I SA/Gl 668/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2017 r. sprawy ze skargi A S.A. w upadłości układowej w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. 1. Pełnomocnik A S.A. w upadłości układowej wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy. 2.1. Dyrektor ZUS O/R. [...] wystawił wobec zobowiązanej spółki dwa tytuły wykonawcze w związku z egzekucją składek na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2006 r. do września 2006 r. oraz od października 2006 r. do stycznia 2007 r. W dniu [...] wierzyciel sporządził zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego spółki. Spółka oraz bank zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułów wykonawczych otrzymali [...]. 2.2. Pismem z [...] skarżąca na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 i art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Podniosła naruszenie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 273 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm. – dalej: p.u.) w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją na mocy ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2015 r., poz. 978 ze zm.) oraz ustawy z dnia 6 marca 2009 r. o zmianie ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2009 r., poz. 434), to jest w brzmieniu do 1 maja 2009 r., poprzez: - zastosowanie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego spółki i zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez B S.A.; - prowadzenie jej w niedopuszczalnym zakresie wykraczającym poza granice zakreślone toczącym się względem spółki postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu. W uzasadnieniu wskazała, że Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z [...] ogłosił upadłość dłużnika A S.A. z możliwością zawarcia układu, ustanowił zarząd własny sprawowany przez spółkę co do całości majątku oraz wyznaczył nadzorcę sądowego. W dniu [...] odbyło się zgromadzenie wierzycieli, na którym spółka zawarła układ z wierzycielami. Postanowieniem z [...] Sąd Rejonowy [...] w K. zatwierdził układ, jednak Sąd Okręgowy w K. uchylił to postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. Skarżąca wskazała, że organ egzekucyjny pominął okoliczność ogłoszenia upadłości spółki z możliwością zawarcia układu, jak również, że dochodzone należności zostały zabezpieczone na majątku spółki poprzez ustanowienie hipotek. W związku z tym nie jest możliwa egzekucja z całego majątku spółki. W zaistniałej sytuacji egzekucja może być kierowana jedynie do składników mienia spółki na których dokonano stosownego zabezpieczenia. Zatem nie jest możliwe skierowanie egzekucji do wierzytelności z rachunku bankowego. Przedmiotowe postępowanie dotknięte jest więc wadą niedopuszczalności. Spółka wskazała również, że zgodnie z art. 35 § 1 u.p.e.a. zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. 2.3. Postanowieniem z [...] Dyrektor Oddziału ZUS odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego, uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego i uchylenia zajęcia. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z [...] uchylił powyższe postanowienie z [...] i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Postanowieniem z [...] Dyrektor Oddziału ZUS orzekł, że uznaje za bezzasadny zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. i stwierdził zawieszenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z [...] uchylił postanowienie organu I instancji z [...] i sprawę ponownie przekazał temu organowi do rozpoznania. Następnie Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z [...], nr [...] uznał za bezzasadny zarzut dotyczący niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego, tj. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a tym samym niedopuszczalności egzekucji w tym zakresie. 2.4. Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z [...], nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z [...]. W uzasadnieniu odwołał się do art. 272 ust. 1 p.u. w brzmieniu obowiązującym w chwili ogłoszenia upadłości, tj. [...]