I SA/Gl 67/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2008 r. sprawy ze skargi H. i K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 8 kwietnia 2008 r. skarżący złożyli wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie – na wezwanie Referendarza sądowego tutejszego Sądu – skarżący nadesłali wypełnione formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) z dnia 24 lipca 2008 r. (data wpływu), w uzasadnieniu których każde z nich oświadczyło, iż wniosek jest zasadny z uwagi na to, że sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie kosztów sądowych. Podkreślili oni, iż nie osiągają żadnych dochodów z działalności gospodarczej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwoma dorosłymi synami i poza nieruchomością, stanowiącą ich miejsce zamieszkania, nie posiadają majątku. Pismem z dnia 25 lipca 2008 r. Referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że w wypadku, gdyby synowie skarżących byli osobami bezrobotnymi, należy przedstawić poświadczające to zaświadczenia właściwego urzędu pracy, wyjaśniającego również, czy mają oni prawo do zasiłku), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżących oraz osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym (wskazano, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez każde ze skarżących (zaznaczono, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów), nadesłanie ostatniej informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych złożonej przez skarżących na potrzeby podatku od nieruchomości oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nadesłali kopie zeznań podatkowych za 2007 r., według których skarżący osiągnął przychód w wysokości [...]zł (w tym z działalności gospodarczej [...]zł), koszty uzyskania przychodu wyniosły [...]zł ( w tym z działalności gospodarczej [...]zł), co dało stratę w kwocie [...]zł, z kolei skarżąca – osiągnęła przychód w wysokości [...]zł (w tym z działalności gospodarczej [...]zł), koszty uzyskania przychodu wyniosły [...]zł (w tym z działalności gospodarczej [...]zł), co dało stratę w kwocie [...]zł. Wnioskodawcy oświadczyli ponadto, że ich synowie "nie są zarejestrowani ani zatrudnieni" oraz że nie posiadają rachunków i lokat bankowych, zaś działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Poinformowali również, iż suma opłat związanych z utrzymaniem ich domu wynosi [...]600 zł. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2008 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy podnosząc w jego uzasadnieniu, iż skarżący nie wykazali, że w ich sytuacji materialnej przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych została spełniona, nie nadsyłając większości dokumentów, o które ich wzywano. Fakt, iż skarżący nie złożyli dodatkowych dokumentów źródłowych oraz oświadczeń wskazanych w wezwaniu z dnia 25 lipca 2008 r., uniemożliwia weryfikację informacji zawartych we wnioskach poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i tym samym poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od wątpliwości. W ocenie Referendarza sądowego weryfikacja ta nie może być przeprowadzona w oparciu o nadesłane odpisy zeznań podatkowych, które pozwalają wyłącznie na wyciągnięcie ogólnych wniosków dotyczących sytuacji majątkowej podatników w roku ubiegłym, natomiast nie dostarczają żadnych informacji aktualnych, na temat dochodów osiąganych w roku bieżącym. Referendarz zauważył także, iż wskazane w odpisach zeznań podatkowych wartości, w szczególności wysokości przychodów oraz kosztów ich uzyskania niewspółmiernie przewyższają wysokość kosztów sądowych w sprawie, bowiem żadna z opłat, jakie skarżący mogą mieć obowiązek uiścić w toku postępowania, nie przekroczy kwoty [...] zł, czyli najniżej wysokości wpisu spośród przewidzianych w procedurze sądowoadministracyjnej. Na postanowienie z dnia 20 sierpnia 2008 r. skarżący, zachowując ustawowy termin, wnieśli sprzeciw, w którym wskazali, iż "spełniają oni wszystkie wymogi" pozwalające na zastosowanie wobec nich instytucji zwolnienia od kosztów sądowych. Dodatkowo podnieśli, iż złożyli oni "stosowne dowody", potwierdzające ich sytuację majątkową, która na dzień złożenia sprzeciwu nie uległa zmianie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stwierdzić zatem należy, iż wniesienie sprzeciwu nie powoduje poddania postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w ramach prawa pomocy ocenie sądu, lecz utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Rozpoznając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych wskazać należy w pierwszej kolejności, iż dotyczył on przyznania im tego prawa w zakresie częściowym. Zgodnie bowiem z treścią art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Dyspozycja art. 199 P.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżących może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia bowiem w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, iż to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Decydując o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy należy mieć przy tym na względzie zarówno rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie mu tego prawa, ocenioną na podstawie całokształtu dokumentacji i oświadczeń zebranych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jak i konstytucyjne prawo sądu. W niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż skarżący, zdaniem Sądu nie wykazali okoliczności przemawiających za przyznaniem im tego wyjątkowego przywileju, jakim jest prawo pomocy. Przede wszystkim należy stwierdzić, iż skarżący nie nadesłali istotnych dokumentów źródłowych, na podstawie których możliwym byłoby merytoryczne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności nie złożyli oni takich dokumentów jak np. kopie faktur lub rachunków wskazujących na wysokość wydatków ponoszonych z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów, odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług oraz wyciągów z rachunków bankowych, które skarżący – jako osoby prowadzące działalność gospodarczą – winni posiadać. Skarżący oświadczyli ponadto, iż pozostający z nimi w gospodarstwie domowym synowie nie są "zarejestrowani, ani zatrudnieni", jednakże informacje te również nie zostały poparte jakąkolwiek dokumentacją tj. zaświadczenia właściwego urzędu pracy. Warto przy tym wskazać, iż wskazane dokumenty źródłowe, z których wynikałaby trudna sytuacja majątkowa skarżących, nie zostały nadesłane również przy piśmie będącym sprzeciwem od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 20 sierpnia 2008 r. W ocenie Sądu analiza treści złożonych w sprawie zeznań podatkowych za 2007 rok także nie daje jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia rozpatrywanych wniosków, bowiem dane w nich zwarte pozwalają wyłącznie na wyciągnięcie ogólnych wniosków dotyczących sytuacji majątkowej podatników w roku ubiegłym, nie dostarczają natomiast aktualnych informacji, na temat dochodów osiąganych w roku bieżącym. Należy również zauważyć, iż wpis sądowy w niniejszej sprawie nie jest znaczny, gdyż wynosi [...] zł (z mocy § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), co jest wysokością najmniejszą spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Natomiast w ocenie Sądu skarżący nie wykazali, aby w ramach ich gospodarstwa domowego brak było środków, które bez uszczerbku utrzymania koniecznego można byłoby spożytkować na opłacenie wpisu we wskazanej wysokości. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, zaś osoby toczące spory sądowe winny przewidywać konieczność poniesienia związanych z tym kosztów, w tym kosztów wpisu sądowego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżących o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji postanowienia.