I SA/Gl 707/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 13 października 2016 r. w sprawie ze skargi C. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych - umorzenia zaległości podatkowej postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 października 2016 r. w ten sposób, że: 1) ustanowić skarżącemu radcę prawnego; 2) zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 250,00 (słownie: dwieście pięćdziesiąt 00/100) złotych; 3) w pozostałym zakresie oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 13 października 2016 r. po rozpoznaniu wniosku skarżącego C. W. z dnia 30 czerwca 2016 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach postanowił odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w tym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz wyszczególnił oświadczenia i dokumenty źródłowe, jakie skarżący złożył w toku postępowania, w tym: w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych wniosku. Następnie stwierdził, że materiał ten nie pozwala na ustalenie sytuacji skarżącego w sposób wolny wątpliwości i tym samym uniemożliwia uznanie, by w jego przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Przedstawiając motywy tej kwalifikacji, referendarz w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na nienależyte udokumentowanie przychodów gospodarstwa domowego skarżącego. W tych ramach wyjaśnił, że analiza przedłożonej ewidencji przychodów pozwala sądzić, że dokument ten nie odzwierciedla wszystkich wpływów, skoro zawiera własnoręczne uzupełnienia wskazujące na osiągnięcie w sierpniu br. przychodu dwukrotnie wyższego niż deklarowany, a poza tym ujęte w nim kwoty transakcji nie zgadzają się (w zakresie dat i wysokości) z kwotami przelanymi przez kontrahenta. Niezależnie od tego nie mniej istotny jest również fakt, że zamiast stosownego zaświadczenia organu podatkowego skarżący złożył jedynie oświadczenie swej żony o nieosiąganiu dochodów w roku bieżącym. W dalszej kolejności referendarz odnotował, że skarżący udokumentował spłaty zaległości publicznoprawnych dokonane kilka lat temu, a nie w okresie, który wskazano w wezwaniu (w ostatnim kwartale), niemniej jednak już samo uregulowanie tych należności wskazuje na poprawę jego sytuacji materialnej w porównaniu z tą, jaka istniała w czasie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa w pomocy, który złożył w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 664/14. W tym kontekście referendarz za prawdopodobne uznał, że na poczet tych zaległości spożytkowano w części kwotę uzyskaną ze sprzedaży mieszkania. Zauważył przy tym, że w tej materii skarżący uprzednio składał jednak odmienne oświadczenia, konsekwentnie zarazem podtrzymując, iż mieszkanie należało do jego żony (a nie – jak wynika z dokumentów – ich obojga). Na koniec referendarz za godne uwagi uznał też zaakcentowanie, że wybrane dokumenty, które skarżący przedłożył w celu wykazania kosztów prowadzonej działalności gospodarczej (były to: ewidencja nabyć towarów i usługi oraz dowody wpłat składek na ubezpieczenie społeczne) pozwalają na stwierdzenie (przy uwzględnieniu odręcznej "korekty" za sierpień br.), że w analizowanym przedziale czasowym skarżący zawsze uzyskiwał nadwyżkę przychodów nad kosztami, która często była wyższa niż średnia miesięczna wysokość kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego. Także zatem w tym przypadku należało odnotować poprawę sytuacji skarżącego względem tej, jaka istniała we wcześniejszej (wyżej powołanej) sprawie, tym bardziej, że z przedłożonej dokumentacji wynika, iż obecnie już nie występują zaległości w tych płatnościach, a skarżący uzyskał tytuł prawny do mieszkania, które uprzednio zajmował bezumownie. Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 21 października 2016 r. W sprzeciwie wniesionym w dniu 28 października 2016 r. skarżący zażądał zmiany powyższego postanowienia i przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podniósł, że referendarz sądowy dopuścił się błędów w ustaleniach faktycznych i stąd podjął nieprawidłowe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu tego stanowiska skarżący wyraził przekonanie, że nierzetelność ewidencji przychodów mogłaby zachodzić, gdyby kwota dopisana własnoręcznie w ogóle nie została ujawniona, a fakt jej ujawnienia powinien świadczyć o zamiarze przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i zostać oceniony pozytywnie. Wyjaśnił jednocześnie, że brak korelacji dat i wysokości przelewów z ewidencją sprzedaży był następstwem opóźnień w realizacji płatności podczas, gdy faktury były ewidencjonowane z