczystego. W piśmie procesowym z dnia 10 lipca 2017 r. skarżąca podniosła, że otrzymała zawiadomienie o wpisie hipoteki wraz z zawiadomieniem o wpisie jej jako użytkownika wieczystego. Nie miała jednak wiedzy na temat prowadzonego przeciwko B Sp. z o.o. postępowania egzekucyjnego, gdyż w dacie zakupu nieruchomości nie była ona jeszcze zajęta. Wszczęcie egzekucji z tej nieruchomości nastąpiło dopiero w dniu [...] r. a zatem [...] lat po jej zbyciu przez B Sp. z o.o. Czynność ta została zdaniem skarżącej dokonana bez podstawy prawnej, gdyż nie istnieje żaden przepis prawa uprawniający do wszczęcia egzekucji z nieruchomości, która nie należy do zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko niemu a nie przeciwko właścicielowi nieruchomości. Wpis hipoteki na tej nieruchomości nie stanowi zdaniem skarżącej samoistnej podstawy prawnej do prowadzenia egzekucji. Podniosła też, że gdyby egzekucja wszczęta została przed zbyciem nieruchomości, to jej nabywca (w tym przypadku – skarżąca) stosownie do art. 110f u.p.e.a. byłby zobowiązanym. Gdyby również organ uzyskał, tak jak powinien, tytuł wykonawczy przeciwko skarżącej, jako dłużnikowi rzeczowemu, to skarżąca również byłaby zobowiązanym. Zdaniem skarżącej, lektura odpowiedzi na skargę nasuwa nieodparte wrażenie, że organ nadzoru usiłuje stworzyć podstawę prawną do prowadzenia egzekucji z majątku skarżącej, tworząc mylne wrażenie, jakoby nieruchomość była zajęta w czasie, gdy jej właścicielem była B Sp. z o.o. a więc zobowiązany z tytułu wykonawczego. Jest to ewidentną nieprawdą, co zdaniem skarżącej stwierdza sam organ nadzoru na zakończenie odpowiedzi na skargę. Końcowo skarżąca stwierdziła, że podejmowanie czynności w sposób, w jaki czyni to organ egzekucyjny i organ nadzoru stanowi pogwałcenie podstawowych praw demokratycznego państwa prawa oraz kardynalnych zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności zasady praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Na wstępie rozważań należy wskazać, że art. 18 u.p.e.a. odsyła w sposób ogólny do stosowania kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem wszystkich przepisów tej ustawy, bez wyjątku. Dlatego też każdorazowo należy dokonać oceny w zakresie możliwości odpowiedniego zastosowania norm prawnych zawartych w poszczególnych przepisach K.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym. Przepisy K.p.a. mają jedynie posiłkowe zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Stosuje się je jedynie w sprawach nieuregulowanych "inaczej" w ustawie egzekucyjnej. Zatem rozwiązania wynikające z przepisów ustawy egzekucyjnej mają pierwszeństwo przed regulacjami kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy K.p.a. mogą jedynie mieć zastosowanie, jeżeli określone zagadnienie nie jest w ogóle uregulowane w tej ustawie bądź też nie jest uregulowane w sposób wyczerpujący. I tak stroną - jak to określa art. 28 K.p.a. - jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony rozstrzygają przepisy prawa materialnego. Skarżąca nie ma przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym skargi na czynności egzekucyjne. Przesądza o tym treść art. 54 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Natomiast art. 1a w pkt 20 u.p.e.a. precyzuje, iż ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym, to rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. W doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że zobowiązany jest podmiotem, który ma prawny obowiązek wykonania aktu administracyjnego lub innego orzeczenia wynikającego z przepisu prawnego, jeżeli podlegają one egzekucji administracyjnej (por. Z. Lewicki, Egzekucja administracyjna świadczeń niepieniężnych, Warszawa 1968, s. 115). Nie budzi wątpliwości Sądu, iż zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do nieruchomości, położonej w C. [...], ul. [...], [...], [...] jest B Sp. z o.o. Ta bowiem spółka uchylała się od dobrowolnego uregulowania ciążącego na niej zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2000 r. w kwocie należności głównej [...] zł. To na B Sp. z o.o. wierzyciel w dniu [...] wystawił tytuł wykonawczy nr [...] i skierował go do realizacji. To zatem B Sp. z o.o. jest zobowiązanym, zdefiniowanym w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. jako osoba prawna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym. Jak wynika z adnotacji poczynionych w części [...] tytułu wykonawczego nr [...], wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec B Sp. z o.o. nastąpiło [...] r. poprzez doręczenie tytułu wykonawczego z jednoczesnym zajęciem rachunku bankowego. W tym miejscu Sąd wskazuje, że dochodzone od B Sp. z o.o. zaległości podatkowe zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej na wniosek wierzyciela, dokonanym w dniu [...] r., ale wniosek wpłynął do Sądu Rejonowego w C. w dniu [...] r., co potwierdza treść zapisów w dziale IV księgi wieczystej urządzonej dla tej nieruchomości nr [...], a więc przed przeniesieniem prawa użytkowania wieczystego i własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość, dokonanym aktem notarialnym z dnia [...]r. Rep. [...]. Z całą więc pewnością w dacie zawarcia aktu notarialnego B Sp. z o.o. miała świadomość toczącego się wobec niej postępowania egzekucyjnego. Co więcej taką świadomość, wbrew twierdzeniom strony skarżącej miała też skarżąca, co potwierdza treść aktu notarialnego, w którym reprezentujący B Sp. z o.o. prezes zarządu, oświadczył iż na tejże spółce ciąży zobowiązanie z tytułu zaległego podatku dochodowego od osób prawnych w kwocie [...] zł wraz z zaległymi odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania. Należy zatem przyznać rację organom, że dobrowolne przejęcie spornej nieruchomości przez skarżącą w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec B Sp. z o.o. nie zmienia faktu, iż ten ostatni podmiot jest nadal zobowiązanym, a zastosowany w tym postępowaniu egzekucyjnym środek egzekucyjny w postaci egzekucji z nieruchomości jest wymieniony w art. 1a pkt 12 a) tiret 13 u.p.e.a.. Zaskarżenie zatem czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia tej nieruchomości, dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] r. skargą, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługiwało jedynie zobowiązanemu, a więc B Sp. z o.o. Mimo potwierdzenia odbioru zawiadomienia spółka ta nie skorzystała jednak z tej możliwości. W świetle powyższych rozważań niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 54 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Zasadnie bowiem organ egzekucyjny powołując się na treść art. 61a § 1 K.p.a, który ma zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym z odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdyż żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. Wbrew twierdzeniom skarżącej organy obu instancji wyjaśniły także rolę Spółki w toczącym się postepowaniu egzekucyjnym, wskazując, że jest ona dłużnikiem rzeczowym. Na koniec Sąd wskazuje, że art. 110 f u.p.e.a., na którego treść powołuje się skarżąca, dotyczy rozporządzenia nieruchomością po jej zajęciu, natomiast skarżąca przejęła nieruchomość B Sp. z o.o. na długo przed jej zajęciem, zatem posiada uprawnienia jedynie jako dłużnik rzeczowy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) skargę oddalił.