I SA/Gl 676/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. i K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł na decyzję organu podatkowego drugiej instancji wydaną w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od tej opłaty sądowej. Z oświadczeń skarżących małżonków, zawartych w drukach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynika, iż intencją wnioskujących było uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych. Z formularzy wynika, że małżonkowie nie osiągają żadnych dochodów z działalności gospodarczej. Nadto, pozostają oni we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma dorosłymi synami. Poza nieruchomością o powierzchni [...] m2 nie posiadają żądnego majątku. W piśmie z dnia 2 października 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna,, telefon, czynsz) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 (ten punkt wezwania dotyczył wnioskujących i pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym); nadesłanie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (w przypadku, gdyby w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należało nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku); udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym - należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczych prowadzonych przez skarżących w ramach A oraz B (wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tych działalności z ewidencji – zaświadczeniami potwierdzającymi ten fakt oraz odpisami ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych - należało wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione, w razie kontynuowania działalności odpisami deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżących w okresie ostatnich sześciu miesięcy, aktualnej ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżących oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres); złożenie wyjaśnień dotyczących T. i L. S.- w tych ramach należało określić, czy osoby te posiadają status osoby bezrobotnej, czy też pozostają w stosunku zatrudnienia (wyjaśnienia te powinny zostać poparte stosownymi zaświadczeniami, w pierwszym przypadku - zaświadczeniem właściwego urzędu pracy, w drugim – zaświadczeniem o wysokości dochodów); złożenie wyjaśnień dot. M. S., który w dniu 1 września 2008 r. odebrał korespondencję z Sądu jako "dorosły domownik; nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu przy ul. [...] w L. Odpowiadając na wezwanie, wnioskujący w piśmie z dnia 16 października 2008 r. wskazali, iż podtrzymują swoje oświadczenia, złożone w formularzach wniosku o prawo pomocy. Oświadczyli, że osoby pozostające w gospodarstwie domowym to K. S., H. S., T. S. i L. S. Synowie L. i T. nie osiągają dochodów, nie są zarejestrowani ani zatrudnieni, nie pobierają zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący wskazali, że nie posiadają lokat i kont bankowych a działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Nieruchomość przy ul. [...] w L. zabudowana jest budynkiem mieszkalnym i gospodarczym, w którym to budynku mieszkalnym i rodzinnym zaspokajane są potrzeby mieszkaniowe rodziny. Skarżący oświadczyli ponadto, że zobowiązania podatkowe nie są regulowane i w tym zakresie sprawa jest przedmiotem rozstrzygnięcia przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. Ponoszone koszty za energię elektryczną, wodę "i inne" skarżący określili na kwotę [...] zł. Postanowieniem z dnia 29 października 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia rozpoznający wniosek zaznaczył, że skarżący nie wykazali istnienia przesłanki warunkującej przyznanie im prawa pomocy. Skarżący w odpowiedzi na szczegółowe wezwanie referendarza udzielili odpowiedzi jedynie poprzez złożenie oświadczenia, w ślad za którym nie złożyli jakichkolwiek dokumentów źródłowych. Taki stan rzeczy uniemożliwia kompleksową ocenę twierdzeń skarżących. W sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego wnioskujący zaznaczyli, iż wszystkie podniesione okoliczności znajdujące się w aktach sprawy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych są w dalszym ciągu aktualne i referendarz sądowy z niewiadomych przyczyn nie uwzględnił ich przy rozpatrywaniu wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od opłat sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając zatem ponownie, na skutek złożonego skutecznie sprzeciwu, wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w pierwszej kolejności zaakcentować należy, że przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 ppsa stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 tejże ustawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za utrwalony uznać należy pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). W rozpatrywanej sprawie, ponieważ oświadczenia strony skarżącej zawarte w urzędowych formularzach wniosku o prawo pomocy okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, zastosowanie miał art. 255 ppsa. Przepis ten przewiduje możliwość wezwania ubiegającego się o prawo pomocy do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Strona wnioskująca, co słusznie podkreślił referendarz sądowy, nie nadesłała przy tym żadnego z dokumentów źródłowych, o który została wezwana. Poprzestała jedynie na złożonym oświadczeniu o osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (w tym o fakcie, że synowie nie są zatrudnieni ani nie pobierają zasiłku dla bezrobotnych), o braku kont bankowych, braku dochodów z działalności gospodarczej i wysokości ponoszonych opłat z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego. Powyższa okoliczność powoduje zatem wątpliwość, z jakiego źródła pokrywane są wydatki związane z utrzymaniem domu o powierzchni [...] m2, w szczególności zaś (niczym nie udokumentowane przez stronę) wydatki z tytułu tzw. mediów. Brak jest bowiem jakiejkolwiek dokumentacji, wskazującej na ewentualne zadłużenie skarżących w opłatach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zaznaczyć należy, że wbrew twierdzeniu strony, w aktach sprawy brak jest dokumentów, pozwalających na pozytywne dla niej rozpatrzenie wniosku. Dokumentów takich brak jest również w aktach innych spraw, w których z tej właśnie przyczyny oddalono wniosek strony o prawo pomocy (m. in. w sprawie o sygn. I SA/Gl 677/08). Brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy z Sądem orzekającym skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego, w szczególności zaś stwierdzenie, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Mając zatem na uwadze powyższe, na podstawie przytoczonych przepisów i przy zastosowaniu art. 16 § 2 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia.