I SA/Gl 674/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Dorota Kozłowska, Protokolant Izabela Maj- Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2016 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia [...] W.L. wniósł o umorzenie nieopłaconych składek wraz z odsetkami za zobowiązania spółki cywilnej A wynikającymi z decyzji nr [...] z dnia [...]. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił W.L. wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej wysokości [...] zł, w tym składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za okres 02/2000-12/2001 w kwocie [...] zł, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika składek za okres 01/2000-12/2001 w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę od należności a zatrudnionych pracowników naliczone na dzień [...] w kwocie [...] zł. Powołując się na treść art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ I instancji wskazał, że w odniesieniu do zaległych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie stosuje się art. 28 tej ustawy. Tym samym postępowanie na tej podstawie może być wszczęte i prowadzone jedynie w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a tym samym jedynie za osoby prowadzące działalność gospodarczą. Powyższe oznacza, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 61a k.p.a. i tym samym należało odmówić wszczęcia postępowania wobec wniosku osoby niebędącej stroną. Z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy wystąpił skarżący. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazując na treść art. 16 ust. 1, art. 17, art. 28 i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podtrzymał stanowisko w sprawie, że w odniesieniu do zaległych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie stosuje się art. 28 tej ustawy. Tym samym stwierdził, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 61a k.p.a. i tym samym należało odmówić wszczęcia postępowania wobec wniosku osoby niebędącej stroną. Pismem z dnia [...] W.L. wniósł do Sądu Rejonowego w C. odwołanie od powyższej decyzji zarzucając jej brak merytorycznego odniesienia się do jego wniosków zawartych w składanych pismach oraz notorycznego uchylania się od odpowiedzialności za przyjęte od wspólników spółki cywilnej wierzytelności. W uzasadnieniu wskazał enumeratywnie kwoty należności oraz dłużników wraz z tytułami, z których one wynikają. Wskazał, że ich kwota przewyższa kwotę jaką spółka cywilna była winna ZUS. Jednocześnie podkreślił, że ich przejęcie przez ZUS uniemożliwiło wspólnikom wyegzekwowanie wskazanych należności. Stwierdził, że ZUS nie zwrócił przekazanych mu wierzytelności, co winno skutkować umorzeniem zobowiązania skarżącego. Zauważył przy tym, że wbrew twierdzeniom ZUS nie przedłożył on dokumentów a przekazał wierzytelności. W odpowiedzi na powyższe ZUS wniósł o odrzucenie odwołania z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w C., VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił wniosek o odrzucenie odwołania i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej odrzucenie wobec wniesienia odwołania z uchybieniem terminu do jej wniesienia, ewentualnie o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie przyjdzie wskazać, że Sąd nie uwzględnił wniosku Dyrektora ZUS o odrzucenie skargi, z uwagi na treść art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), zgodnie z którym Sąd nie może odrzucić skargi, z powodu o którym mowa w §1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że złożenie skargi w ustawowym terminie do sądu powszechnego – następnie przekazanej sądowi administracyjnemu – stwarza stan sprawy w toku i odnosi ten skutek, że nie można w takiej sprawie wszcząć nowego postępowania sądowoadministracyjnego między tymi samymi stronami (por. wyrok tut. Sądu z dnia 20 stycznia 2005 r. IV SAB/Gl 23/04 - pub. http.orzczeniansa.gov.pl; glosa B. Adamiak OSP z 2006 r., z. 8-7, poz. 84). Opisany stan rzeczy przesądza o tym, że zachowanie 30-dniowego terminu przy wniesieniu pisma procesowego do sądu powszechnego – przy przekazaniu tego pisma sądowi administracyjnemu – czyni zadość zachowaniu terminu do wniesienia skargi, a to oznacza, że w sprawie brak było podstaw do zastosowania art. 58 §1 pkt 2 p.p.s.a. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Mając na względzie powyższe tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji z dnia [...] wydanej przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 z późn. zm.) oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Przyjdzie wskazać, że w odniesieniu do wspólnika skarżącego w tożsamym stanie faktycznym i prawnym tut. Sąd orzekał w dniu 3 listopada 2016 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 672/16. Z tego też powodu odwoła się w pełnym zakresie do argumentacji zawartej w uzasadnieniu powyższego wyroku. Wymaga ponadto podkreślenia, że przedmiotem rozpoznania – połączonego do wspólnego rozpoznania i odrębnego wyrokowania – były dwie decyzje, jedna o odmowie wszczęcia postępowania, druga o odmowie umorzenia należnych ZUS składek. W tej ostatniej sprawie zapadł wyrok w tut. Sądzie w dniu 8 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 673/16, w którym uchylono zaskarżoną decyzję. Z uwagi na fakt, że decyzje te pozostają w ścisłym związku i rozstrzygały o tożsamym przedmiocie Sąd, w obydwu tych sprawach posłuży się w części tożsamą argumentacją. Wymaga zaakcentowania, że Dyrektor ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, która to decyzja odmawiała wszczęcia postępowania zarówno w odniesieniu do składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, jak