I SA/Gl 693/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] ([...]) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej p o s t a n a w i a 1) przyznać radcy prawnemu R. T. ze środków Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach - wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 523,02 zł (słownie: pięćset dwadzieścia trzy 02/100 złotych), na które składają się: opłata za czynności radcy prawnego w kwocie 442,80 zł (słownie: czterysta czterdzieści dwa 80/100 złotych), w tym podatek od towarów i usług w kwocie 82,80 zł (słownie: osiemdziesiąt dwa 80/100 złotych) oraz niezbędne wydatki w kwocie 80,22 zł (słownie osiemdziesiąt 22/100 złotych); 2) w pozostałym zakresie wniosek pełnomocnika oddalić. Postanowieniem z dnia 21 września 2017 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, którego w dalszej kolejności wyznaczyła właściwa korporacja zawodowa w osobie radcy prawnego R. T. W dniu 5 grudnia 2017 r. ww. pełnomocnik przeglądał akta niniejszej sprawy, co potwierdza zapisek urzędowy pracownika Sądu. W tym też dniu złożył wniosek o sporządzenie kopii wskazanych przez niego kart z akt administracyjnych i sądowych tej sprawy, zastrzegając iż odbierze je osobiście w dniu 8 grudnia 2017 r., co też uczynił. Stawiając się w Sądzie w dniu 8 grudnia 2017 r., wystąpił o sporządzenie kolejnej partii kopii dokumentów z akt sprawy, które zostały mu doręczone w ramach przesyłki pocztowej w dniu 2 stycznia 2018 r. W tym też dniu doręczono pełnomocnikowi odpis postanowienia Sądu z dnia 11 grudnia 2017 r., mocą którego odrzucono skargę w tej sprawie. Pismem procesowym z dnia 8 stycznia 2018 r. ww. pełnomocnik wniósł opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na ww. orzeczenie Sądu pierwszej instancji. W tych ramach zwrócił się między innymi o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając przy tym, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. Wniósł również o przyznanie mu zwrotu "wydatków w kwocie 55,71 PLN, na które składają się koszty wysyłki w kwocie 15,60 PLN /zawiadomienia o ustanowieniu do skarżącego, informacji o sporządzeniu opinii prawnej do Okręgowej Izby Radców Prawnych, opinii prawnej do Sądu/ oraz koszty przejazdu w kwocie 80,22 PLN z Kancelarii pełnomocnika do Sądu i z powrotem w dniu 5 grudnia 2017 roku /24 km x 2 x 0,8358 = 40,11 PLN/ oraz w dniu 8 grudnia 2017 roku /24 km x 2 x 0,8358 = 40,11 PLN/". Zarządzeniem z dnia 16 stycznia 2018 r. sędzia sprawozdawca stwierdził, że ww. opinia została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Mając powyższe na względzie zważono, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W niniejszym przypadku mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715 ze zm.; dalej w skrócie: "rozporządzenie"). Jak wynika z § 2 tego aktu, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu (pkt 2). W treści § 4 ust. 1 sformułowano zasadę, zgodnie z którą opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4 tego aktu. Z kolei ustęp 2 przywołanego przepisu umożliwia ustalenie opłaty w wysokości wyższej, a nieprzekraczającej 150 % opłaty ustalonej w ust. 1 uzależniając to od uwzględnienia nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; wartości przedmiotu sprawy; wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie oraz od stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Wyprzedzając szczegółowe rozliczenie nakładu pracy pełnomocnika, należy podkreślić, że przepis art. 250 P.p.s.a. nie nakłada obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 1648/08; postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt II FSK 83/09, wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r. I GSK 2012/13, wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 grudnia 2013 r. III SA/Łd 957/13, postanowienie NSA z dnia 21 października 2010 r., II FSK 83/09, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2010 r., I FSK 1648/08, postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04 – wszystkie przywołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia, dostępne są na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi przy tym większych wątpliwości, że w ramach oceny referendarza sądowego czy pomoc prawna w sprawie została rzeczywiście udzielona, mieści się nie tylko zbadanie dokonania przez pełnomocnika z urzędu jakichkolwiek czynności procesowych, ale również ocena, czy działania te wykonywane były z zachowaniem należytej staranności. W niniejszej sprawie działania pełnomocnika sprowadziły się do zapoznania z aktami sądowoadministracyjnymi oraz do sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę. Należy zauważyć, że opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia została w tej sprawie sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, co zostało stwierdzone przez sędziego sprawozdawcę. W uznaniu referendarza sądowego taka kwalifikacja opinii była możliwa dzięki temu, iż pełnomocnik skrupulatnie zapoznał się z aktami niniejszego postępowania. Z kolei niemożność podjęcia dalszych czynności zmierzających do zapewnienia ochrony interesów jego mandanta w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie była przez niego zawiniona. Poczynione ustalenia prowadzą do konkluzji, iż pełnomocnik powinien w tym przypadku otrzymać wynagrodzenie zarówno za czynności podjęte do momentu wydania orzeczenia przez sąd pierwszej instancji, jak