I SA/Gl 723/07

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M.A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] (słownie: [...] ) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, podniosła, że jej sześcioosobowa rodzina, w skład której oprócz jej i jej małżonka wchodzą dwie pełnoletnie, uczące się córki oraz małoletni syn, utrzymuje się jedynie z emerytury jej małżonka w wysokości [...] zł. Według wnioskodawczyni po odliczeniu stałych opłat ("[...] zł za energię elektryczną, [...] zł za wodę, [...] zł na ogrzewanie, [...] zł na telefon") z kwoty tej pozostaje [...] zł miesięcznie na wyżywienie jednej osoby (dziennie [...] zł), zaś pozostałe wydatki, np. na leczenie i edukację, były pokrywane z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży mieszkania. Skarżąca podkreśliła, że opiekuje się teściową, będącą inwalidką pierwszej grupy wymagającą opieki osób trzecich oraz że poza prawem do lokalu, w którym zamieszkuje wraz z rodziną, nie ma żadnego majątku ani oszczędności. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełniania danych zawartych we wniosku poprzez udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym (wskazano, że należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności z rachunku [...], obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za rok 2006 złożonych przez skarżącą, jej małżonka (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedłożenie zaświadczeń wystawionych uczelnie po dniu otrzymania niniejszego wezwania potwierdzających, że córki skarżącej są ich studentkami (wskazano, że zaświadczenia te powinny odpowiadać na pytanie, czy otrzymują one jakąkolwiek pomoc finansową, a także czy nauka jest odpłatna, a jeśli tak, to winny wskazywać tryb i formę płatności), wyjaśnienie, dlaczego we wniosku nie wspomniano o nieruchomości położonej w D. (wskazano, że jeśli nieruchomość ta została zbyta, należy udowodnić ten fakt, przedstawiając przede wszystkim odpis stosownego aktu notarialnego) oraz udokumentowanie za pomocą w szczególności kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, zakupem leków, dojazdami oraz opieką nad teściową. Odpowiadając na wezwanie, skarżąca oświadczyła w szczególności, że jej najstarsza córka ukończyła studia, ale nadal pozostaje na utrzymaniu rodziców. Przedstawiła natomiast zaświadczenie potwierdzające, iż jej córka A. jest studentką na studium stacjonarnym niepobierającą stypendium, a także odpisy dokumentów podatkowych, w tym zeznania podatkowego skarżącej i jej małżonka za 2006 r. (skarżąca wykazała w nim przychód w wysokości zaledwie [...] zł i poinformowała, że jej działalność gospodarcza jest zawieszona od dnia 1 marca 2006 r.), faktury z dnia 20 września 2007 r. dokumentującej zakup węgla za kwotę [...]zł, księgi wieczystej nieruchomości położonej w D., która należy do skarżącej i jej małżonka i nie jest obciążona hipoteką oraz wyciągu z rachunku bankowego należącego do skarżącej i jej małżonka dokumentującego operacje finansowe przeprowadzone w okresie od dnia 25 lipca 2007 r. do dnia 22 września 2007 r., uzupełnionego następnie odpisem tego wyciągu za okres od dnia 18 września 2007 r. do dnia 2 października 2007 r. (saldo ujemne na tym rachunku wyniosło [...] zł, a dnia 19 października 2007 r. powiększyło się do kwoty [...] zł, z rachunku wypłacane są stosunkowo znaczne kwoty w gotówce w sierpniu było to łącznie [...] zł, a we wrześniu [...] zł, pośród rozchodów udokumentowanych uwagę zwracają wydatki na usługi telekomunikacyjne, których suma we wspomnianych dwóch miesiącach wyniosła odpowiednio [...] zł i [...] zł), Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tym razem poprzez: przedłożenie zaświadczenia o treści wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dotyczącego działalności prowadzonej przez skarżącą, która obecnie ma być zawieszona, oraz ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach tej działalności (wskazano, że jeżeli działalność została zlikwidowana, należy nadesłać potwierdzające ów fakt zaświadczenie oraz ostatnio sporządzoną ewidencję środków trwałych, a nadto wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), wykazanie za pomocą stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, że rachunek bankowy wykorzystywany przez skarżącą dla potrzeb jej działalności gospodarczej został zlikwidowany (wskazano, że jeśli rachunek ów nadal istnieje, należy, zgodnie ze wcześniejszym wezwaniem, nadesłać wyciąg z niego za ostatnie trzy miesiące), przedstawienie, również zgodnie ze wcześniejszym wezwaniem, wyciągu z rachunku bankowego nr [...] należącego do A.A. za trzy ostatnie miesiące, nadesłanie wyciągu z rachunku bankowego należącego do skarżącej i jej małżonka za okres od dnia 18 września 2007 r. oraz przedłożenie stosownych zaświadczeń wydanych przez właściwy urząd pracy, potwierdzających, że skarżąca oraz jej córki M. i E., co do której nie nadesłano zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię, są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Wykonując to wezwanie, skarżąca oświadczyła, że nigdy nie posiadała rachunku dla potrzeb działalności gospodarczej, podtrzymując jednocześnie wyjaśnienia dotyczące jej córki M.. Ponadto nadesłała wyciąg z rachunku bankowego należącego do jej córki A. (ujemne saldo końcowe na tym rachunku wyniosło [...] zł), zaświadczenie potwierdzające, że jej córka E. jest studentką, i zaświadczenie, informujące, iż wnioskodawczyni była osobą bezrobotną w okresie od dnia 17 czerwca 2004 r. do dnia 2 stycznia 2005 r. oraz dokumentację związaną z jej działalnością gospodarczą (m. in. odpis zaświadczenia ZUS, z którego wynika, że skarżąca opłacała składki z tytułu tej działalności w okresie od dnia 1 marca 2005 r. do dnia 28 lutego 2006 r.). Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 przywołanej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż w jej najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej zachodzą podstawy do uwzględnienia jej żądania w całości. Pomimo dwukrotnych wezwań nie udało się bowiem, w ocenie rozpoznającego wniosek, rozwiać wszystkich wątpliwości i nieścisłości, jakie rysują się w rozpatrywanym zakresie. Dotyczą one w szczególności dochodów czy szerzej środków finansowych pozostających do dyspozycji skarżącej i jej rodziny. Nietrudno wszak zauważyć, iż jeśli od sumy wypłaconej w sierpniu i we wrześniu w gotówce z rachunku bankowego strony i jej małżonka ([...] zł) odjąć kwotę wydatkowaną dnia 20 września 2007 r. na zakup węgla ([...]zł), to uzyskana różnica ([...]zł) jest niewiele wyższa od kwoty, którą w świetle oświadczenia zawartego we wniosku w jej gospodarstwie domowym przeznacza się miesięcznie na wyżywienie i inne wydatki życiowe ([...] zł). Jeżeli zaś ta różnica miałaby stanowić źródło pokrycia wspomnianych wydatków, to ostatnia kwota uległaby faktycznej redukcji do [...] zł miesięcznie, co stanowi połowę powyższej różnicy, mającej przecież być jedynymi wolnymi środkami w gotówce pozostającymi do dyspozycji skarżącej w okresie analizowanych dwóch miesięcy. Tym samym kwota utrzymania dziennego jednej osoby musiałaby ulec zmniejszeniu z wyliczonej we wniosku wartości [...] zł do [...] zł. Byłyby tak jednak tylko pod warunkiem uznania za rzetelne oświadczeń strony odnoszących się do wysokości stałych opłat miesięcznych, których suma zmniejsza kwoty, jakie mogą być spożytkowywane na wyżywienie i inne wydatki bytowe. Przegląd wydatków uwidocznionych w wyciągach z rachunków bankowych dowodzi wszak, że we wniosku znacznie zaniżono te opłaty, przez co środki na utrzymanie musiałyby być jeszcze mniejsze. Tytułem przykładu można wskazać wydatki na usługi telekomunikacyjne, skądinąd nie dające się zaliczyć do sfery utrzymania koniecznego, które wielokrotnie przekraczają kwotę [...] zł zadeklarowaną "na telefon" we wniosku. Nie do końca przekonujące są też wyjaśnienia dotyczące działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawczynię, mimo iż można przyjąć niejako w sposób pośredni, że działalność ta jest zawieszona. Budzi bowiem wątpliwości jej twierdzenie, że prowadziła ona działalność gospodarczą, nie wykorzystując rachunku bankowego. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż skarżącej przysługuje prawo nie tylko do nieruchomości, w której zamieszkuje, lecz także do innej nieruchomości, położonej w D., nabytej niedawno za środki uzyskane ze sprzedaży mieszkania. Nieruchomość ta, na której według odpisu z jej księgi wieczystej nie spoczywają jakiekolwiek ciężary, może być przecież choćby w części obciążona celem pozyskania środków na potrzeby postępowania. Niewątpliwie nie wiązałoby się to z uszczerbkiem utrzymania skarżącej i jej rodziny. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami wspomnianego koniecznego utrzymania. Poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tegoż utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. Ocena sytuacji skarżącej uzasadnia przyjęcie, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niej zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Ustalając ten ułamek na poziomie najniższego wpisu znanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, miano na uwadze z jednej strony, że w ramach jej gospodarstwa domowego uzyskiwany jest stały dochód w stosunkowo znacznej wysokości, stanowiącej nieomal trzydziestokrotność tego wpisu, z drugiej zaś, że jej rodzina jest liczna, a debet na jej rachunku wykazuje tendencje rosnące. Niemniej jednak struktura wydatków w budżecie domowym tej rodziny też jest rozbudowana, obejmując przy tym wydatki, które po pierwsze także przewyższają wysokość analizowanego wpisu, a po drugie, jak już była o tym mowa, nie dają się zaliczyć do sfery utrzymania koniecznego, czyli do niezbędnych kosztów życiowych, jak wydatki na usługi telekomunikacyjne świadczone przez kilku operatorów (warto przypomnieć, że w sierpniu zamknęły się one ponadprzeciętną kwotą [...] zł). Na marginesie warto zauważyć, iż nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego nie stoi w sprzeczności z dyrektywami wynikającymi z przysługującego stronie, m. in. na podstawie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483). Udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest bowiem konieczny na obecnym etapie postępowania, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 194 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 tego Prawa Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według jego art. 134 § 1 nie jest związany granicami skargi. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.