I SA/Gl 671/14

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 28 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. odmówić skarżącemu ustanowienia adwokata; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Składając osobistą skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 11 sierpnia 2014 r., skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jak uściślił w późniejszym piśmie – adwokata. Stwierdził, że ze względu na swoje wydatki, m.in. na zakup leków, oraz koszty działalności gospodarczej, nie jest w stanie opłacić pomocy prawnej i kosztów sądowych. Według wniosku dochód z tej działalności wynosi około 1500 zł, przy czym skarżący uzyskuje również emeryturę w wysokości 1468,10 zł. Wnioskodawca zwrócił jednak uwagę, że na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponosi miesięcznie opłatę w kwocie 1010,40 zł. Wskazał też, że jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego w budowie i posiada zasoby pieniężne w wysokości 5000 zł i 1000 euro. Na wezwanie referendarza sądowego przedstawił – w większości w formie kserokopii – dokumentację dotyczącą w szczególności działalności gospodarczej, m.in. księgi przychodów i rozchodów (we wrześniu wykazano przychód w kwocie 1845 zł i wydatki w kwocie 1569,52 zł, od początku roku te wartości wyniosły odpowiednio 16.605 zł i 5823,57 zł), rachunków bankowych i lokat (wynika z nich, że skarżący posiada na lokacie z datą zapadalności w dniu 12 czerwca przyszłego roku środki w wysokości 5263,08 zł, rachunek walutowy, na którym w dniu 31 lipca 2014 r. znajdowała się kwota 1112,81 euro oraz rachunek bankowy, na którym we wrześniu bieżącego roku obroty winien wyniosły 1715,96 zł, obroty ma 1845 zł, a saldo końcowe 148,61 zł), prowadzonej przez siebie budowy (m.in. faktur potwierdzających wydatki ponoszone w tym zakresie – najwyższa z nich opiewa na kwotę 1159,50 zł; skarżący oświadczył, że w związku z egzekucją przeznacza na wykończenie domu każdą wolną kwotę, około 1000 zł miesięcznie) oraz wydatków związanych z działalnością gospodarczą, m.in. umowę o rozłożenie na raty zaległości z tytułu składek (najbliższa rata do spłaty wyniesie 349 zł), a nadto potwierdzenia wypłaty emerytury w kwocie 1231,97 zł i paragony wystawione w aptekach (skarżący oświadczył, że na leki przeznacza około 200 zł miesięcznie). Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącemu przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia takich kosztów. tak samo jak, stosownie do art. 239 pkt 4 P.p.s.a., strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny i nie może być rozpoznany: niepodobna przecież wnioskodawcy ani przyznać tego, co i tak przysługuje mu z mocy ustawy, ani tym bardziej tego odmówić, oddalając jego wniosek. Pozostaje jedynie uznanie postępowania w przedmiocie prawa pomocy w tym zakresie za bezprzedmiotowe. Takie postępowanie podlega zaś umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., który w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy trzeba stosować na zasadzie analogii. Dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji. Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, a zatem do wniosku o ustanowienie adwokata, stwierdzić należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala uznać, że w przypadku skarżącego ta przesłanka został spełniona. Pomimo ponoszonych przez siebie wydatków, w tym związanych z ciążącym na nim zadłużeniem, jest on w stanie wygospodarować kwoty na finansowanie budowy domu jednorodzinnego. Wydatki te wykraczają poza sferę utrzymania koniecznego, skoro nie służą zaspokojeniu bieżących potrzeb życiowych wnioskującego, takich jak opłacenie kosztów lokalu obecnie przez niego zajmowanego, lecz mają charakter inwestycyjny, zmierzając do polepszenia (nie zapewnienia) warunków mieszkaniowych. Sam wnioskodawca przyznał zresztą, że pokrywa je ze środków wolnych, pozostałych po uiszczeniu wydatków niezbędnych. Przeznaczenie części tych środków na potrzeby postępowania nie spowoduje więc uszczerbku utrzymania koniecznego. Skądinąd powinno ono pozostawać bez większego wpływu na przebieg budowy, której koszty są znaczenie wyższe niż należność pełnomocnika, zwłaszcza jeżeli jako punkt odniesienia w tej materii przyjąć stawkę minimalną wynagrodzenia, jakie otrzymałby w niniejszej sprawie adwokat wyznaczony z urzędu za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, wynoszącą 180 zł (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Skarżący oświadczył zaś, że na budowę regularnie co miesiąc wydaje kwotę około 1000 zł. Nie można również tracić z pola widzenia, że wnioskodawca mógłby bez jakiegokolwiek uszczuplenia środków, z których pokrywa koszty utrzymania koniecznego, skorzystać z części swoich oszczędności przewyższających kilkukrotnie jego miesięczne dochody, zgromadzonych nie tylko na lokacie z odległym terminem zapadalności, ale i na rachunku walutowym w euro (kwota, która się tam znajduje, stanowi obecnie równowartość 4699,29 zł – według tabeli nr 208/A/NBP/2014 opublikowanej przez Narodowy Bank Polski w dniu 27 października 2014 r. kurs średni euro wynosi 4,2229 zł). Dotychczasowe spostrzeżenia uzasadniają wniosek o braku podstaw do ustanowienia skarżącemu adwokata, bez potrzeby dalszej analizy jego sytuacji materialnej. Niemniej odnotować wypada, że dysponuje on dochodem z dwóch źródeł, tj. z emerytury i z działalności gospodarczej, którą prowadzi z zyskiem, czego dowodzi relacja między przychodami i wydatkami wynikająca z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Nie należy on zatem do osób ubogich, dla których w pierwszym rzędzie przeznaczona jest instytucja prawa pomocy. Dalszą kwestią pozostaje, że ponosi również spore wydatki, skoro mimo to jest w stanie finansować budowę domu i poczynić oszczędności. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.