i z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. W ocenie organów, postępowanie nie mogło być prowadzone z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s., zgodnie z którym przepis art. 28 nie ma zastosowania do składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Ponadto, zdaniem organów przepis art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. ma zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia. Nie negując zasadności tych wywodów, przyjdzie jednak zaakcentować, że w odniesieniu do tych ostatnich składek zastosowanie ma art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a więc możliwość umorzenia składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności a to oznacza, że organ był zobowiązany do oceny wniosku w tym zakresie. Zgodnie bowiem z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Analiza treści zacytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że o ile umarzenie składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą może obejmować także przypadki całkowitej ich nieściągalności o tyle składki pozostałe – poza wymienionymi w art. 30 ustawy – mogą być umarzane wyłącznie w sytuacji ich całkowitej nieściągalności. Powyższe oznacza, że organ naruszył prawo odmawiając wszczęcia postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Zdaniem orzekającego w sprawie składu Sądu nie jest to jedyne uchybienie, które przesądziło o podjętym przez Sąd rozstrzygnięciu. Przyjdzie bowiem podkreślić, że należności przysługujące ZUS dotyczą lat 2000 – 2001. W aktach administracyjnych przekazanych Sądowi brakuje podstawowych dokumentów potwierdzających dane zawarte w karcie nr 26 pn. Informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, w tym decyzji o przeniesieniu na skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania A s.c., wyroku Sądu Okręgowego Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia [...], sygn. akt [...], tytułów wykonawczych oraz dat pierwszych zajęć egzekucyjnych. W badanej sprawie dokumenty te przede wszystkim pozwoliłyby Sądowi dokonać oceny w przedmiocie biegu terminu przedawnienia, co wobec ich braku było niemożliwe. Dodatkowo, Sąd zwraca uwagę na kserokopie dokumentów przedłożonych przez skarżącego, w tym na trzy szczególnie istotne, a to: 1) pismo ZUS Oddziału w C. z dnia [...], potwierdzające przyjęcie od A s.c. wierzytelności na poczet zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; 2) zaświadczenie wystawione przez ZUS Oddział w C. w dniu [...] informujące, że poprzez przejęcie przez organ wierzytelności A następuje rozliczenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne; 3) zaświadczenie z dnia [...], wystawione przez ZUS Oddział w C. stwierdzające, że wierzytelności przejęte na poczet zobowiązań z tytułu składek od A przekraczają kwotę zaległości z tytułu tych zobowiązań. W świetle tych dokumentów zasadne jest twierdzenie skarżącego, że organy uchylają się od zajęcia stanowiska w kwestii wpływu przejętych wierzytelności na istnienie zaległości z tytułu należnych ZUS składek. Zarzut ten jest tym bardziej zasadny, że organ I instancji, wydający rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest jednocześnie autorem wydanych wcześniej zaświadczeń. Kwestia ta – w ocenie Sądu – wymaga prawidłowego zbadania i wyjaśnienia. Niezrozumiałe jest bowiem twierdzenie, że przejęcie wierzytelności – w okresie, kiedy były one wymagalne – nie doprowadziło do zaspokojenia wierzyciela. Niezrozumiałe też jest, że dokumenty przedłożone przez skarżącego nie mają swoich odpowiedników w aktach administracyjnych przekazanych Sądowi. Końcowo, przyjdzie wskazać na fakt wydania przez organy rentowe decyzji z dnia [...], nr [...] i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...], odmawiającej skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł. Decyzja ta obejmuje ten sam okres i te same wartości, co decyzja o odmowie wszczęcia postępowania, a to oznacza, że organ – w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne finansowane przez płatnika – orzekł dwukrotnie poprzez odmowę wszczęcia postępowania oraz odmowę umorzenia należności. Taka przynajmniej konkluzja wynika z uzasadnienia tej decyzji. W ocenie jednak Sądu kwota [...] zł. obejmuje całość należnych ZUS kwot, co wynika z rachunkowego porównania danych z obu decyzji. Decyzja o odmowie wszczęcia postępowania obejmuje kwotę [...] zł i kwotę [...] co daje łącznie kwotę [...], a więc kwotę objętą decyzją o odmowie umorzenia należnych ZUS składek. Wbrew zatem wywodom zawartym na stronie 2 tej decyzji organ rozstrzygnął o całości zaległości, w tym także o tej, która nie podlega umorzeniu z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s. W kontekście dotychczasowych rozważań nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja nie powinna ostać się w obrocie prawnym, ponieważ podstawowe w sprawie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania są zasadne. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego Dyrektor ZUS powinien - zgodnie z tym, co wywiedziono już wcześniej - dokonać wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, łącznie z tymi, na które zwracał uwagę skarżący. Ocena powinna być dokonana z pełnym respektowaniem prawideł logiki, w kierunku ewentualnego wskazania tych okoliczności, które wykluczają możliwość procedowania w sprawie. Przede wszystkim zaś organ właściwie określi wysokość składek objętych art. 30 u.s.u.s., bo tylko w tym zakresie nie jest możliwe rozpoznawanie wniosku o umorzenie składek. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy. ----------------------- 8 7