I SA/Gl 707/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi C. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego, radca prawny ustanowiony z urzędu, wnosząc skargę kasacyjną od wyroku z dnia 16 marca 2017 r., przedstawił jego wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca oświadczył, że dochody z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynoszą średnio 1900 zł miesięcznie, choć koszty utrzymania gospodarstwa domowego wyliczył na sumę 2093 zł. Według wniosku gospodarstwo to tworzy jedynie z żoną, nieuzyskującą żadnych dochodów. We wniosku nie wskazano majątku, zwrócono natomiast uwagę na zadłużenie oraz stan zdrowia. Pismem doręczonym dnia 29 maja 20167 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub odpisów decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, dokumentów obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, zwłaszcza odpisów: raportów kasowych, ewidencji przychodów i rejestru zakupów za ostatnie trzy miesiące (w pełnej wersji) oraz deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2016 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że małżonka skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że jeżeli nie ma podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że małżonka skarżącego za lata 2015-2016 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), odpisu umowy najmu mieszkania oraz dowodów uiszczenia czynszu i innych należności z tego tytułu z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, odpisu orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.), a także odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Pełnomocnik przedstawił, w większości w formie kserokopii niepoświadczonych za zgodność z oryginałem: dokumentację medyczną skarżącego, ewidencje przychodów za miesiące od lutego do kwietnia bieżącego roku (wykazano w nich przychód w kwotach odpowiednio: 3300 zł, 6520 zł oraz 4410 zł), ewidencję zakupów za te miesiące, oświadczenie osoby prowadzącej księgowość skarżącego, że nie dokumentuje on obrotu w formie raportów kasowych, a deklaracje dla podatku od towarów i usług od stycznia 2017 r. składa kwartalnie, deklaracje takie za okres od sierpnia ubiegłego roku (wykazano w nich następujące podstawy opodatkowania: 5.425 zł za sierpień 2016 r., 3580 zł za wrzesień 2016 r., 5370 zł za październik 2016 r., 4650 zł za listopad 2016 r., 14.279 zł za grudzień 2016 r. oraz 11.491 zł za pierwszy kwartał bieżącego roku), oświadczenie żony skarżącego, że nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, choć nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów, zaświadczenie o wysokości salda i obrotach na jej rachunku bankowym, oświadczenie skarżącego, że nie ma żadnych rachunków bankowych, zeznania podatkowe skarżącego za 2016 r., umowę najmu lokalu mieszkalnego z dnia 9 lipca 2015 r. (według niej ze skarżącym i jego żoną zamieszkiwać ma jeszcze ich córka), odręczne wyliczenie kosztów utrzymania, dokumenty dotyczące opłat za mieszkanie, poświadczające m.in. zapłatę czynszu w kwocie 993,61 zł, dowody uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne, m.in. fragmenty wyciągu z rachunku bankowego osoby noszącej nazwisko skarżącego i zamieszkałej pod jego adresem, potwierdzające uiszczenie tych należności przelewem. Skarżącemu przyznano prawo pomocy w niniejszej sprawie – postanowieniem z dnia 21 listopada 2016 r. zwolniono go od kosztów sądowych w części przekraczającej każdorazowo 250 zł i ustanowiono mu radcę prawnego. