I SA/Gl 676/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. i K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego wskutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 21 sierpnia 208 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), – w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł – uzupełnionym następnie pismem procesowym z dnia 6 września 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) H. i K. S. zwrócili się do Sądu o zwolnienie ich od rzeczonej opłaty. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, w dniu 27 września 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), wpłynęły do Sądu druki urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF). W tych ramach skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W obu formularzach złożono tożsame oświadczenia. Wynika z nich, że w chwili obecnej wnioskujący nie posiadają środków na uregulowanie żądanej od nich opłaty sądowej. We wspólnym gospodarstwie domowym (dom o pow. 120 m²) pozostają wraz z dwójką synów, tj. Ł. i T. S.. Skarżący nie posiadają jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. H. i K. S. oświadczyli, że z prowadzonych przez nich działalności gospodarczych nie osiągają żadnych dochodów. W wyniku analizy wniosków co do ich treści, pismem z dnia 2 października 2008 r., referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon, czynsz itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; 2) nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 (ten punkt wezwania dotyczył wnioskujących i pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym), 3) nadesłanie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należało nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku, 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym - należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 5) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczych prowadzonych przez skarżących w ramach Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego A K. S. oraz Z.P.H.U. B H. S.. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tych działalności z ewidencji – zaświadczeniami potwierdzającymi ten fakt oraz odpisami ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należało wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżących w okresie ostatnich sześciu miesięcy, aktualnej ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżących oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres, 6) złożenie wyjaśnień dotyczących T. i Ł. S.; w tych ramach należało określić, czy osoby te posiadają status osoby bezrobotnej, czy też pozostają w stosunku zatrudnienia. Wyjaśnienia te powinny zostać poparte stosownymi zaświadczeniami, w pierwszym przypadku - zaświadczeniem właściwego urzędu pracy, w drugim – zaświadczeniem o wysokości dochodów (pkt 4 wezwania stosować odpowiednio), 7) złożenie wyjaśnień dot. M. S., który w dniu 1 września 2008 r. odebrał korespondencję z Sądu jako "dorosły domownik". Pkt 6 wezwania stosować odpowiednio, 8) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu przy ul. [...] w L. W cytowanych wyżej wezwaniach zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do ich zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. W piśmie procesowym z dnia 16 października 2008 r. skarżący wspólnie oświadczyli, że podtrzymują dotychczasowe oświadczenia złożone na drukach PPF. Ł. oraz T. S. nie są osobami bezrobotnymi i nie pobierają z tego tytułu żadnych zasiłków. Skarżący nie posiadają lokat ani rachunków bankowych, a prowadzone przez nich działalności gospodarcze nie przynoszą dochodów. Wyjaśnili, że nieruchomość przy ul. [...] w L. zabudowana jest budynkiem mieszkalnym i gospodarczym, w której to nieruchomości zaspokajane są potrzeby mieszkaniowe. Skarżący oświadczyli, że nie regulują zobowiązań podatkowych i w tym zakresie sprawa jest przedmiotem skargi w tej sprawie. Koszty utrzymania nieruchomości skarżący oznaczyli w kwocie [...] zł, w tym opłaty z tytułu dostawy wody i energii elektrycznej. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją H. i K. S. było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Przyjąć trzeba w tej sprawie, że odpowiedzi na szczegółowe wezwania referendarza udzielono poprzez złożenie oświadczenia, za którym nie poszły jakiekolwiek materiały źródłowe. Należało zatem stwierdzić, że taki stan rzeczy uniemożliwia kompleksową weryfikację oświadczeń skarżących. Godzi się w tym miejscu zaznaczyć, że zastosowanie w tej sprawie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne. Wymaga bowiem podkreślenia, że w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bardzo istotną rolę odgrywają trzy wartości liczbowe, które określają: wysokość koszów sądowych, do których strona wnioskująca jest zobowiązana, jej możliwości zarobkowe oraz wysokość stałych niezbędnych kosztów utrzymania. Brak któregokolwiek z tych czynników może uniemożliwić dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyszło zatem zauważyć, że sformułowania skarżących, iż prowadzone przez nich firmy nie przynoszą dochodów oraz, że koszty utrzymania nieruchomości wynoszą [...] zł, są niewystarczające do oceny zasadności wniosku. Taka postawa skarżących w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musiała skutkować negatywnym w skutkach rozpoznaniem ich wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza, nie można w tej sprawie wykluczyć podejrzenia, że podejmując działania zmierzające do zainicjowania niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, skarżący kierowali się założeniem, aby złożyć oświadczenie, które przemawia na rzecz ich wniosku, ukrywając mniej korzystne dowody z omawianego punktu widzenia. Trzeba bowiem podkreślić w tym miejscu, że zgodnie z oświadczeniem z dnia 16 października 2008 r. skarżący oraz ich dzieci nie osiągają dochodów. Zrodziło się zatem pytanie, z jakich źródeł pokrywane są – obiektywnie rzecz ujmując – niskie opłaty z tytułu dostawy mediów. Idąc dalej, wątpliwości nasuwa okoliczność braku pokrywania wydatków z tytułu np. dostawy gazu, odprowadzenia ścieków (bez względu na to czy w ramach zbiorczej kanalizacji czy indywidualnych zasobników), ogrzewania domu itp. Z akt sprawy nie wynika przy tym aby ktokolwiek z gospodarstwa domowego skarżących korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej. Brak jest nadto sygnałów o ewentualnym zadłużeniu tego gospodarstwa z tytułu dostawy mediów. W konsekwencji taki stan rzeczy nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.