I SA/Gl 733/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 grudnia 2007 r., uzupełnionego następnie formularzem przesłanym do tut. Sądu w dniu 24 stycznia 2008 r. K.B. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Motywując prośbę podniesiono, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W chwili obecnej jest na emeryturze, "połowę jej wynagrodzenia zajmuje Urząd Skarbowy w T. w toczącym się administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym." Z tych też powodów – jak podkreśliła skarżąca – nie ma nawet możliwości przetrwania "od pierwszego do pierwszego". W stosunku do skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne, w toku którego dokonano zajęcia nieruchomości. Skarżąca co miesiąc ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w tym czynsz, energia elektryczna, woda i gaz oraz niezbędne wydatki na wyżywienie zaspokojenie najpotrzebniejszych potrzeb. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że K.B. posiada "dom przy ul. [...] w M., nieruchomość ta została zajęta przez administracyjny organ egzekucyjny Urząd Skarbowy w T. w toczącym się postępowaniu – dokonano opisu oszacowania przed licytacją sygn. [...]." Skarżąca nie posiada innych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...]. Dochód skarżącej oznaczono w kwocie [...] zł, który zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika z dnia 24 stycznia 2008 r. jest w połowie zajęty przez Urząd Skarbowy w T. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 12 lutego 2008 r., wezwano K.B. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. W tych ramach wezwano wnioskującą do udokumentowania za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (energia elektryczna, gaz, woda, opłaty czynszowe, telefon itp.); w przypadku występowania jakiegokolwiek zadłużenia z tytułu wskazanych opłat należało nadesłać zaświadczenie właściwego podmiotu potwierdzające tę okoliczność, udokumentowania aktualnie uzyskiwanych dochodów skarżącej przy uwzględnieniu obciążeń komorniczych – należało w tym celu nadesłać np. ostatni "odcinek" emerytury, nadesłania odpisu bądź kserokopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] oraz udokumentowania okoliczności podniesionej w druku PPF, tj. zajęcia w/w nieruchomości przez organ egzekucyjny – w tych ramach należało przede wszystkim nadesłać odpis bądź kserokopię opisu i oszacowania dot. wspomnianej nieruchomości. W cytowanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania praw pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, pełnomocnik skarżącej nadesłał plik dokumentów, w tym: rachunki związane z miesięcznymi kosztami ponoszonymi w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego (czynsz, gaz, woda i energia elektryczna), decyzję o waloryzacji świadczenia emerytalnego. W piśmie procesowym z dnia 28 lutego 2008 r. pełnomocnik wyjaśnił nadto, że w wezwaniu błędnie wskazano, iż nieruchomość przy ul. [...] mieści się w T. Poinformował, że lokal ten jest tzw. mieszkaniem zakładowym, gdzie czynsz w chwili obecnej jest pobierany przez A Sp. z o.o. Podkreślił nadto, że w formularzu błędnie wskazano, iż to nieruchomość położona w M. przy ul. [...] podlega egzekucji w ramach postępowania o nr [...]. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującej było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Mając zatem na uwadze poczynione wyżej założenia metodologiczne w zderzeniu z zebranym materiałem źródłowym, uznano, że skarżąca nie wykazała, iż w stosunku do niej może być zastosowana wyjątkowa instytucja, jaką niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że celowym w tej sprawie było wezwanie skarżącej do nadesłania tytułu prawnego do mieszkania położonego w M. przy ul. [...]. Działanie takie podyktowane było oświadczeniem skarżącej wkomponowanym w treść pełnomocnictwa z dnia 15 lipca 2007 r. Wynika z niego, że syn skarżącej – A.B. – mieszka w w/w lokalu. Taki stan rzeczy nie pozwala w sposób jednoznaczny określić, kto i jakim zakresie powinien ponosić opłaty z tytułu utrzymania wspomnianego mieszkania. Nie można też tracić z pola widzenia faktu, iż tytułem opłat sądowych strona skarżąca wydatkowała już w tej sprawie łączną kwotę [...] zł. Nie sposób przy tym nie wspomnieć, że w tego typu sprawach, gdzie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie organu administracji publicznej, całkowity bilans opłat sądowych, do uiszczenia których zobowiązana jest strona skarżąca, zamyka się w kwocie [...] zł. Taki stan rzeczy ma miejsce w przypadku, gdy orzeczeniem Sądu skarga zostanie oddalona, a strona niezadowolona z takiego rozstrzygnięcia wniesie skargę kasacyjną do NSA. Koszty te sprowadzają się nawet tylko i wyłącznie do równowartości wpisu sądowego od skargi w przypadku wygrania sprawy przez stronę skarżącą. Warto też wspomnieć, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości, która wprawdzie ma zostać poddana licytacji, nie mniej jednak jest wartość rynkową oszacowano w 2006 r. na kwotę [...] zł, zaś obciążenia hipoteczne tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa wynoszą zaledwie 1/5 tej wartości, tj. [...] zł. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.