I SA/Gl 70/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. wobec wniosku skarżącego z dnia 3 września 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od części kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W terminie do wykonania wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł skarżący F. K. złożył wniosek z dnia 3 września 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od tej opłaty. Jak wyjaśnił, żądanie to zgłosił z uwagi na złą sytuację materialną, niską emeryturę i wysokie koszty leczenia. Oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, utrzymują się z jej emerytury w wysokości 800 zł netto a jedynym składnikiem ich majątku jest nieruchomość rolna o powierzchni 600 m2. Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez nadesłanie: 1) zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; 2) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności potwierdzeń wypłaty skarżącemu i jego małżonce emerytur za ostatni miesiąc lub zaświadczenia organu rentowego o wysokości tych świadczeń, które wskazywałoby też formę ich wypłaty (gotówkową lub bezgotówkową), a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących stan tych rachunków oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również dokumentów dotyczących lokat i kont, natomiast w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte – potwierdzającego ten fakt zaświadczenia bankowego informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; 4) odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. złożonych przez skarżącego i inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 5) odpisu umowy darowizny, na podstawie której skarżący wyzbył się własności gospodarstwa rolnego; 6) w przypadku, gdyby któraś z osób prowadzących to gospodarstwo rolne pozostawała ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym – zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego oraz zaświadczenia właściwej agencji udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy zostały wypłacone dopłaty związane z tym gospodarstwem, a jeśli tak, to w jakiej wysokości; 7) dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji organu rentowego itp.) i obrazujących miesięczną wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (np. faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie); 8) kopii faktur lub rachunków obrazujących obecną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Dostrzegłszy następnie, że wniosek nie został podpisany, referendarz sądowy skierował do pełnomocnika skarżącego wezwanie do uzupełnienia tego braku formalnego. Wówczas ponowił też wyżej opisane wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na te wezwania skarżący przesłał podpisany wniosek, w którym zmienił dotychczas deklarowaną wysokość świadczenia rentowego swej małżonki na 1.300 zł. Mając to na względzie, w dniu 4 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zaakcentował, że poznanie sytuacji, w jakiej skarżący się znajduje, nie było możliwe, gdyż ani skarżący, ani jego pełnomocnik nie przedstawili jakiegokolwiek dokumentu źródłowego, natomiast złożone oświadczenia są niespójne i nierzetelne. Odpis tego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 19 listopada 2014 r. We wniesionym w dniu 25 listopada 2014 r. sprzeciwie skarżący zażądał zmiany tego postanowienia, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego. W tym miejscu niezbędne staje się odnotowanie, że w niniejszej sprawie skarżący występował już o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie (poprzedni wniosek został zawarty w skardze). W dniu 19 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił jednak uwzględnienia jego żądania, a zażalenie wniesione od tego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1160/14. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie z tych samych powodów, co wcześniejsze (zawarte w skardze) żądanie skarżącego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w sprzeciwie wniosku o zmianę zaskarżonego postanowienia, przytoczyć należy brzmienie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Zawiera on bowiem wyjaśnienie przyczyny niemożności uwzględnienia takiego żądania, co jednakże, jak już zresztą wyjaśniono poprzednio, nie stanowi przeszkody do zbadania, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z tą regulacją w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wymaga jedynie dodania, że przepis ten ma zastosowanie także w rozpatrywanym przypadku. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od przypomnienia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje wyłącznie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, a więc prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przekonania oceniającego do uwzględnienia zasadności zgłoszonego żądania. Tym bardziej zatem powinien on należycie ustosunkować się do wezwania o uzupełnienie przedstawionych danych, ponieważ zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy. Odniesienie tych spostrzeżeń do rozpatrywanego przypadku nie pozwala na stwierdzenie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zarazem wymaga podkreślenia, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa skarżącego, który swą sytuację – skądinąd po raz kolejny – przedstawił w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co więcej, uczynił to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono mu uwagę zarówno w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku, jak i w postanowieniu referendarza sądowego. Ani bowiem przy wykonaniu wezwania, ani następnie w sprzeciwie od postanowienia, nie wyjaśnił kwestii, które są istotne dla weryfikacji zasadności zgłoszonego żądania, w tym rzetelności oświadczeń powołanych na jego poparcie. W tym kontekście trudno nie zgodzić się z referendarzem sądowym, który ocenił, że przedstawiony przez skarżącego materiał zawiera ewidentne luki i jest niespójny. Nie ulega wątpliwości, że dla oceny zdolności płatniczej wnioskodawcy przesądzające znaczenie ma poznanie, a następnie zestawienie wpływów i kosztów w jego gospodarstwie domowym. Tymczasem w niniejszej sprawie, pomimo dwukrotnego wezwania, skarżący w ogóle nie zaprezentował dokumentów źródłowych, a w kwestii otrzymywanych świadczeń emerytalnych złożył na dodatek oświadczenia, które jedynie pogłębiają rozbieżności dostrzeżone już na etapie rozpoznania poprzedniego wniosku. Taka postawa sprawia, iż poznanie rzeczywistej sytuacji, w jakiej się znajduje, jest wręcz niemożliwe, co stanowi przeszkodę do pozytywnej weryfikacji jego żądania. Z tego względu należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy, co uczyniono na podstawie powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.