I SA/Gl 729/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W pkt 4 druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 lipca 2012 r. E. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku odnotował, że jest emerytem i jednocześnie inwalidą. Wskazał, że każdego miesiąca wydatkuje 300 zł na niezbędne lekarstwa, przy czym nie realizuje przepisanych mu recept w całości. Po opłaceniu pozostałych należności związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, brakuje mu środków do życia. W dalszej części uzasadnienia E. K. nawiązał do zarzutów przytoczonych w jego skardze. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w ww. druku PPF, wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Na posiadany przez niego majątek składają się: "dom o pow. 95 m2; mieszkanie o pow. 68 m2; nieruchomość rolna o pow. 0,7690 ha oraz inne nieruchomości o pow. 0,1551 ha". Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest otrzymywane przez niego świadczenie emerytalne w kwocie 1223 zł. Końcowo skarżący odnotował, że budynek mieszkalny i gospodarczy są w stanie surowym, niewykończone. Mając na uwadze przytoczone wyżej oświadczenia skarżącego, pismem z dnia 17 lipca 2012 r., referendarz sądowy zobowiązał E. K. do uzupełnienia – w terminie 7 dni - ww. wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe/zameldowane pod adresem: P., ul. [...]; w tych ramach należało nadto oznaczyć stosunki jakie łączą te osoby ze skarżącym; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. zakupu opału, lekarstw itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (np. za pomocą kopii "odcinków" świadczenia emerytalnego) i pozostałych osób zamieszkałych w lokalu wskazanym w pkt 1 wezwania; 4) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego za rok 2011 r. (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób przebywających w nieruchomości wskazanej w pkt 1 tego wezwania); 5) złożenie oświadczenia czy w chwili obecnej skarżący korzysta z jakiekolwiek formy pomocy społecznej (zasiłki celowe, stałe itp.); w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy nadesłać kopie stosownych decyzji organów bądź zaświadczenia potwierdzające tę okoliczność; 6) przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby ewentualnie pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przywołanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej w skrócie: P.p.s.a.). E. K., odpowiadając na ww. wezwanie referendarza sądowego, nadesłał oświadczenie z dnia 29 lipca 2012 r., w którym zeznał, że nie przechowuje dokumentów potwierdzających jednostkowy zakup medykamentów, gdyż przy tej okazji wyręczają go inne osoby, czyniąc dla niego niezbędne zakupy. Wyjaśnił, że porusza się przy pomocy kul, a dodatkowo przeszedł dwa zawały oraz udar mózgu i dlatego często korzysta z pomocy osób trzecich. Zeznał przy tym, że na prywatną rehabilitację odłożył sporo gotówki "aby jeszcze trochę egzystować". Dzięki uprzejmości znajomych osób często przebywa poza miejscem zamieszkania z uwagi na awarię ogrzewania. Z tych względów ponosi niewielkie wydatki z tytułu zużycia energii elektrycznej i gazu. Skarżący odnotował nadto, że jest pod stałą kontrolą okulisty, nefrologa, urologa i kardiologa. W okresie letnim, podczas wyjazdów, skarżący korzysta z pomocy opiekuna. Oświadczył dalej, że przez okresem zimowym musi jeszcze zakupić 3 m³ drewna opałowego, uszczelnić okna, pomalować mieszkanie, zlecić naprawienie rynien oraz uszczelnienie dachu. E.K. nie posiada rachunku bankowego ani lokat. Przy omówionym wyżej piśmie nadesłano plik dokumentów, w tym: potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego w kwocie 1223,12 zł; potwierdzenia uiszczenia należności z tytułu zużycia energii elektrycznej na kwoty 57,77 zł i 31,51 zł; rozliczenie należności za zużycie gazu w okresie od 12 lipca 2011 r. do 6 lipca 2012 r. (267,85 zł w skali roku); fakturę dokumentującą zużycie wody w okresie dwóch miesięcy na kwotę 28,75 zł; fakturę VAT z tytułu korzystania z usług telekomunikacyjnych na kwotę 50,89 zł (w tych ramach skarżąc oświadczył, że dodatkowo wydatkuje kwotę 50 zł na zakup karty do telefonu komórkowego); fakturę dokumentująca zakup lekarstw (kwota uiszczona – 166,62 zł); dokument dostawy wyrobów węglowych wraz z rachunkiem na kwotę 2.062,10 zł (rachunek wystawiony w dniu 20 lipca 2012 r.); decyzję w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego wypłacanego bezterminowo w kwocie 153 zł/miesiąc; orzeczenie kwalifikujące skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności, z którego wynika, że skarżący wymaga wsparcia osób trzecich; kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2011 r. (dochód brutto – 16.552,00 zł); zaświadczenie Urzędu Miejskiego w S. z dnia 26 lipca 2012 r., z którego wynika, że pod adresem zameldowania skarżącego nie występują inne osoby. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W druku urzędowego formularza wnioskodawca wskazał, że zabiega o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o przesłanki określone art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym oba wspomniane dobrodziejstwa procesowe (art. 245 § 2 P.p.s.a), uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przywołane wyżej przepisy w sposób precyzyjny określają warunki przyznania prawa pomocy, kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności wraz z danymi wynikającymi z przedłożonych Sądowi dokumentów dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania, gdyż oświadczenia E. K. oraz przedstawiona dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. W pierwszej kolejności wytknąć trzeba skarżącemu niespójność jego oświadczeń co do posiadanych zasobów pieniężnych. Otóż w druku PPF skarżący wypełnił rubrykę nr 7.2.1. w sposób pozwalający na uznanie, że nie dysponuje on żadnymi zasobami pieniężnymi. Tymczasem w piśmie procesowym z dnia 29 lipca 2012 r. oświadczył, że odłożył sporo gotówki. Bez znaczenia w tych okolicznościach pozostaje cel, na jaki rzeczone zasoby pieniężne mają być – zdaniem skarżącego – przeznaczone, wszak prawo pomocy jest przeznaczone dla tych osób, które nie są w stanie zapewnić sobie minimum egzystencji, a nie zaś dla tych, którzy dysponują zasobami pieniężnymi, których część mogłaby być przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych. Co więcej, wypełniając urzędowy formularz wniosku, złożonych wszak z zastrzeżeniem świadomości odpowiedzialności karnej za zatajenie prawdy, skarżący nie uwzględnił informacji, że jego budżet domowy wsparty jest zasiłkiem pielęgnacyjnym. Po wtóre zaznaczyć trzeba, że skarżący pomimo akcentowanej trudnej sytuacji materialnej na bieżąco reguluje wszelkie zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wydatki te, w świetle przedstawionych dokumentów, wynoszą miesięcznie około 325 zł (w tym kwota łącznego zobowiązania pieniężnego). Dodatkowo skarżący ponosi koszty zakupu lekarstw. W tych ramach przedstawiono tylko i wyłącznie jedną fakturę i dlatego nie sposób oszacować skali tych wydatków. Przyjęto, że skarżący nie posiada żadnych zaległości z tytułu stałych opłat, co więcej uzyskiwane dochody pozwalają mu na jednostkowe płatności, których wartość znacznie przekracza wysokość świadczenia emerytalnego (rachunek za zakup miału o wartości 2.062,10 zł). Analiza nadesłanej dokumentacji źródłowej nie potwierdziła zatem oświadczenia skarżącego, iż po opłaceniu należności związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego brakuje mu środków do życia. W tym stanie rzeczy nie sposób stwierdzić, że sytuacja materialna skarżącego ogranicza mu zdolność do partycypacji w kosztach sądowych, w szczególności mając na uwadze to, iż wpis sądowy w tej sprawie jest najniższym jaki jest przewidziany w postępowaniu przed sądem administracyjnym i wynosi 100 zł. Co więcej, wpis ten jest jedyną opłata jaką skarżący winien ponieść na tym etapie postępowania. Odnosząc się do żądania ustanowienia pełnomocnika, to dodatkowo wypada na marginesie zaakcentować, że odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie na obecnym etapie postępowania nie umniejsza możliwości strony obrony jej interesów przed sądem administracyjnym i uzyskania pozytywnego dla siebie rozstrzygnięcia, jako że sąd administracyjny I instancji nie jest związany - zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu i może uwzględnić skargę także z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze. Za uwzględnieniem wniosku nie może natomiast przemawiać ta część obszernej argumentacji skarżącego, która krytycznie odnosi się do polityki finansowej państwa w ogólności. Zarówno sąd, jak i referendarz sądowy, nie mają podstaw prawnych do tego, aby przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy kierować się przesłankami, które nie znajdują umocowania w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy.