I SA/Gl 673/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Bożena Pindel, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2021 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako DIAS lub organ nadzoru), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 17, art. 18, 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 54 § 1, § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm., dalej u.p.e.a.) - po rozpoznaniu zażalenia J. P. (dalej jako "zobowiązany" lub "skarżący") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej jako "organ egzekucyjny") z dnia [...] r. nr [...] oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wynagrodzenia za pracę w A sp. z o. o. sp. komandytowej w S. dokonane zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ egzekucyjny wszczął wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o numerach: - [...] obejmujący zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres 08,09,11,12/2015 r. w wys. [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę, - [...] obejmujący zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres 04,05,06,07/2015 r. w wys. [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B SA. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w dniu [...] r., natomiast dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że nie prowadzi rachunku zobowiązanego. Ze spisanego w dniu [...] r. protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego wynika, że jest on zatrudniony w A sp. z o. o. sp. komandytowa i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Posiada rachunek bankowy w C SA, poza tym nie ma żadnego majątku. W dniu 18 listopada 2020 r. zobowiązany wniósł zarzuty na prowadzoną egzekucję administracyjną oraz skargę na czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...]. W skardze pełnomocnik strony podniósł naruszenie art. 7 § 2 i § 3 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego oraz dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Jak stwierdził, zajęcie rachunku bankowego w B było bezzasadne, a zablokowanie środków praktycznie uniemożliwia zobowiązanemu funkcjonowanie. W celu wyegzekwowania należności pieniężnej organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...]r. nr [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w ww. spółce będącej pracodawcą. Zawiadomienie doręczono zobowiązanemu oraz pracodawcy w dniu [...] r. Pismem z dnia 3 grudnia 2020 r. strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę. W skardze podniesiono naruszenie art. 7 § 2 i § 3 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego oraz dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Zajęcie wynagrodzenia za pracę uznano za całkowicie bezzasadne, gdyż sprawa podatkowa jest nadal w toku, a wszystkie ustalenia podatkowe zostały przez stronę zaskarżone. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny oddalił skargę na powyższą czynność egzekucyjną. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zastosowano środek przewidziany w ustawie egzekucyjnej, a zajęcia dokonano zgodnie z treścią art. 72 § 1-4 tej ustawy. Na powyższe postanowienie pełnomocnik wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 54 § 4 pkt 1 w zw. z art 7 § 2 i § 3 u.p.e.a. i podtrzymał stanowisko wyrażone uprzednio w skardze. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie DIAS wskazał na treść art. 54 u.p.e.a. oraz przytoczył przepis art. 1a pkt 2 tej ustawy, zgodnie z którym przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub realizacji środka egzekucyjnego. Organ wyjaśnił następnie, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można zgłaszać kwestie formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości kwestionowanej czynności egzekucyjnej na gruncie przepisów regulujących sposób i formę ich dokonania. W trybie skargowym ocenia się poprawność działania organu egzekucyjnego w odniesieniu do konkretnej czynności egzekucyjnej. Skarga ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a wśród nich środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Stosowanie środków egzekucyjnych jest niedopuszczalne, jeśli egzekwowany obowiązek został wykonany lub stał się bezprzedmiotowy (art. 7 § 1-3 u.p.e.a.). Jak zauważył organ nadzoru, przepis ten - wbrew twierdzeniom skarżącego - nie został naruszony, organ zastosował jeden z dopuszczalnych ustawowo środków egzekucyjnych (art. 1a pkt 12 tiret 2 u.p.e.a.), uważany w orzecznictwie za jeden z najmniej uciążliwych dla dłużnika. Istnieją bowiem instytucje prawne zmniejszające jego dolegliwość. Z art. 9 § 1 u.p.e.a. wynika, że wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach kodeksu pracy co oznacza, ze dłużnik może swobodnie rozporządzać nadwyżką