I SA/Gl 672/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Bożena Pindel, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2021 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako DIAS lub organ nadzoru), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 17, art. 18, 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 54 § 1, § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm., dalej u.p.e.a.) - po rozpoznaniu zażalenia J. P. (dalej jako "zobowiązany" lub "skarżący") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej jako "organ egzekucyjny") z dnia [...] r. nr [...] oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A SA, dokonane zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ egzekucyjny wszczął wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o numerach: - [...] obejmujący zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres 08,09,11,12/2015 r. w wys. [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę, - [...] obejmujący zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres 04,05,06,07/2015 r. w wys. [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A SA. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w dniu [...] r., natomiast dłużnik zajętej wierzytelności po odebraniu zawiadomienia poinformował, że nie prowadzi rachunku zobowiązanego. Ze spisanego w dniu [...] r. protokołu o stanie majątkowym wynika, że zobowiązany jest zatrudniony w B z o. o. i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Posiada rachunek bankowy w B SA, poza tym nie ma żadnego majątku. W dniu 18 listopada 2020 r. zobowiązany wniósł zarzuty na prowadzoną egzekucję administracyjną oraz skargę na czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...]. W skardze pełnomocnik strony podniósł naruszenie art. 7 § 2 i § 3 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego oraz dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Jak stwierdził, zajęcie rachunku bankowego w A było bezzasadne, a zablokowanie środków praktycznie uniemożliwia zobowiązanemu funkcjonowanie. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny oddalił skargę zobowiązanego wyjaśniając, iż czynność zajęcia rachunku bankowego nastąpiła zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie był to środek nadmiernie uciążliwy, a twierdzenie o jego dolegliwości nie zasługuje na uwzględnienie, zwłaszcza w świetle przekazanej przez ww. bank informacji, że nie prowadzi rachunku dla zobowiązanego. Na to postanowienie pełnomocnik wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie art. 54 § 4 pkt 1 w zw. z art. 7 § 2 i 3 u.p.e.a., w oparciu o argumentację przedstawioną wcześniej w skardze. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie DIAS wskazał na treść art. 54 u.p.e.a. oraz przytoczył przepis art. 1a pkt 2 tej ustawy, zgodnie z którym przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub realizacji środka egzekucyjnego. Organ wyjaśnił następnie, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można zgłaszać kwestie formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości kwestionowanej czynności egzekucyjnej na gruncie przepisów regulujących sposób i formę ich dokonania. W trybie skargowym ocenia się poprawność działania organu egzekucyjnego w odniesieniu do konkretnej czynności egzekucyjnej. Skarga ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Dalej organ nadzoru wyjaśnił, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a wśród nich środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Stosowanie środków egzekucyjnych jest niedopuszczalne, jeśli egzekwowany obowiązek został wykonany lub stał się bezprzedmiotowy (art. 7 § 1-3 u.p.e.a.). Jak zauważył DIAS, przepis ten - wbrew twierdzeniom skarżącego - nie został naruszony, organ zastosował jeden z dopuszczalnych ustawowo środków egzekucyjnych (art. 1a pkt 12 tiret 4 u.p.e.a.), uważany w orzecznictwie za jeden z najmniej uciążliwych dla dłużnika. W tym miejscu DIAS nawiązał do treści art. 80 § 1, art. 86b i art. 67 § 1 ustawy egzekucyjnej wykazując szczegółowo, że zajęcie nastąpiło zgodnie z wymogami określonymi w tych przepisach. Jednocześnie podkreślił, że sporne zajęcie okazało się nieskuteczne, albowiem A nie prowadził rachunku dłużnika wskazanego w zawiadomieniu o zajęciu prawa majątkowego z dnia [...] r. nr [...]. Podsumowując uznał zażalenie za bezzasadne. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego w osobie radcy prawnego zarzucił postanowieniu DIAS naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 54 § 4 pkt 1 w zw. z art. 7 § 2 i § 3 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji o oddaleniu skargi, pomimo że w sprawie nie zastosowano najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego oraz dokonano czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Mając to na względzie autor skargi wniósł o uchylenie postanowień wydanych przez organy obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik za nieprawidłowe uznał dokonanie zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącego. W zakresie spornym w niniejszej sprawie nie zgodził się z twierdzeniem organu, że zajęcie rachunku bankowego jest najmniej uciążliwym środkiem egzekucyjnym. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest prawidłowość oceny dokonanego zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego. W skardze na ww. czynność egzekucyjną skarżący wskazywał na nadmierną uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, gdyż zablokowanie rachunku bankowego co do zasady pozbawia stronę możliwości regulowania bieżących zobowiązań. Podnosił także dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, przy czym zarzutu tego w żaden sposób nie uargumentował. Ze stanowiskiem skarżącego nie zgodził się organ nadzoru akcentując jednocześnie, że zajęcie rachunku bankowego w A SA okazało się nieskuteczne, nie można zatem mówić o jego uciążliwości dla strony. Na wstępie zauważyć przyjdzie, że z dniem 30 lipca 2020 r. weszły w życie zmiany u.p.e.a. wprowadzone ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070). Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. w znowelizowanym brzmieniu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1. dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Art. 54 § 2 tej ustawy stanowi, że skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Podkreślenia wymaga, iż środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Środek ten ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13). Ustawa egzekucyjna regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego, umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Skarga na czynności egzekucyjne wszczyna zatem postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania konkretnej czynności, zmierzającej do zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Tym samym obejmuje swoim zakresem jeden tylko ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec majątku zobowiązanego. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia w całokształcie (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1081/18). W sprawie zainicjowanej skargą na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego ocenia się zatem odnośną czynność egzekucyjną, wskazaną przez zobowiązanego. Na gruncie rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że skarżący - pomimo sformułowania zarzutu dokonania czynności z naruszeniem ustawy - ani w skardze, ani w zażaleniu, ani też w skardze do tut. Sądu nie podważył prawidłowości dokonania tej czynności egzekucyjnej. Istotą natomiast skargi na czynność egzekucyjną jest kontrola prawidłowości jej dokonania przez pryzmat przepisów ustawy egzekucyjnej regulujących tryb egzekucji. Sąd stwierdza, że dokonana w tej sprawie przez organy ocena poprawności zaskarżonej czynności egzekucyjnej, nie wykazała nieprawidłowości. Po pierwsze należy podkreślić, że organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, przewidziany w przepisach u.p.e.a., tj. środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a tej ustawy. Z akt sprawy wynika ponadto, że przy zastosowaniu środka egzekucyjnego zostały podjęte wszelkie niezbędne czynności zmierzające do skutecznego dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. W szczególności wypełniono przesłanki zawarte w art. 67 § 1 i 1a u.p.e.a. Zawiadomienie zawierało również wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w § 2 tego uregulowania. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia wymogów, o których mowa w art. 80 u.p.e.a. Organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2015 r. w kwotach należności głównych: [...] zł i [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę. Przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały skarżącemu doręczone wraz z zawiadomieniem z dnia [...] r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w A SA w dniu [...] r. Dłużnik zajętej wierzytelności również otrzymał zawiadomienie o zajęciu i w odpowiedzi poinformował, że nie prowadzi rachunku dla zobowiązanego. Tak przedstawiona chronologia zdarzeń pozostaje poza sporem. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie zasługiwał na uwzględnienie ogólnikowo sformułowany zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W art. 7 § 2 u.p.e.a. ustawodawca wyraźnie zastrzega stosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, gdy organ ma do wyboru kilka środków. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, a poza otrzymywanym wynagrodzeniem za pracę nie posiada żadnego majątku ruchomego czy też nieruchomego. Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie, zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji (por. np. wyrok NSA z dnia 6 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3404/21). Z art. 80 § 1 u.p.e.a. wynika, że rachunek pozostaje otwarty, a zobowiązany może swobodnie dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Oceniając zastosowany w sprawie środek jako najmniej uciążliwy, sądy administracyjne podkreślają właśnie to uprawnienie korzystne dla zobowiązanego. Inną instytucją chroniącą zobowiązanego jest przepis art. 13 u.p.e.a., na podstawie którego organ egzekucyjny, na jego wniosek i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Przepis art. 81 § 4 u.p.e.a. stanowi natomiast, że wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Zgodnie z art. 81 § 5 u.p.e.a., przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. Odnosząc się do argumentacji skargi zauważyć trzeba, że zmierza ona w istocie do zakwestionowania wszczęcia postępowania egzekucyjnego i jego kontynuowania w sytuacji, gdy sprawa podatkowa jest w toku, a wszystkie poczynione w niej ustalenia są podważane przez skarżącego. Tymczasem unormowania ustawy egzekucyjnej (por. w szczególności art. 6 u.p.e.a.) ustanawiają prawo i obowiązek wierzyciela doprowadzenia do legalnej egzekucji należności (w tym zaległości podatkowych) bez nieuzasadnionej zwłoki, która wszak stanowić może niedopuszczalną bezczynność wierzyciela. Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo oceniły dokonane czynności egzekucyjne w kontekście ich zgodności z powołanymi wyżej przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania środka egzekucyjnego jakim było zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Ocena ta znalazła odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia i postanowienia organu I instancji. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonego postanowienia, a w konsekwencji skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325).