I SA/Gl 677/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...]Sp. z o.o. w D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na skutek wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 8 sierpnia 2013 r. Prezes A Sp. o.o. w D. wniósł o ustanowienie dla Spółki pełnomocnika z urzędu. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 października 2013 r., nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego. W motywach wniosku wskazano, że skarżąca nie posiada żadnych ruchomości ani nieruchomości, które mogłaby spieniężyć (nieruchomość obciążona jest hipoteką, a ruchomości przestawiają wartość złomową). Spółka ze względu na trudną sytuację finansową nie zatrudnia żadnego pracownika, a wszystkie jej organy pracują bez wynagrodzenia. Skarżąca od kilku lat pozostaje w sporze w Urzędem Miasta w B. w zakresie podatku od nieruchomości. Jej zdaniem, bez pomocy prawnej, pomyślne dla Spółki zakończenie postępowań wydaje się niemożliwe. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał podstawowy (zakładowy) Spółki stanowi równowartość kwoty 200.000,00 zł. Wartość środków trwałych wyceniono na 1.488.948,77 zł. W ostatnim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w kwocie 31.769,80 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo na dzień 14 października 2013 r. wyniosło 0,21 zł. Końcowo zaznaczono, że posiadany majątek księgowo stanowi znaczną wartość, lecz jest zdekapitalizowany; budynek w większości nie posiada centralnego ogrzewania i wymaga kapitalnego remontu. Jest to więc wartość księgowa a nie rynkowa. Ponadto budynek ten obciążony jest hipoteką i z tego powodu nie może być sprzedany, ani nie może stanowić zabezpieczenia kredytu. W pkt 11 wniosku, jego sygnatariusz oświadczył, że Spółka korzystała z usług radcy prawnego, ale aktualnie jej na to nie stać. Dokonawszy wstępnej analizy wniosku, co do wymogów formalnych i co do treści, pismem z dnia 18 października 2013 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę do uzupełnienia wniosku – w terminie 7 dni – poprzez: 1) nadesłanie odpisu sprawozdania finansowego skarżącej (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej) za rok obrotowy 2012; 2) nadesłanie odpisu sprawozdania finansowego za okres od stycznia 2013 r. do września 2013 r., a w przypadku jego braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych itp.); 3) przedłożenie aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej; 4) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2012; 5) nadesłanie odpisu deklaracji skarżącej na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy; 6) nadesłanie odpisów raportów kasowych skarżącej za sześć ostatnich miesięcy uwzględniających szczegółowy opis zdarzeń gospodarczych; 7) nadesłanie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W razie, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 8) nadesłanie tytułu prawnego, mocą którego rozwiązano współpracę z r.pr. S. K.; 9) udokumentowanie obciążenia hipoteką posiadanych nieruchomości oraz wartość złomową ruchomości. W tych ramach pouczono Spółkę, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Jednocześnie, niezależnie od przybliżonego wyżej wezwania, zobowiązano Spółkę do jednoznacznego oznaczenia pełnomocnika, o którego wyznaczenie wnioskująca się ubiega. Wyjaśniono w tych ramach, że w druku PPPr wskazano, iż ma to być alternatywnie adwokat bądź doradca podatkowy; referendarz sądowy nie posiada uprawnień do podjęcia za stronę decyzji w tym zakresie. Pouczono przy tym Spółkę, że odpowiedzi należy udzielić w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, że strona ubiega się o wyznaczenie adwokata, który jako pierwszy z listy wskazany został w rubryce nr 4. W odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie, Prezes skarżącej oświadczył (patrz pismo z dnia 19 listopada 2013 r.), że "Spółka nie posiada środków na opłacenie usługi Pana radcy prawnego S. K., który żąda wynagrodzenia za każdą czynność." Wyjaśnił dalej, że informacje dotyczące księgi wieczystej są dostępne na odpowiedniej stronie internetowej, a dla jej skorzystania wskazał na numer elektronicznej księgi wieczystej. Przy ww. piśmie nadesłano dokumenty źródłowe, w tym: informację dodatkową do sprawozdania finansowego za 2012 r. (wynika z niej miedzy innymi, że na koniec 2012 r. Spółka posiadała środki trwałe, na które składały się: grunty <32.319,00 zł>; budynki i budowle <1.468.803,80 zł>; urządzenia techniczne maszyny <189.193,15 zł>; środki transportu <42.458,19 zł>; co znamienne, przy tej ostatniej pozycji Spółka odnotowała zwiększenie wartości tychże środków o 24.200,00 zł); bilans ze stanem na 31 grudnia 2012 r. (stan aktywów obrotowych wynosił 448.274,02 zł; w