ponad kwotę zajętą i wolną od zajęcia. Zajęcia dokonano w oparciu o przepis art. 72 § 1 u.p.e.a. w myśl którego organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę poprzez przesłanie do pracodawcy zawiadomienia o zajęciu tej części wynagrodzenia zobowiązanego, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych. Jednocześnie organ wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu. Zajęcie wynagrodzenia za pracę jest skuteczne z chwilą doręczenia ww. zawiadomienia pracodawcy (art. 72 § 1 u.p.e.a.). Zgodnie z § 3 tego przepisu, w stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia wynagrodzeniem przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po jego zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu. W myśl natomiast § 4 pkt 1 - jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wynagrodzenia za pracę, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis wezwania przesłanego do pracodawcy, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób. W ocenie DIAS zastosowanie środka egzekucyjnego nastąpiło w sposób zgodny z treścią powyższego uregulowania, ponadto zawiadomienie spełniało wymogi określone w art. 67 § 1, 1a, 2 i 2a u.p.e.a. Tym samy postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę na sporną czynność egzekucyjną uznał za prawidłowe. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego w osobie radcy prawnego zarzucił postanowieniu DIAS naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 54 § 4 pkt 1 w zw. z art. 7 § 2 i § 3 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji o oddaleniu skargi, pomimo że w sprawie nie zastosowano najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego oraz dokonano czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Mając to na względzie autor skargi wniósł o uchylenie postanowień wydanych przez organy obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik za bezzasadne uznał dokonanie zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącego w sytuacji, gdy sprawa podatkowa jest nadal w toku, a strona zaskarżyła wszelkie poczynione ustalenia podatkowe. Nie zgodził się z twierdzeniem organu co do stopnia uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, bo skoro pracownik nie może otrzymać wynagrodzenia w pełnej wysokości to jest pozbawiony możliwości regulowania bieżących zobowiązań i zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest prawidłowość oceny dokonanego zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego. W skardze na ww. czynność egzekucyjną skarżący wskazywał na nadmierną uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, gdyż otrzymywanie minimalnego wynagrodzenia nie jest dla strony wystarczające dla zaspokojenia jej potrzeb. Podnosił także dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, przy czym zarzutu tego w żaden sposób nie uargumentował. Ze stanowiskiem skarżącego nie zgodził się organ nadzoru. Na wstępie zauważyć przyjdzie, że z dniem 30 lipca 2020 r. weszły w życie zmiany u.p.e.a. wprowadzone ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070). Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. w znowelizowanym brzmieniu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1. dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Art. 54 § 2 tej ustawy stanowi, że skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Podkreślenia wymaga, iż środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Środek ten ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13). Ustawa egzekucyjna regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego, umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Skarga na czynności egzekucyjne wszczyna zatem postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania konkretnej czynności, zmierzającej do zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Tym samym obejmuje swoim zakresem jeden tylko ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec majątku zobowiązanego. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia w całokształcie (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1081/18). W sprawie zainicjowanej skargą na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę ocenia się zatem odnośną czynność egzekucyjną, wskazaną przez zobowiązanego. Na gruncie rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że skarżący - pomimo sformułowania zarzutu dokonania czynności z naruszeniem ustawy - ani w skardze, ani w zażaleniu, ani też w skardze do tut. Sądu nie podważył prawidłowości dokonania tej czynności egzekucyjnej. Istotą natomiast skargi na czynność egzekucyjną jest kontrola prawidłowości jej dokonania przez pryzmat przepisów ustawy egzekucyjnej regulujących tryb egzekucji. Sąd stwierdza, że