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Można tego wymagać szczególnie od strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Przystępując do rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności trzeba wszelako zwrócić uwagę, że w toku postępowania prawomocnym postanowieniem z dnia 21 listopada 2016 skarżącego zwolniono od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 250 zł. Tym samym obecnie należy rozstrzygnąć, czy może on być zwolniony w pozostałej części. Innymi słowy, trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy wnioskodawca bez uszczerbku utrzymania koniecznego jest w stanie uiścić opłatę sądową w wysokości 250 zł. Postanowienie z dnia 21 listopada 2016 r. ma znaczenie też z innych powodów. Otóż w myśl z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże wszak od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Odnosząc powyższe spostrzeżenia do rozpatrywanej sprawy, podkreślić najpierw wypada, że materiał dostarczony na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, pomijając fakt, iż nie został poświadczony za zgodność z oryginałem, budzi poważne wątpliwości, i to pod względem tak jego kompletności, jak i wiarygodności. Poprzestano mianowicie na przedłożeniu oświadczenia żony skarżącego, że nie jest ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna i nie osiąga żadnych dochodów, mimo iż wezwanie precyzyjnie wskazywało, jakie dokumenty trzeba przedstawić w każdym z tych zakresów. Podobnie przedłożono jedynie zaświadczenie dotyczące jej rachunku bankowego w miejsce wymaganego wezwaniem wyciągu obrazującego stan tego rachunku oraz wszystkie operacje dokonane w jego ramach w okresie ostatnich trzech miesięcy (chociaż taki wyciąg przesłano wcześniej, k. 107-108). Dostarczono natomiast fragmenty z wyciągu z rachunku bankowego innej osoby noszącej nazwisko skarżącego i zamieszkałej pod jego adresem, potwierdzające płatności dokonane na jego rzecz. Ponadto w świetle nadesłanej umowy najmu ze skarżącym i jego żoną zamieszkiwać ma również ich córka. W tym kontekście zaakacentowania wymaga, że wezwanie, w szczególności w części odnoszącej się do dochodów, zeznań podatkowych oraz rachunków bankowych, obejmowało także osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie można też przejść do porządku nad tym, że niektóre dokumenty pozostają w sprzeczności z tymi, które zgromadzono podczas rozpoznawania wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Obecnie przedłożono kopię deklaracji (nie jej korekty) dla podatku od towarów i usług za sierpień ubiegłego roku, w której wykazano podstawę opodatkowania w wysokości 5425 zł, podczas gdy zgodnie ze znajdującą się w aktach inną jej kopią (k. 128) podstawa ta wynosiła 2225 zł. Okoliczność ta, niezależnie od względów łączących się z treścią art. 249 P.p.s.a. oraz rygorem odpowiedzialności karnej, o którym pouczono w rubryce 13 urzędowego formularza PPF, podważa wiarygodność dowodów mających wykazywać przesłanki przyznania prawa pomocy. Niemniej w świetle tych dowodów sytuacja skarżącego i jego rodziny nie pogorszyła się względem tego stanu, w odniesieniu do którego prawomocnym postanowieniem z dnia 21 listopada 2016 r. uznano, iż bez uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić koszty sądowe w kwocie do 250 zł. Przeciwnie wykazuje on obecnie większe przychody z działalności gospodarczej: za trzy miesiące badane podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku, tj. czerwiec-sierpień ubiegłego roku, w ewidencji przychodu wykazano łącznie 12.095 zł, obecnie 14.230 zł, również najniższa miesięczna podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług w analizowanym wtedy okresie (marzec-sierpień 2016 r.) to 2225 zł (wspomniane rozliczenie za sierpień 2016 r.), a najwyższa to 5540 zł, zaś obecnie te wielkości to odpowiednio 3580 zł (wrzesień 2016 r.) i 14.279 zł (grudzień 2016 r.). Dowodzi to, że dochody i obroty wnioskującego wręcz się podwyższyły. Skądinąd sam on to przyznał, skoro we wcześniejszym wniosku określił te dochody na 1753,90 zł, z kolei we wniosku rozpoznawanym na 1900 zł, mimo że trudno te oświadczenia przyjąć bez zastrzeżeń, jeżeli zważyć choćby na to, iż stałe wydatki gospodarstwa domowego wyliczono w tym wniosku na kwotę jeszcze wyższą. Podsumowując, pełnomocnik skarżącego nie wykazał, że zachodzą podstawy do odstąpienia od oceny powziętej w prawomocnym postanowieniu z dnia 21 listopada 2016 r., iż bez uszczerbku utrzymania koniecznego jest on w stanie uiścić kwotę 250 zł. Mając to na względzie, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.