I SA/Gl 70/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że jest osobą pozbawioną wolności, nie osiągającą żadnego dochodu i nie posiadającą majątku. Wnioskodawca nie wskazał także żadnych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, podniósł natomiast, iż ciążą na nim długi w kwocie około 30.000 zł. Pismem doręczonym w dniu 11 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 14 dni danych zawartych we wniosku poprzez: złożenie wyjaśnień dotyczących osób zamieszkałych pod adresem wskazanym we wniosku jako miejsce zamieszkania skarżącego, w szczególności odpowiadających na pytanie o to, czy skarżący jest zobowiązany do utrzymania tych osób oraz czy i jakie dochody te osoby uzyskują (zastrzeżono, że wyjaśnienia te należy udokumentować, zwłaszcza przedkładając zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), wskazanie tytułu prawnego przysługującego skarżącemu do lokalu, o którym mowa w poprzednim punkcie (zaznaczono, iż wyjaśnienia te należy w miarę możliwości poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.), przedstawienie zaświadczenia Dyrektora Zakładu Karnego zawierającego informacje: o okresie, w jakim skarżący przebywa i ma przebywać w jednostce, o stanie jego zdrowia, o cennych przedmiotach i o wysokości środków pieniężnych przechowywanych w depozycie, o wysokości wynagrodzeń lub innych świadczeń otrzymywanych przez niego, z uwzględnieniem zapomóg (art. 114 K.k.w.) i nagród rzeczowych lub pieniężnych (art. 138 § 1 pkt 5 K.k.w.), jak również o wysokości wszelkich innych środków pozostających do jego dyspozycji, przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby zamieszkałe w lokalu wskazanym jako jego miejsce zamieszkania, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat oraz nadesłanie dokumentów wskazujących stan zadłużenia skarżącego i sposób jego spłaty (sprecyzowano, że ta część wezwania obejmuje zaległości związanych ze składkami na ubezpieczenie społeczne, których dotyczy skarga wniesiona w niniejszej sprawie). Wezwanie do chwili obecnej nie zostało wykonane. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej "P.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przede wszystkim przedkładając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – niezbędną dokumentację źródłową. Dotyczy to także wnioskodawcy, który jest pozbawiony wolności. W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przewidziano bowiem dla takich osób ustawowego prawa ani do zwolnienia od kosztów sądowych, ani do pełnomocnika z urzędu, aczkolwiek niewątpliwie ich sytuacja musi być uwzględniania podczas rozpoznawania złożonych przez nich wniosków o przyznanie prawa pomocy, a wcześniej przy formułowaniu wezwań do nadesłania dokumentacji źródłowej. Tymczasem skarżący nie wykonał tego wezwania, nie tylko nie nadsyłając żadnego z żądanych dokumentów – co, poza zaświadczeniem administracji zakładu karnego, mogło być utrudnione, gdyż wymagało współdziałania z innymi osobami – ale nie próbując nawet ustosunkować się do wezwania czy choćby złożyć wymaganych w nim wyjaśnień. Zaznaczyć zaś wypada, iż wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, stosownie do art. 255 P.p.s.a., wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Omawiane wezwanie oznacza w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Brak dokumentacji, o którą wzywano, wyklucza jakiekolwiek ustalenia dotyczące sytuacji skarżącego – zwłaszcza jego ewentualnych dochodów, sytuacji majątkowej i rodzinnej czy stanu zadłużenia – a tym samym rozważenie, czy sytuacja ta uzasadnia ustanowienie adwokata. Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, iż w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Na marginesie podkreślić trzeba, że na rzecz przyznania skarżącemu prawa pomocy na obecnym etapie postępowania nie przemawiają także inne względy, mimo iż z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, odniesionych do sytuacji materialnej wnioskodawcy, mogą mieć one charakter jedynie uzupełniający, choć na pewno nie pozbawiony wagi, bo łączący się z zapewnieniem prawa do sądu, któremu służy ta instytucja procesowa. Otóż zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. udział profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto wedle art. 140 § 2 P.p.s.a. stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia. W myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien też udzielać wszystkim stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Zaznaczyć zarazem trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii w dalszym postępowaniu, kiedy wnioskowane przez niego zastępstwo procesowe może okazać się potrzebne. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.