I SA/Gl 68/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia NSA NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant Monika Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2007 r. sprawy ze skargi M. E. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę "[...]" tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] działając na podstawie art. 163 § 2 w związku z art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku pana M. E. w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] Nr [...] określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 rok – Dyrektor Izby Skarbowej w K. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ drugiej instancji ustalił, że decyzja pierwszoinstancyjna została skutecznie doręczona podatnikowi w dniu 8 września 2006 r. ( adnotacja na potwierdzeniu odbioru decyzji ), a zatem termin do wniesienia odwołania od tej decyzji upłynął z dniem 22 września 2006 r. Stwierdził, że pismem z dnia 19 października 2006 r. ( data nadania odwołania w urzędzie pocztowym ) podatnik wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od kwestionowanej decyzji. Wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu strona uzasadniała komplikacjami zdrowotnymi, które uniemożliwiły jej sporządzenie i wniesienie odwołania w ustawowym terminie. Podatnik dołączył do wniosku dwa zaświadczenia lekarskie wystawione przez lekarza dentystę, w których stwierdzono, że jest niezdolny do zajęć akademickich w okresach : od 11 do 25 września 2006 r. oraz od 27 września do 13 października 2006 r. Jednocześnie podatnik wskazał, że w uzasadnionym przypadku poda adresy osób na okoliczność niezdolności do sporządzenia i wniesienia odwołania. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na zależność przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od kumulatywnego wystąpienia przesłanek wymienionych w przepisach art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Jedną z nich jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Wyraził pogląd, że brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dlatego też, w odróżnieniu od nagłej choroby, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, długotrwała niedyspozycja nie wyklucza dokonania konkretnej czynności procesowej ( sporządzenia odwołania ) i nadania tego pisma za pośrednictwem poczty – osobiście lub korzystając z pomocy osób trzecich. Organ drugiej instancji wskazał na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że choroba ( niedyspozycja, nawet poświadczona zaświadczeniem lekarskim, nie jest sama w sobie okolicznością uprawdopodobniająca w wystarczający sposób brak winy strony. Wobec powyższego organ uznał, że okoliczności na które powołuje się strona, związane ze stanem zdrowia, w tym przypadku, nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Tym samym, nie było uzasadnionych przesłanek, żeby nie złożyć odwołania w terminie. Wobec tego, w ocenie organu odwoławczego, niespełniona została również druga ustawowa przesłanka z art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, tzn. wniosek o przywrócenie terminu nie został złożony w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. W skardze na to postanowienie złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący pan M. E. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz procesowego a zwłaszcza: naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez prowadzenie postępowania, wbrew obowiązkowi dowodzenia z urzędu, przerzucając na skarżącego ten ciężar w całości, naruszenie zasady prawidłowego uzasadnienia postanowienia, gdyż organ go wydający nie wskazał, jakie to działania zostały przez niego podjęte, nie rozpatrzenie przedmiotu, istoty sprawy, nie odniesienie się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów, błędne ustalenie organu wydającego postanowienie, który uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do sporządzenia odwołania nastąpiło bez jego winy, naruszenie zakresu i sposobu uzasadnienia postanowienia, a więc wskazania dowodów, na których organ się oparł, wskazanie dowodów którym dał