I SA/Gl 708/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 500,00 zł (słownie: pięćset złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2000 zł, E. Z. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty. Wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga dochód miesięczny w kwocie około 1000 zł. Podkreśliła przy tym, że jest to jej jedyne źródło dochodu. Skarżąca samotnie wychowuje córkę, która otrzymuje rentę rodzinną po zmarłym ojcu w kwocie 738,83 zł. Zaakcentowała dalej, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania stanowią kwotę około 1.000 zł. Skarżąca podkreśliła, że została wpisana do rejestru dłużników, co uniemożliwia jej zaciągnięcie pożyczki na uiszczenie wspomnianej opłaty sądowej. Skarżąca nadesłała m.in. zestawienie przychodów i wydatków z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej z okresu od stycznia do lipca 2014 r. wraz z bilansem, które potwierdzają wysokość deklarowanych przez skarżącą dochodów we wspomnianym okresie. Przy piśmie tym skarżąca nadesłała nadto potwierdzenie przelewu ww. świadczenia rentowego. W dniu 29 września 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym rozszerzono zakres pierwotnego wniosku i ostatecznie skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i o ustanowienie adwokata. Podała nadto, że stara się na bieżąco regulować wszystkie zobowiązania, a w szczególności te wobec ZUS. W chwili obecnej nie ma żadnych zaległości z tego tytułu za lata 2010-2014. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wyłącznie z córką. Posiada dom o pow. 374 m2, który jest jeszcze nie wykończony i w związku z tym nie oddany do użytku. Zaznaczyła przy tym, że budynek obciążony jest hipoteką przymusową wynikającą z zobowiązań podatkowych i hipoteką zabezpieczającą zobowiązania kredytowe. Pismem z dnia 3 października 2014 r., zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Pismem z dnia 30 października 2014 r., które wpłynęło do Sądu drogą mailową, skarżąca podniosła, że ww. wezwania nie otrzymała z przyczyn od niej niezależnych sygnalizując, że często ginie awizo, a ona sprawdza pocztę raz w tygodniu. W wyniku ww. interwencji skarżącej, zarządzeniem z dnia 30 października 2014 r. referendarz sądowy przedłużył z urzędu termin do uzupełnienia wniosku, przysyłając jednocześnie ponownie wezwanie z dnia 3 października 2014 r. Przesyłkę sądową doręczono do rąk adresatki w dniu 17 listopada 2014 r. W piśmie procesowym z 18 listopada 2014 r. skarżąca oświadczyła, że nieruchomość, którą posiada nie nadaje się do zamieszkania. Z tych względów razem z córką wynajmuje lokal mieszkalny i z tego tytułu ponosi miesięcznie wydatki w przedziale 900-950 zł. E. Z. oświadczyła, że nie posiada żadnego rachunku bankowego (zarówno osobistego jak i firmowego) z uwagi na toczące się wobec niej postępowanie egzekucyjne. W chwili obecnej korzysta z rachunku bankowego należącego do jej córki, z którego wykonuje bieżące transakcje, również te obsługujące firmę. Przy ww. piśmie skarżąca nadesłała plik dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono, że czynsz najmu z tytułu zajmowanego przez skarżącą mieszkania stanowi miesięcznie kwotę 400 zł. Do stałych, udokumentowanych wydatków ponoszonych przez skarżącą (z pominięciem kosztów prowadzenia firmy rozliczanych w KPiR) należą: wydatki z tytułu zużycia energii elektrycznej (około 54 zł); usługi teleinformatyczne (66 zł); podatku od nieruchomości (około 17 zł w skali jednego miesiąca); wydatki z tytułu zużycia wody (około 20 zł). Ustalono nadto, że we wrześniu 2014 r. skarżąca uzyskała przychód z prowadzonej działalności w kwocie 12.380,65 zł, jednocześnie ponosząc wydatki w wysokości 8.187,15 zł. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym cześć każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 500 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia Referendarza skarżąca podała, że prowadzi działalność gospodarczą z zakresu usług ksero, która jest działalnością sezonową i na granicy opłacalności. Gdy zaczyna się rok szkolny tj. w miesiącu wrześniu, osiąga najwyższe dochody, które muszą pokryć powstałe w późniejszych miesiącach straty. Dlatego skarżąca nie zgodziła się aby to właśnie miesiąc wrzesień był brany pod uwagę przy ocenie jej sytuacji finansowej. Jeżeli chodzi o ponoszone przez nią wydatki związane z wynajmowanym mieszkaniem, wskazała że prócz odstępnego opłaca również czynsz oraz media, co zostało przez Referendarz pominięte. Odnośnie posiadanych rachunków bankowych, skarżąca podała, że korzysta z rachunku swej córki z uwagi na fakt, że jej konta bankowe zostały zajęte przez Urząd Skarbowy i ZUS, to z kolei zapewnia jej bezkolizyjne prowadzenie działalności gospodarczej. W dalszej