I SA/Gl 687/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S.–O. i B. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W skardze z dnia 10 czerwca 2008 r. K. S.- O i B.O. zwrócili się do Sądu między innymi z wnioskiem o zwolnienie z opłat sądowych oraz o udzielenie pomocy w formie przyznania obrońcy z urzędu. W dalszej kolejności, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłali urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (druk PPF) wynika, że skarżący nie posiadają jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Dochód ich gospodarstwa domowego stanowi kwota 360,00 zł będąca zasiłkiem dla bezrobotnych. Skarżący złożyli oświadczenie, iż w chwili obecnej zamieszkują w części domu należącego do córki. Córka zaś studiuje i mieszka w L. gdzie samodzielnie się utrzymuje. Wykonując wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku skarżący nadesłali: zeznanie o wysokości dochodu skarżących oraz ich córki (K.O.) za rok 2007, informacje o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej za ten okres, decyzję uznającą skarżącą za osobę bezrobotną z dniem 2 lipca 2008 r., decyzje o wykreśleniu działalności gospodarczych prowadzonych przez skarżących, wyciąg z rachunku bankowego K.O. za okres od 2 czerwca 2008 r. do 2 września 2008 r., kserokopię jej legitymacji studenckiej, decyzję uznającą K.O. (córkę skarżących) za osobę bezrobotną od dnia 1 sierpnia 2008 r. i przyznającą jej zasiłek dla bezrobotnych od dnia 2 sierpnia 2008 r., zlecenie dokonania wpłaty na kwotę 26,62 zł (zgodnie z oświadczeniem skarżącej - z tytułu dostawy energii elektrycznej). W oparciu o wskazane wyżej dokumenty oraz oświadczenia skarżących zawarte w ich pismach z dnia 22 sierpnia 2008 r. i z dnia 8 września 2008 r. (nadesłane w odpowiedzi na wezwania referendarza – odpowiednio - z dnia 7 i 20 sierpnia 2008 r.) ustalono, co następuje. Skarżący zamieszkują w domu należącym do jednej z ich córek. Pomimo wezwania nie wykazano tytułu prawnego, z którego wynika taki stan rzeczy. Miesięczne wydatki przez nich ponoszone kształtują się na poziomie 126,62 zł, w tym opłaty z tytułu posiadania telefonów komórkowych oraz za zużycie energii elektrycznej. W 2007 r. skarżący osiągnęli dochód w łącznej kwocie 23.291,73 zł. K.S.- O. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej w dniu 1 listopada 2007 r., zaś B.O. w dniu 31 maja 2008 r. Skarżąca w chwili obecnej posiada status osoby bezrobotnej i pobiera z tego tytułu zasiłek w kwocie ok. 360,00 zł. Z oświadczenia skarżących z dnia 22 sierpnia 2008 r. wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nimi córka, która jest studentką studiów dziennych. Jej dochód oznaczono na potrzebę rozpoznania wniosku w kwocie 598,00 zł, tytułem kredytu studenckiego. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego K.O. wynika dodatkowo, iż w lipcu 2008 r. otrzymała wynagrodzenie w kwocie 1.342,54 zł. We wskazanym wyżej oświadczeniu skarżących odnotowano nadto, że córki udzielają im pomocy finansowej na pokrycie wydatków związanych z zakupem podstawowych artykułów spożywczych oraz lekarstw. Z materiałów źródłowych wynika przy tym, że druga z córek – K.O. jest również osobą bezrobotną, pobierającą stosowny zasiłek. Postanowieniem z dnia 25 września 2007 r. odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w sprawie z ich skargi o sygn. akt I SA/Gl 429/07. Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie zwrócono wówczas uwagę między innymi na dodatnie saldo na rachunkach bankowych skarżących. W tych ramach podkreślono, że wszystkie wpływy na rachunki skarżących pochodziły ze źródeł, które nie zostały wskazane w tamtym wniosku. