I SA/Gl 718/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wobec złożenia przez skarżącego wniosku z dnia 23 maja 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanym wniosku z dnia 23 maja 2015 r. skarżący zaznaczył, że domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 20 kwietnia 2015 r., którym odrzucono jego skargę. W uzasadnieniu zaakcentował, że jest osobą bezdomną, nie ma miejsca zamieszkania ani stałego miejsca pobytu, nie dysponuje żadnym majątkiem i nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (również w Wielkiej Brytanii, na której terytorium przebywa zgodnie z wcześniej złożonym oświadczeniem), a także przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności przedstawienie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym ewentualnych zasiłków przyznanych na terenie Wielkiej Brytanii, z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2) przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 3) dostarczenie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących stan tych rachunków i wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat; 4) przedstawienie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia – złożenie zaświadczenia właściwego organu podatkowego o tym, że za 2014 r. skarżący nie wykazał dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na podatek dochodowy skarżącego; 5) wyjaśnienie, jak przedstawia się sytuacja mieszkaniowa skarżącego i jego rodziny w Wielkiej Brytanii, to jest jaki lokal mieszkalny i na podstawie jakiego tytułu prawnego on zajmuje; 6) przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a także dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący oznajmił, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie osiągnął żadnych dochodów w Wielkiej Brytanii. Jednocześnie wyjaśnił, że obecnie przebywa w Niemczech. Wyraził też przekonanie, że nie podlega obowiązkowi podatkowemu w Polsce. Nadto zaznaczył, że jest bezdomny, bezrobotny i nie ma prawa do zasiłku, a ostatni rachunek bankowy, jaki posiadał, został zamknięty. Przedstawił przy tym kopie następujących dokumentów: pisma z dnia 9 października 2013 r. zawierającego oświadczenie banku o wypowiedzeniu umowy rachunku bankowego, zaświadczenia z dnia 1 sierpnia 2014 r. o wymeldowaniu z pobytu stałego oraz zaświadczenia z tego samego dnia o tym, że był zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia 8 czerwca 1995 r. do dnia 8 października 1995 r. i od tego czasu nie figuruje w ewidencji urzędu pracy. W dniu 14 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, akcentując, że przedstawiony przez niego materiał jest niewystarczający do uwzględnienia jego żądania. Odpis tego postanowienia w dniu 22 lipca 2015 r. doręczono skarżącemu za pośrednictwem ustanowionego przez niego pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania w Polsce. We wniesionym w dniu 29 lipca 2015 r. sprzeciwie skarżący zarzucił referendarzowi sądowemu niezapoznanie się ze zgromadzoną dokumentacją i manipulowanie faktami. Uzasadniając swe stanowisko, podniósł, że należycie udokumentował fakt zamknięcia swego jedynego rachunku bankowego. Odnosząc się do stwierdzenia, że bez wątpienia musi ponosić koszty utrzymania, zapytał, skąd taki przymus wynika. Zaznaczył też, że wielokrotnie wyjaśniał, iż jest utrzymywany przez konkubinę niebędącą obywatelką Polski, co – jak stwierdził – jest wystarczające do braku możliwości uznania, by tworzył z nią wspólne gospodarstwo domowe. Wytknął przy tym referendarzowi sądowemu brak umiejętności rozróżnienia konkubinatu od kohabitacji. Na koniec stwierdził, że referendarz sądowy naruszył kompetencje urzędu skarbowego, gdyż podał w wątpliwość rzetelność oświadczenia skarżącego o nieosiąganiu dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Rozpatrywany wniosek nie może zostać uwzględniony, gdyż skarżący przedstawił swą sytuację w sposób uniemożliwiający uznanie, by w jego przypadku zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy. Skądinąd uczynił to po raz kolejny: poprzednie jego żądanie zostało z tego samego względu załatwione odmownie postanowieniem wydanym w dniu 20 sierpnia 2014 r. przez referendarza sądowego. Wyjaśnienie motywów niniejszego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że przedmiotem postępowania incydentalnego zainicjowanego wniesieniem sprzeciwu, który nie został odrzucony, jest kwestia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie prawidłowości postanowienia podjętego przez referendarza sądowego. Także więc na etapie wniesienia sprzeciwu skarżący winien dążyć do wykazania, że w jego przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Jeśli zaś skarżący ogranicza się do zakwestionowania słuszności kwalifikacji referendarza sądowego, z którą się nie zgadza, i zarazem nadal nie wykonuje znacznej części wezwania do uzupełnienia danych wniosku, to musi się liczyć z tym, że taka jego postawa będzie niewystarczająca do pozytywnego załatwienia jego żądania. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że domaganie się ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zatem prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 wyżej powołanej ustawy). Nie ulega zatem wątpliwości, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację, w jakiej wnioskodawca obecnie się znajduje, a w szczególności jego zdolność płatniczą. Przy tym niezbędne jest zaznaczenie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania. Jest zatem oczywiste, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by zgromadzony materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny. Tymczasem dokumentacja zaprezentowana przez skarżącego w niniejszej sprawie jest fragmentaryczna i pochodzi sprzed co najmniej roku, a jego kolejne wyjaśnienia jedynie potęgują wątpliwości co do sytuacji, w jakiej rzeczywiście się on znajduje, gdyż są niespójne. Dość wspomnieć, że skarżący utrzymuje, że jest bezdomny, z nikim nie tworzy wspólnego gospodarstwa domowego i nie osiąga żadnych wpływów, po czym w sprzeciwie czyni zarzut pominięcia wielokrotnie – jak twierdzi – powtarzanego faktu, iż jest utrzymywany przez osobę trzecią mieszkającą za granicą. Ponadto ignoruje wezwanie do dokładnego wskazania adresu zagranicznego, a wszystkie dotychczasowe pisma przygotowuje, zgodnie z oznaczeniem, w miejscu wskazanym jako adres pełnomocnika do doręczeń mieszkającego w Polsce (jego ojca). W świetle oświadczeń skarżącego nie jest zatem możliwe nawet ustalenie tego, czy, a jeśli tak, to gdzie mieszka i z kim tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Tymczasem do poznania możliwości płatniczych skarżącego niezbędne jest zrekonstruowanie jego budżetu domowego, na który bez wątpienia wpływ mają także dochody i wydatki pozostałych osób z nim mieszkających. Istotne jest bowiem ustalenie, jakimi środkami skarżący i jego rodzina łącznie dysponują, a także jakie wydatki ponoszą, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe (jest przy tym oczywiste, że konkubinat nie niweczy możliwości istnienia takiej wspólnoty). Dopiero wówczas, uwzględniając udział skarżącego w kształtowanie tego budżetu, można stwierdzić, jakie środki posiada i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. W braku tych ustaleń nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy. Konkludując, wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony, gdyż materiał dowodowy zaprezentowany na jego poparcie jest selektywny i nieaktualny, natomiast złożone oświadczenia – miast usuwać – jedynie potęgują wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji, w jakiej skarżący się znajduje. Z tych względów należało odmówić skarżącemu uwzględnienia tego jego żądania, a uczyniono to na podstawie powołanego art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.