kolejności na mocy zarządzenia z dnia 19 stycznia 2015 r. ponownie wezwano skarżącą do uprawdopodobnienia danych wskazanych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą obrazujących ich stan. Wskazano, że powyższe należy wykonać nawet pomimo deklaracji, iż w ramach posiadanych przez skarżącą rachunków nie są dokonywane żadne operacje i rachunek ten jest zajęty przez Urząd Skarbowy, czy ZUS. Nadto wezwano skarżącą do przedstawienia potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. Następnie na skutek wniosku skarżącej, ponownie przedłużono termin sądowy do dokonania wyżej wymienionych czynności o dalsze 7 dni od dnia otrzymania informacji w tymże przedmiocie (data doręczenia: 3 marca 2015 r.) W odpowiedzi na powyższe w dniu 25 lutego 2015 r. (data nadania) skarżąca nadesłała do Sądu pismo datowane na dzień 23 lutego 2015 r., do którego załączyła kserokopię zaświadczenia Banku A potwierdzającego zamknięcie rachunku bankowego w dniu 25 stycznia 2011 r., kserokopię wypowiedzenia umowy o prowadzenie rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych w B oraz kserokopie wydruków z tychże kont, mające jej zdaniem potwierdzić wysokość dokonanych zajęć. Skarżąca podała, iż nigdy nie miała dostępu do tych kont, dlatego też nie wie czego dotyczą zajęcia. Nadto wskazała, że nie otrzymała zaświadczeń z dwóch innych banków. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Sytuacja materialna i rodzinna skarżącej wskazuje jednak, iż nie mieści się w jej możliwościach płatniczych uiszczenie wpisu w pełnej wysokości (wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 2.000,00 zł). Nie zachodzą jednakże przesłanki do uwzględnienia wniosku w całości. Ustalono, że dochód brutto skarżącej jaki osiągnęła w miesiącu wrześniu 2014 r. wyniósł 4.193,50 zł. Sąd wziął pod uwagę dochód osiągnięty w tymże miesiącu, bowiem w tym okresie skarżąca zainicjowała niniejsze postępowania wpadkowe tj., z wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Skarżącą wskazuje, iż wraz z rozpoczynającym się rokiem szkolnym, z uwagi na charakter świadczonych przez nią usług, właśnie w miesiącu wrześniu osiąga najwyższe dochody, które z kolei przeznacza na pokrycie strat w innych mniej dochodowych okresach. Wszelako przedstawione przez nią raporty kasowe nie do końca powyższe potwierdzają. Faktem jest, że w miesiącu czerwcu i lipcu 2014 r. obrót uległ znacznemu zmniejszeniu, jednakże już w miesiącu czerwcu czy też w październiku był porównywalny z obrotem osiągniętym w miesiącu wrześniu. Nadto wskazać należy, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Wobec deklaracji złożonej przez skarżącą o korzystaniu z rachunku bankowego swej córki z uwagi na zajęcia egzekucyjne posiadanych przez nią kont bankowych, wezwana została do przedstawienia zaświadczeń wystawionych przez bank informujących o wysokości zajęć dokonanych przez Urząd Skarbowy czy też Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz sposobie ich spłaty. Tymczasem skarżąca przedstawiła kserokopie wydruków dokonanych w serwisie transakcyjnym C tłumacząc, iż odmówiono jej podania informacji czego dotyczą rzeczone zajęcia. Wobec powyższego uznać należy, iż strona nie uczyniła w sposób rzetelny zadość opisanemu wyżej wymogowi. To z kolei nie wpływa korzystnie na ocenę jej sytuacji finansowej. Dyspozycja art. 245 § 3 p.p.s.a przyznaje sędziemu swobodę uznania, którą z form częściowego przyznania prawa pomocy może on zastosować. W tym kontekście orzekający w sprawie uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącej uzasadnia wyłącznie wobec niej powszechnego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych poprzez zwolnienie jej od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej pięćset złotych. Z kolei wskazana kwota nie zagrozi codziennej egzystencji strony tym bardziej, że pomniejszy jej budżet domowy tylko w jednym miesiącu. Nadto wskazać należy, iż skarżąca z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy wystąpić może ponownie w każdym stadium postępowania sądowego. Sąd wówczas, biorąc pod uwagę ewentualne, nowo powstałe okoliczności sprawy powtórnie dokona oceny całokształtu sytuacji majątkowej, rodzinnej i osobistej wnioskodawczyni istniejącej w okresie, w którym wystąpiła ona o zastosowanie tego przywileju. Na marginesie zwraca się uwagę również, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 § 1 p.p.s.a. (sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną) oraz 140 § 1 ppsa (stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego) nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu (post. NSA z dnia 27 września 2004r., FZ 330/04 i z dnia 28 września 2004r. FZ 246/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji postanowienia.