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przenosząc ostatnią z cytowanych regulacji na grunt niniejszej sprawy przyszło stwierdzić, że skarżący nie wykazali, iż w ich przypadku spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Poruszone niżej argumenty nie dały nadto podstaw do zastosowania prawa pomocy w węższym zakresie, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Badanie, czy w danym przypadku spełniona została ta przesłanka następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Mając powyższe na uwadze należało podkreślić, że skarżących wezwano dwukrotnie w tej sprawie o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 7 sierpnia 2008 r. oświadczyli jedynie, że nie posiadają takowych rachunków. Z kolei w piśmie z dnia 29 sierpnia 2008 r. zobligowano skarżących do przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez nich i osoby zameldowane pod adresem ich zamieszkania, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w razie ich likwidacji po dniu 20 listopada 2006 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku (ostatnia część tego punktu wezwania dotyczy także rachunków posiadanych przez skarżących w bankach A i B. Odpowiadając na tę część wezwania referendarza, skarżący nadesłali wyciąg z rachunku bankowego swojej córki, nie odnosząc się przy tym do pozostałych elementów wezwania. W tych ramach nie nadesłano jakiegokolwiek zaświadczenia dokumentującego zamknięcie rachunków bankowych ujawnionych w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 429/07. Dodatkowo należy podkreślić, iż nadesłane w tej sprawie materiały źródłowe w zestawieniu z oświadczeniami skarżących nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Stan faktyczny ustalony na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku budzi wątpliwości. Otóż stwierdzono, iż niejasna jest kwestia utrzymania nieruchomości, w której skarżący zamieszkują. Jak sami twierdzą, pokrywają wyłącznie koszty zużytej energii elektrycznej w kwocie 26,62 zł. Doświadczenie życiowe wskazuje, iż codzienne utrzymanie domu jednorodzinnego wiąże się także z poniesieniem innych kosztów, co do których skarżący się nie wypowiedzieli. Oświadczyli jedynie, że córki wspomagają ich finansowo w zakresie wydatków związanych z zakupem żywności i lekarstw. Budżet domowy skarżących kształtuje się tymczasem na poziomie ok. 950,00 zł netto (kredyt studencki K.O. i zasiłek K.S.-O. Po pomniejszeniu go o kwotę 126,62 zł, do dyspozycji trzyosobowej rodziny pozostaje kwota ok. 823,00 zł. Należy przy tym podkreślić, że wsparcie ze strony K.O. zdaje się wątpliwe z uwagi na to, że sama posiada status osoby bezrobotnej, zaś jednorazowe wynagrodzenie K.O. nie można uznać za stały dochód. Taki stan rzeczy, ściślej kwota, z której muszą być jeszcze dokonane opłaty – zwyczajowo przyjmując - za wodę, opał, podatek od nieruchomości, wywóz nieczystości itp., poddaje w wątpliwość złożone w tej sprawie oświadczenia. Tym bardziej, że nie zauważono wśród materiałów źródłowych jakichkolwiek sygnałów aby nieruchomość, w której skarżący zamieszkują była zadłużona z tytułu dostawy mediów. O przyjętym w tej sprawie rozstrzygnięciu zaważył nadto fakt, iż na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przyjmuje się takie dochody wnioskodawcy, jakie miałby, gdyby w pełni wykorzystał swoje możliwości zarobkowe. Pogląd taki jest powszechnie prezentowany w orzecznictwie (por. postanowienia NSA o sygn. akt I FZ 150/06, I FZ 9/06, II OZ 475/05; stanowisko to wyrażano już wcześniej – patrz np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87, publ. OSNCP 1988/7-8/103). W tym też kontekście należało zwrócić uwagę, że skarżąca jeszcze w 2007 r., a B.O. nawet w 2008 r., uzyskiwali dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z wymienionych wyżej powodów postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., w oparciu o przytoczone wyżej przepisy.