I SA/Gl 706/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. – Przedsiębiorstwo A z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie inne – kompensacja wzajemnych zobowiązań postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy; Pismem procesowym z dnia 20 sierpnia 2008 r., odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, M. J. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty. W tych ramach oświadczył, że w dacie odbioru wezwania Sądu nie posiada niezbędnych środków, zaś termin zakreślony na jego uiszczenie upływał w dniu następnym. W dalszej kolejności, w dniu 26 września 2008 r., wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz pkt 4 druku PPF). Uzasadniając wniosek podniósł, że w chwili obecnej pracuje w firmie A z wynagrodzeniem ze stosunku pracy w kwocie [...] zł. Z prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodu. Podkreślił przy tym, że na utrzymaniu ma syna w wieku 3 lat. Z kolei w jego związku małżeńskim zawarta został umowa wyłączająca wspólność majątkową, nadto małżonkowie mieszkają osobno. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że M. J. we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z synem. Nie posiada jakiegokolwiek majątku, środków pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Te ostatnie zostały zajęte przez komornika. W wyniku badania wniosku wraz z załącznikami co do wymogów formalnych jak i co do treści, pismem z dnia 1 października 2008 r., referendarz sądowy wezwał stronę wnioskującą do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń (zaświadczenie to winno być opatrzone adnotacją o sposobie wypłaty wynagrodzenia np. przelew, wypłata gotówkowa itp.), honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 3) nadesłanie kopii zeznania podatkowego za rok 2007 złożonego przez skarżącego. W przypadku, gdyby zeznanie nie zostało złożone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego, 4) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należało wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, aktualnej ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonej w związku z nią podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wspomniany okres, 5) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości tych wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, które są ponoszone przez skarżącego, 6) wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu położonego w T. przy ul. [...] oraz przy ul. [...]. Wyjaśnienia te należało poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp., poświadczająca także ewentualną utratę wspomnianego tytułu, np. umowę sprzedaży lokalu, wypowiedzenie jego najmu itd., 7) złożenie wyjaśnień dotyczących partycypacji finansowej żony w wychowaniu syna, 8) nadesłanie tytułu prawnego, na podstawie którego w małżeństwie skarżącego wyłączono wspólność majątkową, 9) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem: T., ul. [...] oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym. W treści wezwania pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. W dniu 15 października 2008 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącego, w którym oświadczył, iż w chwili obecnej nie prowadzi żadnego konta bankowego albowiem rachunki te były notorycznie zajmowane przez urząd skarbowy. W tym stanie rzeczy skarżący zlikwidował rachunki w bankach: B, C i D. W tych ramach skarżący podkreślił, że banki nie wystawiają "zaświadczenia o prowadzeniu rachunku, który został już zamknięty." M. J. podniósł przy tym, że "cały przychód (w niewielkiej wysokości) z prowadzonej aktualnie działalności gospodarczej przyjmuje gotówką." Działalność ta polega na usługach przewozowych świadczonych dwoma samochodami dostawczymi, typu "BUS". Oświadczył dalej, co następuje: "(...) od ok. 15 lat mieszkam w T. na ul. [...], natomiast A T. w której jestem zatrudniony udostępnia mi lokal mieszkalny na ul. [...] (...) Podaje również że na adresie T. ul. [...] mieszkają moi rodzice, z którymi utrzymuje sporadyczny kontakt z uwagi na konflikt związany z prowadzeniem przez mnie działalności gospodarczej." Do cytowanego wyżej pisma dołączono kserokopie dokumentów, w tym: aktu notarialnego dokumentującego zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej, skróconego aktu urodzenia syna skarżącego, zawiadomienia wierzyciela o stanie egzekucji z dnia [...], zaświadczenia Wydziału Komunikacji oraz Podatków i Opłat Urzędu Miasta T. z dnia [...] o ruchomościach i nieruchomościach posiadanych przez M. J., deklaracji PIT-37 i PIT-36L za rok 2007, wydruków z listy płac firmy A Sp. z o.o. za okres od kwietnia do września 2008 r., wydruków komputerowych dokumentujące oddanie środków trwałych do użytkowania. W oparciu o nadesłane dokumenty ustalono, co następuje. Skarżący posiada następujące środki trwałe w ramach prowadzonej działalności gospodarczej: samochód ciężarowy Opel Combo (samochód znajduje się w K.; jest współwłasnością banku), samochód ciężarowy Hyundai Atos (jest użytkowany przez ojca skarżącego; samochód jest