I SA/Gl 673/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy; Pismem procesowym z dnia 5 sierpnia 2008 r. H. S.zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podniósł, że jego obecna sytuacja rodzinna nie pozwala na pokrycie niezbędnych kosztów. W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie praw pomocy, w którym rozszerzył zakres wniosku o ustanowienie adwokata. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną (w separacji) oraz dwojgiem dzieci. Skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku ani oszczędności. H. S. oświadczył, że uzyskuje dochód w kwocie [...] zł, nie określił przy tym z jakiego tytułu. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem doręczonym adresatowi w dniu 11 września 2008 r., wezwano wnioskującego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, tj. jego małżonkę, dzieci oraz brata, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym rachunków inwestycyjnych i papierów wartościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że jeżeli którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, potwierdzającego, że małżonka skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (wskazano, że w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej (podkreślono, że jeśli skarżący lub któraś z osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym prowadzi działalność gospodarczą lub w zeznaniu podatkowym za ostatni rok wykazał(a) przychody z takiej działalności, wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres), przedstawienie odpisu księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania skarżącego, wskazującego, komu obecnie przysługuje tytuł prawny do tej nieruchomości, oraz czy nieruchomość jest objęta zajęciem lub postępowaniem egzekucyjnym, nadesłanie zaświadczeń wystawionych przez szkołę lub uczelnię potwierdzających, że dzieci skarżącego uczą się w tych placówkach (sprecyzowano, że zaświadczenia powinny odpowiadać na pytanie, czy otrzymują one jakąkolwiek pomoc finansową, a także czy nauka jest odpłatna, a jeśli tak, to winny wskazywać tryb i formę płatności) oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz sprecyzowanie, kto konkretnie ponosi te wydatki. W ww. wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może być potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na wezwanie referendarza, skarżący w piśmie z dnia 15 września 2008 r. oświadczył, że nie jest w stanie podać danych, o które go wezwano, i wniósł o wydanie postanowienia rozkładającego mu wpis na raty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 P.p.s.a. Intencją H. S. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (art. 245 § 2) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Poprzedzając jednak rozważania na temat zasadniczych kwestii niniejszego wpadkowego postępowania, należy odnotować, w ślad za wywodem referendarza sądowego, iż wniosek wyrażony przez skarżącego w piśmie z dnia 15 września 2008 r. nie oznacza niejako sam przez się cofnięcia prawa pomocy czy też istotnej modyfikacji wcześniej złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taka interpretacja oświadczeń wnioskodawcy jest dla niego najkorzystniejsza, jeśli wziąć pod uwagę, iż w procedurze sądowoadministracyjnej nie przewidziano możliwości rozłożenia na raty wpisu od skargi, tak jak to uczyniono w przypadku nieziszczonych kosztów sądowych, które zostały orzeczone w postępowaniu przed sądem (por. art. 229 § 1 P.p.s.a. i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt CZ 126/04). Obowiązek uiszczenia wpisu wynika bowiem z wezwania do uzupełnienia braków skargi opatrzonego rygorem procesowym w postaci odrzucenia tej skargi, a nie z orzeczenia sądu, które mogłoby stanowić tytuł wykonawczy i podstawę dochodzenia opłaty w postępowaniu egzekucyjnym. W konsekwencji przyjęto, że żądanie zawarte w piśmie z dnia 15 września 2008 r. nie miało wpływu na wcześniejszy wniosek, który w efekcie powinien zostać rozpoznany. Przechodząc do zasadniczych rozważań należy podkreślić, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada nadto podkreślić, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Trzeba jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Mając na uwadze poczynione wyżej spostrzeżenia przyjęto, że skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem w ramach niniejszego wpadkowego postępowania, ponieważ w gruncie rzeczy nie zareagował na wezwanie do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. W tych ramach należy jedynie zasygnalizować niejasności, jakie zrodziły się w toku analizy tego wniosku. Po pierwsze, skarżący nie udokumentował wysokości uzyskiwanych dochodów, co więcej w druku PPF nie wyjawił źródła ich pochodzenia. Po wtóre, nie wskazano wysokości stałych miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym skarżącego. Rozstrzygnięty obecnie wniosek posiada nadto wiele innych mankamentów dowodowych. Nie mniej jednak przywołane dwie kwestie mają zasadnicze znaczenie przy ocenie możliwości finansowych wnioskodawcy. Należy więc stwierdzić, że bierna postawa skarżącego nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.