I SA/Gl 731/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Bożena Suleja, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Kuziel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 r. sprawy ze skargi H.Z. i A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej SKO lub Kolegium), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (tj. w Dz.U. z 2005 roku, Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej O.p.), decyzją z dnia [...] (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] ustalającą H. i A. Z., B. C. i M. C. wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2012 r. w kwocie [...] zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie SKO stwierdziło, że organ I instancji ustalając wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r. przyjął grunty pozostałe o powierzchni [...] m. kw. oraz grunty rolne o powierzchni [...] ha. Odwołując się od w/w decyzji H. i A. Z. podnieśli błędne przyjęcie do opodatkowania powierzchni gruntów. W ich ocenie powierzchnia ta winna wynosić [...] m. kw. w odniesieniu do gruntów pozostałych oraz [...] ha w odniesieniu do gruntów rolnych. SKO odnosząc się do tak zarysowanego sporu, w pierwszej kolejności odwołało się do treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, podnosząc, że opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają następujące nieruchomości lub obiekty budowlane: 1) grunty; 2) budynki lub ich części; 3) budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości, b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2. Kolegium podkreśliło, że opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają wszystkie grunty (również do 1 ha) sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Ustalając wysokość łącznego pieniężnego zobowiązania za 2012 r. w kwocie [...] zł. organ I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął dane wynikające z ewidencji gruntów oraz informacji o nieruchomości. Jednocześnie zaznaczono, że podatkiem od nieruchomości objęto następujące przedmioty opodatkowania: -budynki mieszkalne -[...] m.kw. x [...]zł = [...] zł., -pozostałe budynki – [...] m.kw. x [...] zł = [...] zł., - grunty pozostałe – [...] m.kw. x [...] zł = [...] zł. Natomiast podatkiem rolnym objęto użytki rolne o powierzchni [...] ha. SKO zaakcentowało, że dane z ewidencji gruntów są punktem wyjściowym przy określaniu podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości, co pozostaje w zgodzie z przepisami ustawy z dnia la 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa, gdyż z punktu widzenia procesowego ewidencja gruntów i budynków ma charakter dokumentu urzędowego, o jakim mowa w art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, a więc stanowi dowód tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone a zawartym w niej zapisom przysługuje domniemanie prawdziwości i zgodności z prawdą. Dalej Kolegium zauważyło, że kwestionowanie danych zawartych w ewidencji gruntów odbywa się w odrębnym postępowaniu od postępowania podatkowego. Dopóki podatnik nie wystąpi do właściwego organu o zmianę zapisów w ewidencji i dopóki to nie nastąpi, dopóty nie można skutecznie zarzucić organom podatkowym błędnych ustaleń co do przedmiotu i podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Jeżeli istnieją rozbieżności pomiędzy stanem faktycznym, a danymi ewidencji gruntów, to na podatniku ciąży obowiązek doprowadzenia do zgodności tych zapisów ze stanem faktycznym. Reasumując Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie Wójt Gminy K. dokonując wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego podatku na 2012r. oparł się na danych wynikających z ewidencji gruntów, a ustalenie tego wymiaru nie narusza przepisów prawa. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. i A.Z. domagali się uznania ich za pokrzywdzonych oraz zarzucili Kolegium popełnienie czynu zabronionego. Uzasadniając skargę, skarżący podnieśli, że Kolegium w sposób nieuzasadniony zmieniło dane w ewidencji gruntów i budynków. Zarzucili także SKO brak obiektywizmu oraz działanie na szkodę skarżących. W piśmie procesowym z dnia 29 stycznia 2013 r. skarżący podnieśli, że SKO "zasłaniając się scalaniem nieruchomości usiłowało przesunąć granicę na moją szkodę, w ten sposób, aby umyślnie doprowadzić do uniemożliwieniami gospodarowania na mojej własności". Do pisma tego został dołączony wyrok tut. Sądu z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 164/11. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). W badanej sprawie istotne znaczenie ma przepis art. 134 § 1 p.p.s.a, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany argumentacją skargi, jej wnioskami i wskazaną podstawą prawną. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż Sąd uznał skargę za zasadną, jednakże z przyczyn nie wskazanych w skardze. Wypada przy tym podnieść, że w uchwale NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, wyjaśniono, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (ONSA WSA 2010, nr 1, poz. 1, s. 36 uzasadnienia). Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest określenie skarżącym łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r., w którym m.in. przyjęto, że opodatkowanie podatkiem od nieruchomości według stawki dla gruntów pozostałych podlegał grunt o powierzchni [...] m. kw. Z powierzchnią tych gruntów nie zgadzali się skarżący, podnosząc, że są współwłaścicielami tej kategorii gruntów o powierzchni [...] m. kw. Poza sporem pozostają natomiast inne elementy decyzji, w tym przyjęta powierzchnia budynków mieszkalnych, budynków pozostałych, użytków rolnych oraz okoliczność, że w/w nieruchomość stanowiła przedmiot współwłasności czterech osób. W badanej sprawie rozstrzygnięcie Sądu zostało zdeterminowane przede wszystkim treścią art. 165 § 1 i § 2 Op. Zgodnie z art. 165 § 2 Op., wszczęcie postępowania z urzędu następuje w formie postanowienia, przy czym jak stanowi § 4 § tego przepisu, datą wszczęcia postępowania z urzędu, jest dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego. Przepisów w/w nie stosuje się tylko w jednej sytuacji tj. przy ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie ( art. 165 § 5 pkt 1) Op.). Jednakże, co wymaga szczególnego zaakcentowania a co wynika z końcowej części przepisu art. 165 § 5 pkt 1) Op. przepisów o wszczęciu postępowania nie stosuje się tylko w przypadku, gdy stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie. A contrario, w sytuacji, gdy zmienił się stan faktyczny sprawy, organ ustalając wysokość zobowiązania zobligowany jest do wszczęcia postępowania podatkowego, a w konsekwencji do zachowania przepisów procesowych związanych z prowadzeniem tego postępowania. Wydanie zatem decyzji ustalającej – w sytuacji, gdy zmienił się stan faktyczny przyjmowany za podstawę rozstrzygnięcia w latach poprzedzających rok podatkowy - - wymaga przeprowadzenia szeregu czynności procesowych, od wszczęcia postępowania podatkowego (art. 165 Op.), poprzez przeprowadzenia postępowania dowodowego (art. 180 – 199 Op), umożliwienie stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu podatkowym wreszcie zagwarantowania podatnikom wypowiedzenie się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego (art. 200 Op.). W badanej sprawie organ ustalając wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2012 r. oparł się na Zawiadomieniu o zmianach w danych ewidencji gruntów i budynków z dnia 24 października 2011 r. (karta 4 akt podatkowych) oraz na Wypisie z rejestru gruntów – wykazie zmian z dnia 21 października 2011 r. (karta 3 akt podatkowych). W aktach podatkowych znajduje się też Informacja w sprawie podatku od nieruchomości (złożona przez skarżącego H. Z. z dnia 12 listopada 2009 r. Z informacji tej wynika, że działka nr [...] posiada powierzchnię [...] m. kw. (karta nr 1 akt podatkowych). Porównanie danych wynikających z w/w Informacji z danymi zawartymi w Wypisie gruntów – wykazie zmian w sposób nie budzący wątpliwości wykazuje, że powierzchnia w/w działki zmniejszyła się z [...] m. kw. na [...] m. kw., a to oznacza, że zmienił się stan faktyczny sprawy, a skoro tak, to organ podatkowy utracił uprawnienie do ustalania wysokości zobowiązania pieniężnego, bez wszczęcia postępowania podatkowego. Organ I instancji – pomimo zaistniałej sytuacji – nie wydał postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego oraz nie zagwarantował stronie (stronom – 4 współwłaścicieli) udziału w postępowaniu, co w konsekwencji oznacza, że decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania. Uwadze organu odowławczego umknęły te naruszenia, co uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu podatkowego I instancji, która: - po pierwsze, została wydana bez wszczęcie postępowania podatkowego, - po drugie, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego (jedynymi dowodami w sprawie na etapie postępowania przed organem I instancji było zawiadomienie o zmianie w ewidencji gruntów i budynków oraz wypis z rejestru gruntów (karta 4 i 3 akt podatkowych, Informacja w sprawie podatku od nieruchomości na rok 2009), - po trzecie wreszcie, bez zagwarantowania stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu podatkowym i możliwości wypowiedzenia się co do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Wszystkie te uchybienia zadecydowały o tym, że organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniło uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając ponownie sprawę, Kolegium uwzględni powyższe wywody wydając rozstrzygnięcie, które zapewni wyeliminowanie wszystkich uchybień poczynionych przez organ I instancji oraz uzasadni je w sposób umożliwiający jego weryfikację. W tym przedmiocie organ przede wszystkim oprze się na konkretnej decyzji organu tj. ustalającej skarżącym wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r. Wytyczne i zalecenia skierowane do organu I instancji winny zawierać wskazanie przepisów, którym organ ten uchybił oraz zasady, jakie winien zastosować, aby uniknąć/nie powielić dotychczasowych błędów. Zwróci ponadto uwagę na zasady rządzące prowadzeniem postępowania dowodowego, w tym na gromadzenie dowodów oraz ich ocenę, zgodnie z zasadą zawartą w art. 191 Op. W punkcie drugim Sąd orzekł, że decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, do czego był zobowiązany treścią art. 152 ustawy.