I SA/Gl 726/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A w Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącej z dnia 29 kwietnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Do skargi na powyższą decyzję organu odwoławczego pełnomocnik skarżącej uczelni załączył wniosek z dnia 29 kwietnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania wnioskodawca ocenił sytuację finansową skarżącej jako trudną. Odnotował, że w związku z licznymi postępowaniami egzekucyjnymi ma ona ograniczone możliwości w dysponowaniu majątkiem, dochodami i wierzytelnościami, które zostały zajęte lub zabezpieczone. Podkreślił też, że skarżąca nie ma zdolności kredytowej a jedyne źródło dochodów (czesne) przeznacza na pokrycie kosztów bieżących działalności, w szczególności wynagrodzenie pracowników i media. Rubrykę formularza dotyczącą rachunków bankowych pozostawił nie wypełnioną. Z kolei w oświadczeniu o majątku i dochodach podał, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej wynosi 8.172.777,94 zł i zarazem zaznaczył, że jest ona objęta zajęciem egzekucyjnym. Dodał, że w ostatnim roku obrotowym skarżąca poniosła stratę w kwocie 4.091.061,27 zł, a wysokość jej zobowiązań jest równa 18.259.641,87 zł. Do wniosku zostały załączone bilans oraz rachunek zysków i strat skarżącej. Wynika z nich, że skarżąca posiada środki trwałe o wartości 8.172.777,94 zł, w tym przede wszystkim budynki. Kapitał własny stanowi wartość ujemną i wynosi 5.583.752,54 zł, a kapitał podstawy wynosi 714.680,57 zł. Skarżąca posiada aktywa obrotowe w kwocie 4.503.111,39 zł, w tym krótkoterminowe aktywa w pozostałych jednostkach w kwocie 3.201.555,87 zł oraz środki pieniężne na rachunkach bankowych i w kasie w kwocie 6.525,63 zł. Strata bilansowa za poprzedni rok obrotowy wyniosła 2.207.371,84 zł. W tym okresie skarżąca uzyskała przychód w kwocie 1.148.856,94 zł, ponosząc jednocześnie koszty działalności operacyjnej w kwocie 3.696.825,85 zł. Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia tych danych poprzez złożenie: 1) odpisu lub kserokopii informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2012 r.; 2) odpisu lub kserokopii sprawozdania finansowego za okres od stycznia 2013 r. do lipca 2013 r., a w razie jego braku – dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (w tym zestawienia sald i obrotów); 3) odpisów deklaracji na potrzebę podatku od towarów i usług za trzy ostatnie miesiące; 4) odpisów raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; 5) wyjaśnień co do zdeklarowanego braku rachunków bankowych w sytuacji kiedy zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) zapłata podatków przez podatników prowadzących działalność gospodarczą i obowiązanych do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie polecenia przelewu, a zobowiązanie do posiadania takowego rachunku wynika również z art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), jak również złożenie wyjaśnień odnośnie rachunków bankowych wskazanych w protokole kontroli podatkowej (pkt B.4), który został doręczony kontrolowanej jednostce w dniu 10 października 2011 r. i w przypadku dalszego ich posiadania nadesłanie wyciągów i wykazów z tych rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; w razie, gdyby rachunki te były zajęte – przedstawienie zaświadczeń wystawionych przez bank, informujących o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, zaś w przypadku ich likwidacji po dniu 10 października 2011 r. – nadesłanie zaświadczeń banków potwierdzających tę okoliczność; 6) odpisów lub kopii następujących dokumentów: spisu wierzytelności z datami ich wymagalności, listy zabezpieczeń dokonanych na majątku skarżącej, wykazu tytułów egzekucyjnych i wykonawczych, wykazu majątku z szacunkową wyceną jego składników, informacji o prowadzonych postępowaniach sądowych i administracyjnych wobec skarżącej. Ustosunkowując się do tego wezwania pełnomocnik skarżącej wpierw wystąpił o przedłużenie terminu do jego wykonania, argumentując, że nieobecność pracowników kwestury, którzy przebywają na urlopach, uniemożliwia przygotowanie wszystkich wymaganych dokumentów. Następnie przedstawił: wprowadzenie do sprawozdania finansowego za 2012 r., deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres od maja do lipca 2013 r. (wskazana w nich wysokość podatku wyniosła kolejno: 250 zł, 250 zł i 138 zł) i raport kasowy za czerwiec 2013 r., a w dalszej kolejności – również raporty kasowe za lipiec i sierpień 2013 r. (z raportów tych wynika, że stan kasy skarżącej na koniec poszczególnych miesięcy przedstawiał się następująco: 28 czerwca 2013 r. – 41.202,91 zł; 31 lipca 2013 r. – 97.826,82 zł; 30 sierpnia 2013 r. – 80,19 zł). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 października 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, wyjaśniając, że o zasadności tego rozstrzygnięcia przesądza w szczególności zestawienie jej aktywów z należnymi kosztami sądowymi, jak również to, że wybiórczo zaprezentowała swą sytuację (wezwanie wykonała jedynie w części). Po otrzymaniu w dniu 6 listopada 2013 r. odpisu tego orzeczenia pełnomocnik skarżącej w dniu 13 listopada 2013 r. wniósł od niego sprzeciw. W piśmie tym sformułował wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia, które, jak stwierdził, jest niezasadne. Za nieprawidłową uznał ocenę okoliczności faktycznych, akcentując, że zakłada ona, iż skarżąca ma rzeczywiste możliwości uiszczenia opłaty sądowej w sytuacji, gdy jej dochody z czesnego i wynajmu nieruchomości podlegają zajęciu komorniczemu, na nieruchomości własnej ustanowiono hipoteki przymusowe, a zadłużenie uniemożliwia uzyskanie kredytu. Poza tym, jego zdaniem, przy rozstrzyganiu wniosku nie zostały uwzględnione okoliczności dowodzące trudnej sytuacji finansowej skarżącej mimo ich posiadania przez oceniającego z urzędu. W tym miejscu wskazać trzeba, że wpis od skargi wynosi 279 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w sprzeciwie wniosku o zmianę zaskarżonego postanowienia, przytoczyć należy brzmienie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Zawiera on bowiem wyjaśnienie przyczyny niemożności uwzględnienia takiego żądania, co jednakże nie stanowi przeszkody do zbadania, czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z tą regulacją w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wymaga jedynie dodania, że przepis ten ma zastosowanie w rozpatrywanym przypadku. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania, a wykazanie zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy przez osobę prawną lub inną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej przesądza o możności (a nie: konieczności) pozytywnej weryfikacji wniosku. Domaganie się prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w zakresie częściowym) przez osobę prawną lub inną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej może być bowiem przyznane, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Analiza stanu faktycznego przedstawionego w niniejszej sprawie nie pozwala na uznanie, by skarżąca spełniała przesłanki przyznania prawa pomocy. Po pierwsze przemawia za tym wzgląd na to, że zgromadzony materiał źródłowy nie obrazuje pełnej, aktualnej zdolności płatniczej skarżącej. Skądinąd odpowiedzialność za taki stan rzeczy ponosi wnioskodawca, który pomimo świadomości mankamentów swego wniosku nie usunął ich i to zarówno na etapie udzielania odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, jak i następnie w sprzeciwie. Zaprezentowana przezeń sytuacja skarżącej pozostawia wiele pytań, które postawiono w wezwaniu, bez odpowiedzi. Nie można nie dostrzec, że przedstawiona dokumentacja w rzeczywistości czyni zadość jedynie punktom 1, 3 i 4 wezwania. Brakuje z kolei w szczególności sprawozdania finansowego za okres od stycznia do lipca 2013 r. lub innych dokumentów finansowych za ten okres. Niewyjaśniona pozostaje kwestia rachunków bankowych skarżącej. Nie został również przedstawiony jakikolwiek dokument dotyczący "licznych postępowań egzekucyjnych". Innymi słowy, wiele kwestii, które pozwalałaby na zrekonstruowanie sytuacji, w jakiej skarżąca się znajduje, z niewiadomych względów wnioskodawca pomija milczeniem. Jego prezentacja jest selektywna, a nadto niespójna: wszak twierdzenie o czesnym jako jedynym źródle dochodów pozostaje w sprzeczności z treścią sprzeciwu, w którym wspomina on o wpływach z tytułu wynajmu nieruchomości. Niezależnie od powyższego ocena tak wybiórczo zaprezentowanej dokumentacji także prowadzić musi do konkluzji, że rozpatrywany wniosek skarżącej jest bezzasadny. Analiza uwzględnionych w raportach kasowych wydatków pozwala bowiem dostrzec, że na obsługę księgową czy prawną skarżąca przeznacza środki, które niewspółmiernie przewyższają kwotę wpisu od skargi. W tym kontekście podzielenia wymaga pogląd, zgodnie z którym należności cywilnoprawne zasadniczo nie mogą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed publicznoprawnymi. Z tych względów należało odmówić skarżącej przyznania prawa, co też uczyniono na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.