znacznej mierze stanowią należności krótkoterminowe <366.295,52 z> oraz środki w kasie i na rachunkach bankowych <43.794,30 zł); tabele amortyzacji środków trwałych za 2013 r.; deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia do września 2013 r. (łączna kwota podstawy opodatkowania w tym okresie wyniosła 94.150,00 zł); zeznanie CIT-8 za 2012 r. (wykazano w nim, iż podstawa opodatkowania wyniosła 275,72 zł przy przychodach rzędu 248.125,25 zł i kosztach w wysokości 247.849,53 zł); RZiS za 2012 r. (rachunek potwierdza sygnalizowaną wyżej stratę za ubiegły rok; wynika z niego, że Spółka poniosła koszty działalności operacyjnej w łącznej wysokości 212.345,31 zł, w tym z tytułu usług obcych w kwocie 36.957,75 zł); historię rachunku bankowego za okres od 2 kwietnia 2013 r. do 30 września 2013 r. (stan rachunku na koniec ww. okresu wyniósł 3.500,00 zł; z operacji na rachunku wynika m.in., że inicjując niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne Spółka posiadała na rachunku środki w kwocie 6.490,41 zł ); raporty kasowe za okres od 1 kwietnia 2013 r. do 30 września 2013 r. (wynika z nich, że Spółka ponosi koszty obce, w tym z na rzecz: "[...]" <16 lipca 2013 r. 615 zł> i "[....]" <31 maja 2013 r. 1.230,00 zł); skrócony wydruk danych do deklaracji CIT-2 za wrzesień 2013 r. (podstawa opodatkowania stanowiła kwotę 19 zł); obliczenie dochodu za wrzesień 2013 r. (wynika z niego, że Spółka w tym okresie uzyskała przychód w kwocie 210.032,34 zł i poniosła koszty w kwocie 210.671,96 zł; wynik bilansowy stanowi stratę w kwocie 639,62 zł). Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 1.500,00 zł. Wskazana wysokość opłaty została obliczona na podstawie wartości przedmiotu zaskarżenia odnotowanej w skardze z dnia 22 kwietnia 2013 r., tj. 55.381,00 zł. Kwota ta została następnie oznaczona jako "wartość przedmiotu zaskarżenia" mocą zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 września 2013 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy zaznaczyć, że zakres obecnie rozpoznanego wniosku ulegał fluktuacji w toku niniejszego wpadkowego postępowania, by ostatecznie przyjąć zakres "całkowity" ujęty w druku PPPr z dnia 14 października 2013 r. i doprecyzowany w piśmie z dnia 19 listopada 2013 r. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyprzedzając jeszcze rozważania o charakterze analitycznym należy zaakcentować, że zgodnie z art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Mając na uwadze treść przywołanych wyżej przepisów w konfrontacji z zastanym stanem faktycznym tego wpadkowego postępowania, przyjęto, że Spółka nie wykazała, iż w jej przypadku można zastosować przywilej procesowy, jakim niewątpliwie jest prawo pomocy. Co więcej, rozpoznany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, zarówno w zakresie całkowitym, jak częściowym. Przyjęte rozstrzygnięcie wniosku znajduje uzasadnienie zarówno w płaszczyźnie rozważań ogólnych w przedmiocie prawa pomocy, w części dotyczącej osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, jak również na gruncie szczegółowej analizy rozpoznanego obecnie wniosku, a w szczególności zgromadzonych tu dokumentów źródłowych. Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę Spółki, że opłaty sądowe, do których zalicza się wpis sądowy od skargi, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tych względów mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby (podmiotu) na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, źródło:www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Trzeba też zaakcentować w tym miejscu, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu Sądu [bądź referendarza – patrz art. 258 § 1 P.p.s.a]. Oznacza to, że nawet w razie spełnienia przez taki podmiot ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy sąd może oddalić jego wniosek. Ta fakultatywność w tym przypadku wynika między innymi z faktu, że omawiany podmiot posiada zorganizowaną strukturę, który w swojej działalności winien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z jej funkcjonowaniem i zgromadzić środki na ten cel (postanowienie NSA z dnia 19 września 2007 r. sygn. akt I FZ 434/07, niepubl.). W tym konkretnym przypadku wypada zauważyć, że pomimo sygnalizowanych przez skarżącą problemów finansowych Spółka nadal funkcjonuje, a zatem utrzymuje pewien poziom płynności finansowej. Ta okoliczność nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy (podobnie przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I FZ 315/08, źródło:www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Zgromadzony w tej sprawie materiał źródłowy zobowiązuje jednak do poczynienia uwag o charakterze analitycznym. W pierwszej kolejności należy wytknąć Spółce, iż inicjując niniejsze postępowanie sądowe posiadała środki pieniężne zgromadzone w kasie w kwocie stanowiącej bez mała czterokrotność wysokości wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Taki stan rzeczy należy negatywnie ocenić, wszak świadczy o tym, że Spółka zmierzała do przerzucenia ciężaru poniesienia kosztów sądowych na innych podatników. Również dalsze zdarzenia gospodarcze, które znalazły wyraz w historii operacji na rachunku bankowym Spółki, bądź w jej raportach kasowych świadczą o tym, że skarżąca przedkładała zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym (w tym także ponoszone koszty obce, o czym w dalszej części uzasadnienia) nad obowiązek partycypacji w kosztach sądowych. Trzeba przy tym zaznaczyć, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, ewentualne preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (patrz np. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09, źródło:www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Należy nadto zwrócić uwagę, że akcentowana przez Spółkę trudna sytuacja finansowa nie znajduje potwierdzenia w deklaracjach VAT-7, z których wynika, że w okresie od kwietnia do września br. Spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi na łączną kwotę 94.150,00 zł. Nie bez znaczenia dla przyjętego tutaj rozstrzygnięcia ma kwestia posiadanych przez Spółkę aktywów obrotowych na dzień 31 grudnia 2012 r. Należy zwrócić przede wszystkim uwagę na należności krótkoterminowe w kwocie 366.295,52 zł, które z uwagi na swój charakter mogły być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Nie umknęło przy tym uwadze referendarza, iż po stronie pasywów Spółki znalazły się zobowiązania krótkoterminowe w kwocie 1.421.361,86 zł, w tym zobowiązania o charakterze publicznoprawnym w wysokości 794,19 zł. Jednakowoż, nawiązując do wskazanego wyżej postanowienia w sprawie I FZ 462/09, wypada podkreślić, iż w procesie decyzyjnym zarządu Spółki w kwestii zobowiązań należy wystrzegać się preferencyjnego traktowania zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Trudnej sytuacji finansowej nie potwierdza także stan środków trwałych, których wartość, jak wynika z informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego, uległa zwiększeniu jeszcze w poprzednim roku obrotowym, a ich ogólna wartość została ustalona na poziomie 1.366.246,64 zł. Podobnie w tym roku dokonano zwiększenia ich wartości o 54.591,36 zł poprzez wykup samochodu z leasingu (patrz tabela amortyzacyjna środków trwałych za rok 2013, s. 1, poz. 5). Nawiązując do omówionych wyżej aktywów Spółki należy zwrócić uwagę, że pomimo licznie zgromadzonych w tej sprawie dokumentów, materiał dowodowy nie pozwala na potwierdzenie tezy stawianej przez Spółkę, iż zarówno mienie ruchome, jak i majątek nieruchomy jest zdekapitalizowany. Nie przedstawiono bowiem w tym zakresie żadnych dokumentów źródłowych (patrz pkt 9 wezwania referendarza z dnia 18 października 2013 r.). Pisząc o mankamentach źródłowych tego wniosku, nie sposób nie wspomnieć o braku dokumentacji obrazującej bieżącą działalność Spółki. W tym zakresie przedstawiono jedynie szczątkowe dane za wrzesień 2013 r. Co znamienne, wynik podatkowy w tym okresie jest dodatni. Wskazane wyżej okoliczności uzasadniają podjęte w tej sprawie rozstrzygnięcie. Tytułem uzupełnienia argumentacji odnoszącej się do odmowy przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, wypada nawiązać do akcentowanych wcześniej wydatków Spółki na usługi obce. W tym kontekście referendarz sądowy przyjął, że skarżąca nie udokumentowała okoliczności zdeklarowanej w pkt 11 druku PPPr, tj. nie korzystania z usług radcy prawnego. Wezwaniem z dnia 18 października 2013 r. (pkt 8) zobowiązano wszak Spółkę do "nadesłania tytułu prawnego, mocą którego rozwiązano współpracę z r.pr. S. K.". Wezwanie w tej części pozostało bez odpowiedzi. Z kolei sformułowania użyte w oświadczeniu Prezesa Spółki z dnia 19 listopada 2013 r., z których wynika, że wspomniany radca "żąda" wynagrodzenia za każdą czynność, świadczą o tym, iż współpraca z pełnomocnikiem trwa nadal. Postawiona teza znajduje wsparcie w analizie zdarzeń gospodarczych ujętych w raportach kasowych Spółki, gdzie odnotowano polecenia wypłaty na rzecz radcy prawnego, jak i adwokata. Sygnalizowane braki wniosku oraz okoliczności ujawnione na gruncie raportów kasowych, pozwoliły odmówić przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika także na gruncie ww. art. 246 § 3 P.p.s.a. Reasumując, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania i dlatego, działając na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 i art. 246 § 3 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.