I SA/Gl 677/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. i K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł na postanowienie organu podatkowego drugiej instancji wydane w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Z oświadczeń skarżących małżonków, zawartych w drukach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż nie osiągają oni żadnych dochodów z działalności gospodarczej. Nadto, pozostają oni we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma dorosłymi synami. Poza nieruchomością o powierzchni [...] m2 nie posiadają żądnego majątku. W piśmie z dnia 10 września 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że w wypadku, gdyby synowie skarżących byli osobami bezrobotnymi, należy przedstawić albo poświadczające to zaświadczenia właściwego urzędu pracy, wyjaśniającego również, czy mają oni prawo do zasiłku, albo – gdyby nie było podstaw do wydania takich zaświadczeń – zaświadczenia właściwego organu podatkowego, że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na podatek dochodowy tych osób); przedłożenie wyciągów oraz wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym; nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez synów skarżących (w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego); złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez każde ze skarżących (przy czym wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów); nadesłanie ostatniej informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych złożonej przez skarżących na potrzeby podatku od nieruchomości oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiadając na wezwanie, wnioskujący w piśmie z dnia 22 września 2008 r. wskazali, iż podtrzymują swoje oświadczenia, złożone w przedmiocie sytuacji materialnej, która nie uległa zmianie. Zaznaczyli, iż wszystkie dane wynikają z ich oświadczeń, przesyłanych wielokrotnie i nie są w stanie powyższych danych podawać kilkakrotnie. Postanowieniem z dnia 7 października 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia rozpoznający wniosek zaznaczył, że skarżący nie wykazali istnienia przesłanki warunkującej przyznanie im prawa pomocy. Nie uzupełnili oni danych zawartych we wniosku, nie nadsyłając ani jednego z dokumentów, o który ich wzywano. W sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego wnioskujący zaznaczyli, iż spełniają przesłanki zwolnienia ich od kosztów sądowych "określone w przepisach kpa". Wskazali, iż dokumenty na tę okoliczność znajdują się w aktach sprawy. Zarzucili Sądowi nieuwzględnienie wniosku o prawo pomocy w sytuacji, gdy znajdują się wraz z bezrobotnymi synami w takim położeniu materialnym, które pozwala na podjęcie decyzji zgodnie z ich wnioskiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając zatem ponownie – z uwagi na wniesiony skutecznie sprzeciw –wniosek skarżącej strony o przyznanie prawa pomocy zaakcentować należy, że przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 ppsa stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 tejże ustawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mianowicie, to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). W rozpatrywanej sprawie zastosowanie miał art. 255 ppsa, przewidujący możliwość wezwania ubiegającego się o prawo pomocy do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte w urzędowym formularzu wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego. Strona wnioskująca, co słusznie podkreślił referendarz sądowy, nie nadesłała przy tym żadnego z dokumentów, o który została wezwana. Zaznaczyć należy, że wbrew twierdzeniu strony, w aktach sprawy brak jest dokumentów, pozwalających na pozytywne dla niej rozpatrzenie wniosku. Dokumentów takich brak jest również w aktach innych spraw, w których z tej właśnie przyczyny oddalono wniosek strony o prawo pomocy (m. in. w sprawie o sygn. I SA/Gl 67/08). Brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy z Sądem orzekającym skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego, w szczególności zaś stwierdzenie, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym oraz opłacenie profesjonalnego pełnomocnika jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Mając zatem na uwadze powyższe, na podstawie przytoczonych przepisów i przy zastosowaniu art. 16 § 2 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia.