I SA/Gl 73/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku z dnia 6 lutego 2013 r., który został pozostawiony bez rozpoznania skarżąca zadeklarowała osiągany przez siebie dochód w wysokości 800 zł. W kolejnym wniosku z dnia 26 marca 2013 r. skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z dwojgiem studiujących dzieci. Stwierdziła, że prowadzi działalność gospodarczą, w której pomaga jej małżonek. Dochód z tej działalności określiła na kwotę 471 zł (zastrzeżono, że chodzi o dochód za 2011 r.;). We wniosku nie wskazano żadnego majątku. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku, w szczególności poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i te osoby oraz kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez nie za rok 2012 (sprecyzowano, że jeżeli małżonek skarżącej takiego zeznania nie złożył, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego oraz zaświadczenie wystawione we właściwym urzędzie pracy, że jest on osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku), a nadto dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, a także ewidencji środków trwałych. Odpowiadając na wezwanie, skarżąca nadesłała w formie kserokopii lub wydruków następujące dokumenty: zeznanie podatkowe skarżącej za ubiegły rok (wykazano w nim przychody z działalności gospodarczej w kwocie 215.020,13 zł, koszty ich uzyskania w kwocie 235.568,36 zł oraz stratę w kwocie 20.448,23 zł), księgę przychodów i rozchodów za okres od listopada ubiegłego roku do kwietnia roku bieżącego wraz z zestawieniami zapisów księgowych obejmującymi ubiegły rok (relacja przychodów do rozchodów w bieżącym roku poprawiła się, choć sytuacja przedsiębiorstwa skarżącej nie jest stabilna; w ciągu pierwszych czterech miesięcy bieżącego roku wykazano przychody w łącznej kwocie 116.483,18 zł oraz koszty ogółem w kwocie 88.548,6 zł, co dało nadwyżkę w kwocie 27.934,58 zł; w kwietniu nadwyżka ta wyniosła 6759,45 zł, przy kosztach w kwocie 15.655,53 zł i przychodach w kwocie 22.414,98 zł; nadwyżkę taką wyliczyć można jeszcze na podstawie danych za styczeń, w kwocie 606,77 zł, i w lutym, w kwocie 22.577,94 zł; z kolei w marcu koszty, wynoszące łącznie 13.722,7 zł, przekroczyły przychody, w kwocie 11.713,12 zł, o kwotę 2009,58 zł), ewidencję środków trwałych, wyciągi z rachunków bankowych należących do skarżącej (na jednym z nich w okresie od 11 kwietnia do 13 maja bieżącego roku wpłacono łącznie kwotę 9600 zł i wypłacono kwotę 8413,71 zł; saldo końcowe po dokonaniu tych operacji wyniosło 1227,38 zł, na drugim w okresie od 1 marca do dnia 17 maja tego roku odnotowano wpływy w kwocie 38.252,01 zł oraz obciążenia w kwocie 43.649,54 zł, saldo końcowe wyniosło 60,36 zł, początkowe wynosiło 5.457,89 zł) oraz do jej dzieci (saldo końcowe na jednym rachunku jej córki wyniosło 1050,07 zł, a na drugim 160,96 zł; saldo na rachunku syna skarżącej zamknęło się kwotą 56,42 zł), umowę najmu domu (jako najemca wskazany w niej został małżonek skarżącej, czynsz najmu określono na kwotę 10 zł), kilka opłaconych rachunków związanych z utrzymaniem tej nieruchomości, decyzje o przyznaniu pomocy materialnej studiującym dzieciom skarżącej oraz rozliczenie uiszczanych przez nie opłat za studia. Dodatkowo skarżąca wyjaśniła, że jej mąż nie uzyskał dochodu i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Zastrzegła, że jest on jej współpracownikiem, a "polskie prawo nie dopuszcza formy zatrudnienia męża". Swoje dochody określiła jednak tym razem na kwotę 6.983 zł, zgodnie z przedłożoną dokumentacją księgową. Podkreśliła wszelako, że obecnie reguluje tylko należności publicznoprawne ("bieżące należności ZUS i do Urzędu Skarbowego"). Skarżąca zaznaczyła, że ponosi znaczne opłaty związane ze studiami swoich dzieci – łącznie 10.000 zł rocznie. Wpis od skargi, czyli najwyższa opłata, której uiszczenie może wchodzić w rachubę w postępowaniu, wyliczona na podstawie wartości przedmiotu zaskarżenia podanej przez skarżącą, wynosi 440 zł. Wnioskodawczyni stoi przed koniecznością uiszczenia kosztów sądowych w dwóch innych sprawach toczących się przed sądem. Suma wpisów od skarg we wszystkich trzech sprawach, wyliczona we wskazany sposób, to 1292 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, iż w bieżącym roku stan przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącą uległ poprawie, czego dowodzi znaczna nadwyżka przychodów uzyskiwanych przez skarżącą nad ponoszonymi przez nią kosztami działalności (27.934,58 zł), znacznie przewyższająca sumę wpisów od skarg należnych we wszystkich sprawach skarżącej (1292 zł). Uznał, iż dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy najistotniejsze jest bowiem to, że pozwala ona na zgromadzenie środków potrzebnych na opłacenie kosztów sądowych. Przykładowo nadwyżka wykazana w kwietniu bieżącego roku (6 759,45 zł) przekracza ponadpięciokrotnie wspomnianą sumę wpisów od skarg. Przedsiębiorca powinien w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę koszty prowadzonego postępowania sądowego traktując je priorytetowo z uwagi na ich publicznoprawny charakter. Nie może zatem preferować innych wydatków, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy znacznie wyższe kwoty przeznacza na inne cele. Wskazał także, iż środki, jakimi skarżąca obracała za pośrednictwem swoich rachunków bankowych w trakcie, kiedy toczyły się postępowania z wniosków o przyznanie jej prawa pomocy, wielokrotnie przewyższały sumę wpisów od złożonych przez nią skarg. Zresztą saldo końcowe na jednym z tych rachunków nadal pozwalałoby uiścić wszystkie te wpisy niemal w całości. Zdaniem referendarza budzą wątpliwości wyjaśnienia strony na temat jej małżonka. Materiał dowodowy nie potwierdza udziału tej osoby w prowadzeniu działalności gospodarczej; nie zgodził się nadto z twierdzeniem skarżącej zawartym w piśmie z dnia 31 maja 2013 r. , iż skarżąca nie może zatrudnić swojego małżonka. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła, iż Sąd nie rozumie specyfiki działalności gospodarczej. Stwierdziła, iż nawet w sytuacji, gdy w kolejnym miesiącu osiągnęła dochód z prowadzonej działalności gospodarczej to w pierwszej kolejności jest zobowiązana spłacać zaległość w urzędzie skarbowym, a nie gromadzić środki na prowadzone przez nią postępowania sądowe. Wyjaśniając sytuację swojego męża podała, iż pomaga on w prowadzeniu działalności gospodarczej wypisując faktury. Zdaniem skarżącej sąd błędnie wskazał, że polskie prawo zakazuje zatrudniania małżonka oraz "namawia" do wyłudzania świadczenia ubezpieczeniowego i zasiłku dla bezrobotnych. Przedstawiła postanowienie sądu okręgowego zwalniające ją od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie cywilnej. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W ocenie sądu skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka zachodzi. Analiza przedłożonych przez nią materiałów nie potwierdza jej oświadczeń na temat sytuacji prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa, w szczególności wyjaśnień odnoszących się do osiąganych dochodów. Przez pierwsze trzy miesiące bieżącego roku stan tego przedsiębiorstwa uległ poprawie, czego dowodzi znaczna nadwyżka przychodów uzyskiwanych przez skarżącą nad ponoszonymi przez nią kosztami działalności (21.175,13 zł), znacznie przewyższająca sumę wpisów od skarg należnych we wszystkich sprawach skarżącej (1292 zł). Sąd bada sytuację finansową strony na dzień złożenia wniosku. Dalszą kwestią pozostaje fakt, że w omawianym przypadku nie może być mowy o stabilności, skoro wspomniana nadwyżka nie występuje we wszystkich miesiącach, a w pozostałych ma zróżnicowaną wysokość. Dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy najistotniejsze jest bowiem to, że pozwala ona na zgromadzenie środków potrzebnych na opłacenie kosztów sądowych. W tym kontekście zaznaczyć wypada, że koszty postępowania sądowego przedsiębiorca powinien w pierwszej kolejności kalkulować w ramach kosztów prowadzone przez siebie działalności gospodarczej, i to traktując jej priorytetowo z uwagi na ich publicznoprawny charakter. Nie może zatem preferować innych wydatków, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy znacznie wyższe kwoty przeznacza na inne cele. Skądinąd oświadczenie skarżącej, jakoby jej wydatki ograniczały się do opłacania podatków i składek na ubezpieczenie społeczne, również pozostaje w sprzeczności z treścią księgi przychodów i rozchodów, ponieważ dokumentuje ona, także w ostatnich miesiącach, liczne wydatki na zakup usług i towarów. Jest także oczywiste, że środki, jakimi skarżąca obracała za pośrednictwem swoich rachunków bankowych w trakcie, kiedy toczyły się postępowania z wniosków o przyznanie jej prawa pomocy, wielokrotnie przewyższały sumę wpisów od złożonych przez nią skarg. Zresztą saldo końcowe na jednym z tych rachunków nadal pozwalałoby uiścić wszystkie te wpisy niemal w całości. Skarżąca nie wykazała, by przyznanie prawa pomocy uzasadnione było względami natury rodzinnej, w szczególności niebezpieczeństwem braku środków potrzebnych na utrzymanie. Przedstawione dokumenty nie dowodzą jakichkolwiek zaległości w rozpatrywanym zakresie, np. w opłatach związanych z edukacją dzieci wnioskodawczyni. Wątpliwości budzą natomiast wyjaśnienia strony na temat stanu finansowego jej rodziny. Podaje ona, iż w roku 2012 r. firma przez nią prowadzona przyniosła stratę w wysokości 20 448,23 zł a w pierwszym półroczu 2013 r. w wysokości 20 342,97 zł. Nie wykazała natomiast źródeł dochodu z których pokrywa ową stratę oraz które pozwalają na utrzymanie czteroosobowej rodziny, regularne uiszczanie wszelkich opłat m. innymi za gaz, energię, wodę, kanalizację, śmieci oraz koszty płatnych studiów obojga dzieci w wysokości 10 000 zł rocznie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podała bowiem, iż nie posiada żadnych zasobów finansowych w tym oszczędności oraz majątku. Odnosząc się do zarzutów zawartych w sprzeciwie przyjdzie zważyć, iż sąd nie twierdził, iż polskie prawo zabrania zatrudniania męża. W wydanym przez referendarza postanowieniu jedynie zacytował stwierdzenie skarżącej zawarte w piśmie z dnia 31 maja 2013 r. co dla braku wątpliwości oznaczył cudzysłowiem. Nie "namawia" również do ubiegania się o świadczenia przysługujące osobom bezrobotnym wskazał jedynie, iż w przypadku, gdy małżonek jest osobą bezrobotną należy wykazać ten fakt stosownym zaświadczeniem z urzędu pracy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.