I SA/Gl 68/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 18 marca 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym K.B. zwrócił się o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku skarżący wskazał na brak środków finansowych na pokrycie kosztów adwokata, który jest mu niezbędny do wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu. W ramach oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, skarżący skreślił wszystkie niezacieniowane rubryki. Oświadczył jedynie, że utrzymuje się z opieki nad teściową. Mieszka samodzielnie w miejscu czasowego zamieszkania w C. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 31 marca 2008 r., wezwano K.B. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energię elektr., telefon, podatek od nieruchomości, opłaty czynszowe itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należało nadto wyjaśnić w jakim stopniu ewentualnie pozostali domownicy przyczyniają się do ponoszenia tych opłat – ten punkt wezwania dot. nieruchomości położonych w M. przy ul. [...] oraz z C. przy ul. [...], 2) złożenie oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany we właściwym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna; jeśli tak to należało przedłożyć na tę okoliczność stosowne zaświadczenie urzędu, 3) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób ewentualnie będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 4) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości wskazanych w pkt 1 niniejszego wezwania (w tych ramach należało wykazać, czy jest to: umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.) oraz nadesłanie zaświadczeń właściwych jednostek samorządu terytorialnego o osobowym stanie zameldowania w tych lokalach; o ile tytuł prawny skarżącego do tych lokali wywodzony jest z tytułu osób, które ewentualnie w nich zamieszkują, to należało wskazać dochody tych osób, 5) złożenie wyjaśnień co do aktualnego stanu cywilnego skarżącego; jeśli pomiędzy skarżącym a G.B. orzeczono separację bądź rozwód należało nadesłać tytuł prawny, na podstawie którego orzeczono taki stan rzeczy; w tych ramach należało nadto wyjaśnić czy skarżący partycypuje finansowo w wychowaniu dzieci Z. i S.M. oraz czy skarżący jest zobowiązany do ponoszenia jakichkolwiek świadczeń alimentacyjnych i na jakiej podstawie, 6) nadesłanie odpisu bądź kserokopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2006 i 2007 (jeśli zostało sporządzone), 7) nadesłanie dokumentacji, z której wynikałoby czy prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza [...] została zawieszona bądź zlikwidowana (w tych ramach mogą to być druki ZUS, zgłoszenia do urzędu skarbowego, inne), 8) oszacowanie dochodu z tytułu "opieki nad teściową (84 lata)". W przedstawionym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie to doręczono na wskazany przez skarżącego adres w dniu 7 kwietnia 2008 r. Odbiór przesyłki potwierdził dorosły domownik. Pismem procesowym z dnia 23 kwietnia 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący zwrócił się o "przywrócenie terminu do złożenia uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy z wezwania sądu z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 68/08, a doręczonego mi w dniu 20 kwietnia 2008 r." oraz o "wydłużenie terminu do złożenia uzupełnienia wniosku do dnia 15 maja 2008 r. Pismem z dnia 30 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu "do złożenia uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy" poprzez dokonanie czynności, tj. wykonanie wezwania referendarza sądowego z dnia 31 marca 2008 r. W wezwaniu zakreślono siedmiodniowy termin pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu z dnia 23 kwietnia 2008 r. Wezwanie doręczono dorosłemu domownikowi w dniu 8 maja 2008 r. W dniu 12 maja 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęło do Sądu pismo procesowe skarżącego, w którym ponownie zwrócił się o wydłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia 25 maja 2008 r. Jednocześnie skarżący złożył oświadczenie uzupełniające wniosek o przyznanie prawa pomocy, w części odnoszącej się do pkt 2 i 5 wezwania referendarza sądowego z dnia 31 marca 2008 r. W tych ramach oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Wyjaśnił nadto, iż z żoną od dwóch lat pozostaje w niezalegalizowanej separacji, mając rozdzielność majątkową od lat dziewięćdziesiątych. Dzieci skarżącego pozostają na utrzymaniu jego żony, która z uwagi na sytuację finansową K.B. nie wystąpiła o świadczenie alimentacyjne. Zarządzeniem z dnia 23 maja 2008 r. referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że o ile wniosek o przywrócenie terminu wpłynął w tej sprawie w granicach ustawowego terminu, o tyle pomimo wezwania z dnia 30 kwietnia 2008 r. nie dopełniono uchybionej czynności, tj. nie uzupełniono wniosku o przyznanie prawa pomocy w wymaganym zakresie. Taki stan rzeczy skutkował pozostawieniem wniosku bez rozpoznania po myśli art. 49 § 2 P.p.s.a. Zauważono jednocześnie, że szczątkowe uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, które nastąpiło przy piśmie skarżącego z dnia 12 maja 2008 r. (odnośne pkt 2 i 5 wezwania z dnia 31 marca 2008 r.), mogło nastąpić już przy piśmie skarżącego z dnia 23 kwietnia 2008 r. Zarządzenie doręczono, jak poprzednio, dorosłemu domownikowi w dniu 4 czerwca 2008 r. z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu w terminie 7 dni. Wspomniany środek odwoławczy nie wpłynął do Sądu do dziś dnia, co w konsekwencji skutkowało uprawomocnieniem się zarządzenia z dniem 11 czerwca 2008 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującego było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada nadto podkreślić, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Trzeba jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Zastosowanie w tym przypadku tego przepisu znalazło uzasadnienie w wątpliwościach, jakie pojawiły się wskutek analizy oświadczenia majątkowego zawartego w urzędowym formularzu PPF. K.B. ograniczył się w nim tylko i wyłącznie do deklaracji, iż utrzymuje się wyłącznie z opieki na teściową, co w zestawieniu z późniejszym oświadczeniem, iż z żoną znajduje się w nieformalnej separacji wydaje się mało wiarygodne. Reasumując, skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ w gruncie rzeczy nie zareagował na wezwanie do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie można bowiem uznać, że złożenie oświadczeń do dwóch z ośmiu punktów wezwania z dnia 31 marca 2008 r. stanowiło wyczerpujące uzupełnienie wniosku. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Nie pozwala to uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.