wiarę, wyjaśnienie przyczyn dla których odmówił innym dowodu wiarygodności, nie wskazanie przyczyn pominięcia wniosków dowodowych zgłoszonych na wniosku o przywrócenie terminu zwłaszcza, że stanowiły one integralną część uzasadnienia tego wniosku, błędną wykładnię przesłanek przemawiających za przywróceniem terminu do wniesienia odwołania, rozpatrzenie wszystkich okoliczności w myśl niedopuszczalnej na gruncie Ordynacji podatkowej zasady in dubis pro fisco, pozbawienie skarżącego możliwości obrony praw, zwłaszcza w świetle tak istotnych uchybień proceduralnych Urzędu Skarbowego, w tym uzasadnionym podejrzeniu przekroczenia uprawnień i kompetencji. Uzasadniając skargę skarżący wskazał na uchybienie organu pierwszej instancji prowadzącego postępowanie, a następnie zauważył, że z uwagi na stan zdrowia nie tylko nie był w stanie wnieść odwołania lecz również odwołania takiego nie mógł sporządzić a w sprawie nie posługiwał się już pełnomocnikiem. Obiektywne okoliczności takiego stanu zostały zdaniem skarżącego wykazane zaświadczeniem lekarskim wydanym w związku z [...], schorzeniem zwanym również [...]. Wyjaśnił, że w schorzeniu tym występują bardzo silne dolegliwości bólowe, które przysporzyły mu niezwykle silnego cierpienia. Dlatego konieczne było przesłuchanie wymienionego we wniosku dowodowym dentysty, gdyż trudno przypuszczać by pracownik Izby Skarbowej mógł właściwie określić zarówno przyczynę schorzenia, okres trwania, a przede wszystkim konsekwencje dla skarżącego w zakresie możliwości czy to uczestniczenia w zajęciach akademickich czy sporządzenia i wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji. Skarżący stwierdził, że na powyższą okoliczność wskazał świadków : specjalistę z zakresu medycyny oraz osoby mające z nim do czynienia w okresie wystąpienia schorzenia oraz osoby posiadające wiedzę co do jego stanu zdrowia. Organ odwoławczy odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów na okoliczność tak istotną przy wydaniu zaskarżonego postanowienia. Skarżący podkreślił, że jego "niedyspozycja" to poważne schorzenie, wykluczające nawet hipotetyczną zdolność do powierzenia komukolwiek sporządzenia odwołania, które było szczegółowe i wymagające dużego nakładu czasu. Zdaniem skarżącego organ odwoławczy rozpatrzył wszystkie okoliczności na niekorzyść podatnika, pominął wszystkie wnioski dowodowe, nie odniósł się także do nich w uzasadnieniu, przez co z całą pewnością nie rozpatrzył istoty sprawy. Na rozprawie w dniu 4 października 2007 r. skarżący dołączył do akt sprawy kserokopię karty historii choroby poradni stomatologicznej, w której się leczył. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Badając legalność zaskarżonego postanowienia rozpocząć należy od przytoczenia treści art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Osoba zainteresowana ma więc uprawdopodobnić brak swojej winy w uchybieniu terminowi, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentację swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność – prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych. Z tego względu zachowanie szczegółowych reguł dowodowych nie jest wymagane, ilekroć przepisy prawa przewidują uprawdopodobnienie ( tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2004 r. sygn. akt III SA 354/02 ). Dowodem uprawdopodabniającym brak winy w uchybieniu terminowi może być zaświadczenie lekarskie stwierdzające stan zdrowia zainteresowanego bądź niezdolność do pracy lub uczestnictwa w zajęciach akademickich. Fakt choroby może stanowić podstawę do żądania przywrócenia terminu o ile zostanie udokumentowany a strona uwiarygodni, że stan jej zdrowia uniemożliwiał zachowanie terminu do dokonania danej czynności procesowej. W sytuacji, gdy zainteresowany dopełni wymogów niezbędnych do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wskazując na swój stan zdrowia jako przyczynę uniemożliwiającą sporządzenie i wniesienie odwołania w ustawowym terminie i przedkładając odpowiednie zaświadczenie lekarskie uprawdopodabniające to twierdzenie oraz wskazując świadków, którzy okoliczności te mogą