współwłasnością banku), ciągnik siodłowy IVECO 440 E42 (pojazd znajduje się na terenie U.; skarżący nie posiada środków na jego sprowadzenie i naprawienie), naczepa KÖGEL (jej sytuacja przedstawia się analogicznie jak w przypadku ciągnika siodłowego), samochód ciężarowy Renault Messenger (pojazd znajduje się na terenie C., zaś skarżący nie posiada środków na jego sprowadzenie bądź naprawę). Ustalenia powyższe poczyniono na dzień 25 marca 2008 r. i wynikają one z zawiadomienia wierzyciela o stanie egzekucji wystawionego przez Komornika Rewiru II w T.. W roku 2007 M. J. uzyskał dochód brutto z tytułu wynagrodzenia ze stosunku pracy w kwocie [...], z kolei z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w kwocie [...] zł, osiągając przy tym przychód w wysokości [...] zł. Dochód netto w ramach stosunku pracy, w okresie od kwietnia do września 2008 r., kształtował się na poziomie [...] zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W druku urzędowego formularza skarżący wskazał, że zabiega o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o warunki formalne określone art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie więc do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W toku rozpoznania wniosku założono nadto, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Wskutek analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzono, że o stopniu pewności, o którym wyżej, nie może być mowy w tym przypadku. Skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji, możliwym jest zastosowanie wyjątku od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim niewątpliwie jest instytucja przyznania prawa pomocy. Konkluzja taka wymaga wielowątkowego uzasadnienia. W pierwszej kolejności należy zaakcentować, że skarżący nie zastosował się w pełni do wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku poprzez złożenie dokumentów źródłowych. Taka postawa M. J. nie zasługuje na aprobatę i musi wpłynąć na zapadłe obecnie rozstrzygnięcie. Działanie skarżącego w tej materii zrodziło podejrzenie, że podejmując kroki zmierzające do uzupełnienia niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, kierował się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Konkluzja taka zrodziła się w toku analizy oświadczenia skarżącego z dnia 20 sierpnia 2008 r. w zderzeniu z zawartością akt administracyjnych, nie tracąc przy tym z pola widzenia obowiązków leżących po stronie podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Skarżący wyraźnie oświadczył, że zmuszony był do zamknięcia rachunków w bankach: "B, C i D". Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż posiadał on co najmniej jeszcze jeden rachunek bankowy w E S.A. O/T.. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącego, że referendarz, w ramach wezwania z dnia 1 października 2008 r., nie domagał się "zaświadczenia o prowadzeniu rachunku, który jest już zamknięty". Pkt 2 wezwania in fine stanowi, że w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków, należało nadesłać zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Okoliczności takie jak doświadczenie życiowe, czy doświadczenie płynące z analizy kilkuset wniosków o przyznanie prawa pomocy, pozwoliły na stwierdzenie, że uzyskanie takowych zaświadczeń nie nastręcza w praktyce problemów. Trzeba też w tym miejscu zaakcentować, że skarżący winien posiadać rachunek bankowy, do czego obliguje go art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.). O niepełności zgromadzonego w tej sprawie materiału źródłowego świadczy nadto niewykonanie przez skarżącego wezwania referendarza, w części dotyczącej wykazania niezbędnych wydatków ponoszonych z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego. Dokumentacja taka jest niezbędna dla oceny, czy poniesienie kosztów sądowych mogłoby skutkować uszczerbkiem koniecznego utrzymania. Wskazany mankament dowodowy może stanowić samodzielną podstawę do odmowy zastosowania instytucji prawa pomocy. W judykaturze funkcjonuje pogląd nawet dalej idący, zgodnie z którym, w przypadku nienadesłania dokumentów źródłowych, wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Wynikiem biernej postawy skarżącego jest nadto brak: dokumentacji księgowej w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, informacji na temat finansowej partycypacji jego żony w wychowywaniu wspólnego dziecka, tytułów prawnych do korzystania z nieruchomości położonych w T. przy ul. [...] i [...]. Taki stan rzeczy, co już wcześniej akcentowano, musi mieć wpływ na zapadłe obecnie orzeczenie. Reasumując, należy stwierdzić, że postawa skarżącego w toku niniejszego wpadkowego postępowania, w szczególności niepełne zastosowanie się do wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, skutkowała stwierdzeniem, że w tym konkretnym przypadku nie może być zastosowane prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei zgromadzona dokumentacja nie pozwoliła na pozbawioną od wątpliwości obiektywną ocenę oświadczeń skarżącego. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.