dokonana w tej sprawie przez organy ocena poprawności zaskarżonej czynności egzekucyjnej, nie wykazała nieprawidłowości. Po pierwsze należy podkreślić, że organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, przewidziany w przepisach u.p.e.a., tj. środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a tej ustawy. Z akt sprawy wynika ponadto, że przy zastosowaniu środka egzekucyjnego zostały podjęte wszelkie niezbędne czynności zmierzające do skutecznego dokonania zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. W szczególności wypełniono przesłanki zawarte w art. 67 § 1 i 1a u.p.e.a. Zawiadomienie z dnia [...] r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę zawiera wszystkie wymagane elementy wymienione w art. 67 § 2 u.p.e.a. i zostało sporządzone na wzorze obowiązującym na dzień jego sporządzenia. Analiza treści zawiadomienia umożliwia identyfikację dłużnika zajętej wierzytelności, zobowiązanego oraz tytułów wykonawczych. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia wymogów, o których mowa w art. 72 u.p.e.a., czemu strona skarżąca nie zaprzeczała. Zgodnie bowiem z art. 72 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie. Organ egzekucyjny jednocześnie wezwał pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2015 r. w kwotach należności głównych: [...] zł i [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę. Przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały skarżącemu doręczone wraz z zawiadomieniem z dnia [...] r. o zajęciu wynagrodzenia z pracę w dniu [...] r. Spółka będąca pracodawcą również otrzymała zawiadomienie o zajęciu w tym samym dniu. Tak przedstawiona chronologia zdarzeń pozostaje poza sporem. Środek egzekucyjny w postaci egzekucji z wynagrodzenia za pracę został zastosowany skutecznie, skoro pracodawcy doręczone zostało zawiadomienie o zajęciu (por.: art. 72 § 1 i 2 u.p.e.a.), a zajęta wierzytelność (z tytułu wynagrodzenia za pracę) w rzeczywistości istniała. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie zasługiwał na uwzględnienie ogólnikowo sformułowany zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W art. 7 § 2 u.p.e.a. ustawodawca wyraźnie zastrzega stosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, gdy organ ma do wyboru kilka środków. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. Organ egzekucyjny powinien zrezygnować ze stosowania środków, które są bardziej uciążliwe dla zobowiązanego jedynie wtedy, gdy osiągnięcie celu egzekucji jest możliwe przy wykorzystaniu niektórych innych środków egzekucyjnych. Może jednocześnie zrezygnować ze środków mniej dokuczliwych, gdy nie przyczynią się one do wyegzekwowania obowiązku (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer, W-wa 2021, s. 102). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, a poza otrzymywanym wynagrodzeniem za pracę nie posiada żadnego innego majątku ruchomego czy też nieruchomego. Sąd podziela stanowisko, że wymóg zastosowania środka mniej uciążliwego aktualny jest tylko wtedy, gdy mogą być zastosowane dwa lub więcej efektywne środki egzekucyjne (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt II FSK 2510/15). Tymczasem, jak wynika z akt sprawy zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w B SA okazało się całkowicie nieskuteczne, gdyż bank nie prowadził rachunku dla zobowiązanego. Podkreślić przyjdzie, że strona skarżąca nie przedstawiła alternatywnych aktywów (składników majątku), z których egzekucja byłaby dla niej mniej uciążliwa. Zatem organ egzekucyjny nie miał realnych możliwości wyboru prowadzenia egzekucji poprzez zastosowanie innych środków egzekucyjnych. Odnosząc się do argumentacji skargi zauważyć trzeba, że zmierza ona w istocie do zakwestionowania wszczęcia postępowania egzekucyjnego i jego kontynuowania w sytuacji, gdy sprawa podatkowa jest w toku, a wszystkie poczynione w niej ustalenia są podważane przez skarżącego. Tymczasem unormowania ustawy egzekucyjnej (por. w szczególności art. 6 u.p.e.a.) ustanawiają prawo i obowiązek wierzyciela doprowadzenia do legalnej egzekucji należności (w tym zaległości podatkowych) bez nieuzasadnionej zwłoki, która wszak stanowić może niedopuszczalną bezczynność wierzyciela. Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo oceniły dokonane czynności egzekucyjne w kontekście ich zgodności z powołanymi wyżej przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania środka egzekucyjnego jakim było zajęcie wynagrodzenia za pracę. Ocena ta znalazła odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia i postanowienia organu I instancji. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonego postanowienia, a w konsekwencji skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.