potwierdzić organ odwoławczy powinien podjąć czynności weryfikujące podane przez zainteresowanego informacje. Jeżeli strona uwiarygodniła istnienie przeszkody uniemożliwiającej zachowanie tematu oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna przedstawiając odpowiednie dowody ( dokumenty, świadków ) mogące uprawdopodobnić wskazany we wniosku stan faktyczny, odmowa przywrócenia terminu może nastąpić tylko wówczas, gdy organ odwoławczy stwierdzi, iż stan taki nie zaistniał. Ustalenie, że zainteresowany nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy nie może oprzeć się wyłącznie na ogólnikowym stwierdzeniu o długotrwałości niedyspozycji, która nie wyklucza dokonania konkretnej czynności prawnej bez zbadania tego faktu, czy też powoływaniu się na orzecznictwo w podobnych sprawach bez wykazania braku prawdopodobieństwa, iż choroba stwierdzona zwolnieniem lekarskim pozwalała stronie na dopełnienie nałożonych na niego obowiązków tj. sporządzenia i wniesienia odwołania w ustawowym terminie. Uznanie złożonego zaświadczenia lekarskiego za niewystarczające do uprawdopodobnienia braku winy w uchyleniu terminowi bez wykazania, że nie odpowiada ono rzeczywistości, bądź, że stan zdrowia określony w tym zaświadczeniu nie był przyczyną uchybienia terminowi powoduje, że ustalenie to ma charakter dowolny. Przy ocenie tej okoliczności należy mieć na uwadze rodzaj dolegliwości, skutki choroby czy stosowane środki lecznicze. W niniejszej sprawie skarżący przedstawił zaświadczenia lekarskie o niezdolności do zajęć akademickich wydane przez lekarza dentystę, których prawdziwość organ odwoławczy nie zakwestionował. We wniosku o przywrócenie terminu wymienił dane osobowe i adresy osób, które potwierdziłyby niezdolność podatnika do sporządzenia i wniesienia odwołania w terminie. W tym stanie rzeczy wydanie zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy zainteresowany oferował we wniosku dowody mające przemawiać za jego twierdzeniami było co najmniej przedwczesne. Organ odwoławczy powinien bowiem przeprowadzić wnioskowane dowody dokonując ich oceny zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Powinien również, o ile uznał to za konieczne, wezwać stronę do nadesłania danych "innych osób", o których mowa we wniosku. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy w przypadku, gdy uzna twierdzenia strony oraz dołączone zaświadczenie lekarskie za nieuprawdopodabniające, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy podatnika, przeprowadzi wskazane przez stronę dowody z zeznań świadków których imiona, nazwiska i adresy zostały podane we wniosku o przywrócenie terminu, ewentualnie wezwie stronę do wskazania danych innych wskazanych do przesłuchania osób, a następnie oceni tak zgromadzony, po ewentualnym uzupełnieniu, materiał dowodowy mając na uwadze fakt, iż w postępowaniu podatkowym nie istnieje tzw. przymus adwokacki, a strona nie jest zobowiązana do działania za pośrednictwem pełnomocnika. Organ odwoławczy odniesie się również do dokumentacji lekarskiej złożonej na podatnika w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Organ drugiej instancji uwzględni także i to, że co prawda długotrwała niedyspozycja strony nie wyklucza dokonanie konkretnej czynności procesowej jednak fakt ten powinien zostać stwierdzony a nie tylko uprawdopodobniony przez organ podatkowy. W tym przypadku instytucja uprawdopodobnienia określonych okoliczności służy stronie, a nie organowi odwoławczemu. Nie kwestionując złego stanu zdrowia podatnika organ podatkowy nie mógł uznać, że nie jest to przyczyna uzasadniająca przywrócenie terminu bez przeprowadzenia wskazanych przez podatnika dowodów na uprawdopodobnienie braku zawinienia po jego stronie właśnie z uwagi na komplikacje zdrowotne. Dlatego też Sąd stwierdził naruszenie przepisów procedury w tym art. 187 § 1, art. 188, art. 191 i art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, które mogły mieć i wniosły istotny wpływ na wynik sprawy i zaskarżone postanowienie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego zgodnie z treścią art. 200 tej ustawy. su.