chwilą ich wystawienia. Tak też się stało z wpływem sierpniowym, gdyż dochód z faktury wówczas zrealizowanej uwzględniono już w ewidencji w czerwcu br., natomiast skarżący dopisał go, nie mając wiedzy specjalistycznej i nie chcąc, by zarzucono mu składanie fałszywych oświadczeń majątkowych. W rezultacie przy ustalaniu rzeczywistych wpływów należało pominąć własnoręcznie naniesione uwagi i nieuprawnionym było twierdzenie, że skarżący odnotował nadwyżkę przychodów umożliwiającą zaspokojenie kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego. Na poparcie tych twierdzeń skarżący przedłożył zaświadczenie swego kontrahenta o braku możliwości uregulowania należności już zaewidencjonowanej, a także faktury, jakie wystawił w okresie od 31 maja do 31 sierpnia 2016 r. W dalszej kolejności skarżący wyjaśnił, że złożenie przez jego żonę oświadczenia o braku osiągania dochodów w roku bieżącym jest wynikiem braku możliwości wydania przez organ podatkowy stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie, gdyż dokument taki może dotyczyć tylko roku, który minął. Zastrzegł też, że żona nie świadczy usług na rzecz spółki, która dokonała spornego przelewu, a deklaracja ta znalazła odzwierciedlenie w równocześnie przedstawionym zaświadczeniu tego kontrahenta. Na koniec skarżący wyraził przekonanie, że ocenie powinien podlegać stan obecny, a fakt niegdysiejszego poniesienia (nawet znacznych) kosztów spłaty zaległości nie może oznaczać, że skarżący dysponuje środkami, które by mu to umożliwiały obecnie. Zarazem dodał, iż w okresie wskazanym w wezwaniu nie dokonywał jakichkolwiek wpłat na poczet zaległości publicznoprawnych, które jednak nadal istnieją. Z kolei odnośnie sprzedanego mieszkania wyjaśnił, że napisał, iż należało ono do jego żony, gdyż to dzięki jej rodzicom zostało ono nabyte i tylko z formalnego punktu widzenia stanowiło współwłasność ich obojga. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako: p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Jednocześnie konieczne staje się odnotowanie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania i to niezależnie od tego, jaki jest zakres przedmiotowy jego wniosku. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest z kolei niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, pozytywna weryfikacja wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwa bez uprzedniego poznania sytuacji, w jakiej wnioskodawca się znajduje, a w szczególności jego zdolności płatniczej. Nie ulega zatem wątpliwości, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by zebrany materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny, a minimum staranności wymagane w tym względzie sprowadza się do należytego wykonania wezwania do uzupełnienia danych wniosku. W niniejszej sprawie zakres materiału źródłowego, jaki skarżący przedstawił przed wydaniem postanowienia referendarza, istotnie nie pozwalał na uwzględnienie jego wniosku. Nie zmienia to jednak faktu, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżący złożył dodatkowe oświadczenia i dokumenty, które usunęły sygnalizowane mankamenty materiału dowodowego w stopniu umożliwiającym uznanie, że jego sytuacja istotnie uniemożliwia mu obecnie poniesienie kosztów profesjonalnej obsługi prawnej, jak również uiszczenie całej należnej kwoty wpisu od skargi. Jednocześnie z materiału tego nie wynika, by skarżący nie był w stanie w żadnym stopniu partycypować w kosztach sądowych. Analiza tej dokumentacji pozwala bowiem dostrzec, że istniejące trudności w terminowym otrzymywaniu płatności za usługi świadczone przez skarżącego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie tylko nie prowadzą do generowania zaległości w bieżących kosztach koniecznego utrzymania, lecz pozwalają – na tym etapie postępowania – na poczynienie jednorazowego wydatku w wysokości 250,00 zł na poczet wpisu od skargi. Stąd wydanie niniejszego postanowienia stało się konieczne. Dla porządku wymaga dodania, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. Sąd uznał bowiem, że jakkolwiek nie wynika to z literalnego brzmienia art. 245 § 3 p.p.s.a., to jednak celowościowa wykładnia tego przepisu przesądza o dopuszczalności takiej kwalifikacji. Dostrzec bowiem trzeba, że odmienna interpretacja (zakładająca brak możliwości takiego rozstrzygnięcia) godziłaby w konstytucyjne prawo do sądu w sytuacji strony, która jakkolwiek nie spełniła przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jednak dostatecznie wykazała, że udzielenie jej tej pomocy poprzez tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu byłoby niewystarczające.