. Wskazał, że składka za styczeń 2017 r. powstała po ogłoszeniu upadłości i nie mogła zostać objęta układem. Z kolei w odniesieniu do innych składek, dotyczących okresu od czerwca do grudnia 2006 r., organ wskazał na art. 273 ust. 1 pkt 5 p.u. i stwierdził, że zgodnie z tym przepisem układ nie obejmuje składek na ubezpieczenie społeczne. Tym samym egzekwowane składki na ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2006 r. do stycznia 2007 r. są wymagalne, nie wchodzą do układu, a zatem podlegają egzekucji i mógł być zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego spółki. W odniesieniu do ustanowienia hipotek organ zauważył, że z akt sprawy wynika, iż do ustanowienia hipotek doszło na podstawie decyzji z dnia [...] i z [...] a więc dotyczących wcześniejszych okresów składkowych. Zatem nie dotyczą one dochodzonych obecnie należności na podstawie tytułów wykonawczych z [...]. 3.1. W skardze pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 141 i 273 ust. 2 p.u. w stanie prawnym obowiązującym do 1 maja 2009 r., które polegało na błędnej wykładni w/w przepisów i w konsekwencji przyjęciu, że dopuszczalne jest skierowanie egzekucji do wierzytelności z rachunku bankowego, podczas gdy za dopuszczalne w pierwszej kolejności należy uznać prowadzenie egzekucji ze składników mienia spółki, na których dokonano stosownego zabezpieczenia; - art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej: k.p.a.) w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych i przyjcie, że nieopłacone składki za okres od czerwca 2006 r. do stycznia 2007 r. powstały po ogłoszeniu upadłości i nie mogły zostać objęte zabezpieczeniem hipotecznym, podczas gdy te należności powstały przed ogłoszeniem upadłości, tj. przed [...] r. oraz mogły zostać i zostały objęte zabezpieczeniem hipotecznym. Wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że jeśli wierzyciel posiada zabezpieczenie rzeczowe na majątku spółki to może kierować postępowanie egzekucyjne jedynie do składników mienia na których dokonano stosownego zabezpieczenia. Organ naruszył w tej mierze art. 273 st. 2 p.u. w zw. z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Poza tym zgodnie z art. 273 ust. 1 pkt 5 p.u. (w brzmieniu do 1 maja 2009 r.) układ nie obejmuje składek na ubezpieczenie społeczne. W związku z tym, zobowiązany przed wszczęciem egzekucji wystąpił do sędziego komisarza w trybie art. 141 p.u. z wnioskiem o zawieszenie egzekucji co do należności, które nie są objęte układem. Wierzyciel został powiadomiony o tym wniosku, lecz nie oczekując na jego rozpatrzenie wszczął postępowanie egzekucyjne. Ponadto w skardze podniesiono, że z akt sprawy wynika, iż należności za okres od czerwca 2006 r. do stycznia 2007 r. powstały przed ogłoszeniem upadłości, które miało miejsce [...]. Zatem ustanowienie hipotek było zasadne i zgodne z treścią art. 81 p.u. Wobec ustanowienia hipotek na rzecz wierzyciela oraz ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu nie jest możliwe prowadzenie egzekucji z całego majątku spółki. Występuje ograniczenie, które ma charakter procesowy i przekłada się na niedopuszczalność egzekucji w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Skarga nie jest zasadna. 5. Spór dotyczy możliwości skierowania egzekucji składek na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2006 r. do stycznia 2007 r. do wierzytelności z rachunku bankowego spółki, której postanowieniem z [...] ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu. W pierwszej kolejności należy więc wskazać istotne regulacje prawne, które znajdują w sprawie zastosowanie. W dacie wydawania zaskarżonego postanowienia regulacje tytułu VI, działu I ustawy Prawo upadłościowe (art. 267-280) już nie obowiązywały, jednak strony zasadnie się nich odwołują. Należy bowiem zauważyć, że art. 449 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne stanowi, że w sprawach, w których przed dniem wejścia w życie ustawy wpłynął wniosek o ogłoszenie upadłości, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem pomimo tego, że ostatnio wymieniona ustawa z 15 maja 2015 r. uchyliła tytuł VI p.u., to na gruncie tej sprawy, wobec ogłoszenia upadłości spółki w dniu [...], należy stosować regulacje poprzednie. Podobne rozwiązanie międzyczasowe przewiduje art. 5 ustawy z dnia 6 marca 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. Zgodnie z tym przepisem w sprawach, w których ogłoszono upadłość przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. To oznacza, że w sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy Prawo upadłościowe, także sprzed nowelizacji obowiązującej od 2 maja 2009 r. (w takim stanie sprawnym będzie dalej podawana treść stosownych przepisów). Zgodnie zatem z art. 272 p.u. układem obejmuje się wszystkie wierzytelności w stosunku do upadłego powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, łącznie z wierzytelnościami zabezpieczonymi przez przeniesienie na zabezpieczenie własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa (ust. 1). Układem obejmuje się odsetki od wierzytelności wymienionych w ust. 1 za cały czas opóźnienia spełnienia świadczenia (ust. 2). Układem obejmuje się także wierzytelności zależne od warunku, jeżeli warunek ziścił się w czasie wykonywania układu (ust. 3). Kluczowe w sprawie znacznie ma art. 273 ust. 1 p.u. stosownie do którego układ nie obejmuje: 1) należności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci; 2) wierzytelności o wydanie mienia, o którym mowa w art. 70; 3) wierzytelności, które za zgodą sędziego-komisarza zostały spłacone; 4) wierzytelności, za które upadły odpowiada w związku z nabyciem spadku po ogłoszeniu upadłości, po wejściu spadku do masy upadłości; 5) składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto art. 273 ust. 2 p.u. wskazuje, że układ nie obejmuje wierzytelności ze stosunku pracy oraz wierzytelności zabezpieczonej na mieniu upadłego hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym i hipoteką morską, chyba że wierzyciel wyraził zgodę na jej objęcie układem. Zgoda na objęcie wierzytelności układem powinna być wyrażona w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny, najpóźniej przed przystąpieniem do głosowania nad układem. Zgoda może być wyrażona także ustnie do protokołu. Wreszcie należy wskazać na art. 140 ust. 1 p.u. (także w brzmieniu sprzed 2 maja 2009 r.). Ten przepis stanowi, że z dniem ogłoszenia upadłości postępowania zabezpieczające i egzekucyjne - zarówno sądowe, jak i administracyjne - prowadzone przeciwko upadłemu w celu zaspokojenia należności, które z mocy prawa są objęte układem, ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Sumy uzyskane w zawieszonych postępowaniach organ egzekucyjny z urzędu przekazuje do masy upadłości. Sędzia-komisarz może uchylić dokonane zajęcia lub zabezpieczenia, z wyjątkiem ustanowionych w postępowaniu zabezpieczającym hipotek przymusowych i hipotek morskich, jeżeli jest to niezbędne dla prowadzenia przedsiębiorstwa upadłego albo z innych ważnych przyczyn. 6. W związku z powyższym należy zauważyć, że po pierwsze z art. 140 ust. 1 p.u. wynika a contrario, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu nie ogranicza prawa wierzycieli, których należności nie są objęte układem z mocy prawa, do wszczynania lub kontynuowania postępowań egzekucyjnych skierowanych do masy upadłości. Po drugie dochodzone w kontrolowanym postępowaniu należności, to składki na ubezpieczenie społeczne, które niezależnie od ich tytułu i niezależnie od tego, kiedy powstał obowiązek ich zapłaty, nie są ex lege objęte układem (por. A. Witosz /red./, Komentarz do art. 273 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, teza 7, LEX 2014). Zatem jeśli na podstawie art. 273 ust. 1 pkt 5 p.u. dochodzone należności nie są objęte z mocy prawa układem, to na podstawie 140 ust. 1 p.u. ogłoszenie upadłości spółki (dłużnika) z możliwością zawarcia układu - nie ograniczyło prawa wierzyciela do wszczęcia lub kontynuowania postępowania egzekucyjnego skierowanego do wierzytelności z