i za te, które podjął już po zakończeniu tej fazy postępowania. Konsekwencją takiej konstatacji jest także częściowe uwzględnienie wniosku pełnomocnika o zwrot niezbędnych wydatków. Pierwszym ze składników przyznanego w sentencji wynagrodzenia jest opłata ustalona na podstawie przepisów rozporządzenia. I tak zgodnie z treścią jego § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c), opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji wynosi w tym przypadku 240 zł. Wbrew kwalifikacji jakiej dokonał pełnomocnik w treści opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia, wskazując, iż sprawa dotyczy należności pieniężnej w kwocie 51.212,00 zł, niniejsze postępowanie należy do kategorii "innych spraw". Skarga została bowiem wniesiona na decyzję w przedmiocie ulgi w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem wysokość samej zaległości nie była objęta zaskarżonym rozstrzygnięciem, a tym samym nie stanowiła okoliczności spornej. Ustaloną w ten sposób opłatę należy powiększyć o podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 zł (patrz § 4 ust. 3 rozporządzenia). Z kolei opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji w postępowaniu zażaleniowym stanowi kwotę 120 zł (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia). Także w tym przypadku jest ona powiększona o należny podatek od towarów i usług w kwocie 27,60 zł. Łączna wysokość opłaty, o której mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia wynosi w tym przypadku 442,80 zł. Drugim z wnioskowanych w tym przypadku składników wynagrodzenia jest zwrot wydatków pełnomocnika oszacowanych na łączną kwotę 135,93 zł, na którą składają się koszty dojazdu do Sądu – 80,22 zł oraz koszt przesyłek – 55,71 zł. Nawiązując do pierwszego ze wspomnianych wydatków należy tytułem wstępu podkreślić, że podczas przyznawania zwrotu wydatków związanych z dojazdem do Sądu własnym samochodem nie można przejawiać nadmiernego rygoryzmu, jeżeli chodzi o sposób udokumentowania wydatków. Ten rodzaj wydatków przecież trudno wykazać w stopniu, który nie budziłby żadnych wątpliwości. Z drugiej strony samochód osobowy stanowi obecnie powszechnie dostępny środek transportu i jest wysoce prawdopodobne, że pełnomocnik z niego skorzystał, zwłaszcza z uwagi na fakt, iż komunikacja publiczna, co jest rzeczą powszechnie wiadomą, nie zapewnia bezpośredniego przejazdu pomiędzy siedzibą jego kancelarii a siedzibą Sądu. Wystarczające jest nadesłane przez wnioskodawcę wyliczenie odległości na podstawie powszechnie dostępnych instrumentów nawigacyjnych, co też miało miejsce w tej sprawie. Pełnomocnik prawidłowo wskazał również stawkę za przejechany kilometr w sposób odpowiadający § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.) w związku kolejno z: § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 167), art. 34a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2200 ze zm.), art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 623, ze zm.) oraz art. 205 § 3 P.p.s.a. Zasadnym jest zatem zaliczenie na poczet wydatków kwoty deklarowanej przez pełnomocnika, tj. 80,22 zł tytułem zwrotu kosztów dojazdu do Sądu. Kwota ta nie została powiększona o należny podatek od towarów i usług. Zgodnie bowiem z § 4 ust. 3 rozporządzenia podwyższeniu takiemu podlegają tylko opłaty za czynności pełnomocnika z urzędu. Inaczej przedstawia się kwestia zaliczenia na poczet uzasadnionych wydatków przesyłek pocztowych opłaconych kwotą 55,71 zł. W myśl bowiem art. 205 § 2 P.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego, zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Za ugruntowane można uznać zapatrywanie, że opłata powinna stanowić źródło pokrycia wydatków drobnych i zwykle występujących przy okazji procesu sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 31/12, LEX nr 1121121). Do wydatków takich zalicza się m.in. koszty korespondencji (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 30/12, LEX nr 1121120). Podzielając przedstawiony pogląd, nie uwzględniono tych kosztów pośród kwoty wydatków zaliczanych do wynagrodzenia obok opłaty, mimo iż pełnomocnik o to wnosił. W tym zakresie wniosek pełnomocnika należało zatem oddalić. Trzeba w tym miejscu dodać, że po części swoistego rodzaju rekompensatą za negatywne rozpoznanie tego zakresu wniosku pełnomocnika może być przyznana mu opłata za czynności podjęte w ramach postępowania przed sądem pierwszej instancji. Znany jest bowiem orzekającemu odmienny pogląd judykatury na zasadność przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za czynności sprowadzające się wyłącznie do zapoznania się z aktami sprawy. Przykładowo w postanowieniu z 12 września 2013 r. sygn. akt I OZ 768/13 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji telefoniczne bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (dostępne na stronie internetowej jak wyżej). W ocenie rozpoznającego wniosek każdy przypadek działalności pełnomocnika ustanowionego w ramach przyznanego prawa pomocy należy jednakowoż rozstrzygać ad casum, przy uwzględnieniu wszystkich podjętych przez niego działań, stosując przy tym ocenę ich staranności. Ostatecznie przyznane w tej sprawie wynagrodzenie pełnomocnika z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu stanowi kwotę 531,02 zł. Tak też postanowiono w sentencji działając na podstawie art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.