rachunku bankowego spółki. Strona skarżąca argumentuje, że w zaistniałej sytuacji prawnej egzekucja może być kierowana jedynie do składników mienia spółki, na których dokonano stosownego zabezpieczenia (hipoteki). W tej mierze Sąd podnosi, że w analizowanym przypadku nie ma przeszkód do skierowania egzekucji do składników majątku zobowiązanej, które nie zostały objęte obciążeniem hipotecznym. Jak wskazano, art. 273 ust. 1 pkt 5 p.u. przewiduje, że dochodzone składki na ubezpieczenie społeczne nie są objęte z mocy prawa układem, co powoduje, że na podstawie 140 ust. 1 p.u. ogłoszenie upadłości spółki z możliwością zawarcia układu - nie ogranicza prawa wierzyciela do wszczęcia lub kontynuowania postępowania egzekucyjnego skierowanego do składników majątku należących do masy upadłości. W sytuacji zbiegu (łącznego wystąpienia) przesłanki z art. 273 ust. 1 pkt 5 oraz art. 273 ust. 2 p.u. wierzyciel może, ale nie musi kierować egzekucji do składników majątku, co do których ma zabezpieczenie hipoteczne. Inna sytuacja mogłaby mieć miejsce, gdyby wyłączenie dochodzonej należności z układu miało swoje źródło tylko w art. 273 ust. 2 p.u., co w tej sprawie nie zachodzi. Wadliwość rozumowania strony skarżącej polega właśnie na koncentrowaniu się tylko na treści art. 273 ust. 2 p.u., a pomijaniu art. 273 ust. 1 pkt 5 p.u. Niezależnie od powyższego, tylko na marginesie, subsydiarnie, Sąd podnosi, że organ stwierdził, iż przedmiotowe hipoteki dotyczą należności składkowych za inny okres, aniżeli należności składkowe dochodzone w tej sprawie. W skardze nie podważono skutecznie tego twierdzenia, ponieważ nie przedstawiono dokumentów, z których wynikałoby, że ustanowienie hipotek dotyczy konkretnie składek za okres od czerwca 2006 r. do stycznia 2007 r. Z dołączonych do akt wydruków ksiąg wieczystych wynika, że wpisów hipotek dokonano, jak twierdzi organ, na podstawie decyzji wydanych przed czerwcem 2006 r. Z tego względu nie jest zasadny zarzut skargi, że organ naruszył art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. 7. Niezasadne są także twierdzenia skarżącej oparte na postanowieniu sędziego komisarza z [...] orzekającego o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego na okres trzech miesięcy i uchylającego zajęcia rachunków bankowych. Zgodnie z art. 141 ust. 1 p.u. sędzia-komisarz na wniosek upadłego albo zarządcy może zawiesić na okres do trzech miesięcy postępowania egzekucyjne co do wierzytelności nieobjętych z mocy prawa układem, jeżeli egzekucję skierowano do rzeczy niezbędnej do prowadzenia przedsiębiorstwa. Zwolnienie zajętego przedmiotu spod zajęcia może nastąpić zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Sąd stwierdza, że z tej regulacji wynika po pierwsze, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego ma charakter czasowy (do trzech miesięcy), a po drugie, że nie działa wstecz (por. A. Jakubecki, Komentarz do art. 141 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, LEX 2011). Zatem jeśli na mocy wskazanego postanowienia z [...], dopiero z tym dniem uchylono zajęcie rachunków bankowych, to oznacza, że do tego czasu, w tym, w dniu zajęcia (na mocy pisma organu egzekucyjnego z [...]) oraz w dniu wnoszenia pisma stanowiącego zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym ([...]) sporne zajęcie było legalne. Zatem zastosowanie środka egzekucyjnego do rachunków bankowych spółki przed dniem wydania przez sędziego-komisarza postanowienia z [...] było dopuszczalne. Uchylenie przez sędziego-komisarza zajęcia rachunków bankowych może mieć istotny wpływ na legalność działań organu egzekucyjnego wobec tychże rachunków, ale tylko tych, które miałyby miejsce dopiero po tym uchyleniu - jednakże ten aspekt zagadnienia wykracza już poza granice rozpatrywanej obecnie sprawy sądowoadministracyjnej. 8. Z tych wszystkich powodów trafnie stwierdziły organy, że podniesiony zarzut niedopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego nie jest zasadny. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) Sąd oddalił skargę.