I SA/Gl 747/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze kasacyjnej z dnia 20 grudnia 2010 r. pełnomocnik skarżącej wniósł między innymi o zwolnienie A.O. "od konieczności ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej." W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 21 grudnia 2010 r.) A.O. podniosła, że w chwili obecnej nie posiada środków, które pozwolą jej na zabezpieczenie należnych kosztów sądowych. Wyjaśniła, że taki stan rzeczy ma miejsce w związku z kryzysem w branży budowlanej, w której prowadzi działalność gospodarczą. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżąca tworzy gospodarstwo domowe wraz z mężem. Wnioskująca nie posiada zasobów pieniężnych. Jej majątek – zgodnie z treścią oświadczenia – stanowi dom o pow. 250 m2 (współwłasność małżeńska). W rubryce "dochód miesięczny brutto" skarżąca zdeklarowała stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 20.501,00 zł w okresie od stycznia do października 2010 r. W wyniku analizy treści wniosku, pismem z dnia 25 stycznia 2011 r., referendarz sądowy wezwał A.O. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: 1. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności przez jej małżonka (pomimo rozdzielności majątkowej obowiązującej w małżeństwie skarżącej – uwaga ta dotyczy wszystkich punktów wezwania) – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, m.in. w Banku A, Banku B (o. C.) i Banku C (o. C.), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3. nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2009; 4. złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczych prowadzonych przez skarżącą i przez jej małżonka. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należy wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, ostatniego sprawozdania finansowego lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres sześciomiesięczny oraz ewidencji środków trwałych; 5. nadesłanie zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub innego dokumentu, z którego wynikałyby te dane, np. harmonogramu spłaty należności kredytowych; 6. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W treści przywołanego wyżej wezwania zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Wezwanie doręczono stronie skarżącej w dniu 1 lutego 2011 r . Zarządzeniem z dnia 14 lutego 2011 r., uwzględniając wniosek pełnomocnika strony wnioskującej z dnia 8 lutego 2011 r., referendarz sądowy przedłużył o kolejne dwa tygodnie termin do uzupełnienia wniosku. Odpis tego zarządzenia doręczono pełnomocnikowi w dniu 21 lutego 2011 r. Przy piśmie przewodnim z dnia 21 lutego 2011 r. pełnomocnik skarżącej nadesłał wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego na potrzeby firmy skarżącej. Wynika z niego, że w okresie od 1 listopada 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. nie odnotowano żadnych operacji o charakterze uznaniowym, i że saldo końcowe na koniec 2010 r. wyniosło 19,50 zł. Na dwóch wyciągach z innych rachunków zamieszczono operacje dokonane w dniach: 31 stycznia 2011r. (uznaniowe na kwotę 0,02 zł; obciążeniowe na kwotę 219,83 zł), 4 listopada 2010 r. (uznaniowe na kwotę 26.132,00 zł i obciążeniowe na kwotę 25.858,10 zł) i z dnia 18 listopada 2010 r. (transakcja uznaniowa na kwotę 771,87 zł). Te ostatnie wydruki pochodzą z programu Video TEL Banking i zostały wydrukowane w dniu 8 lutego 2011 r. Przy piśmie z dnia 21 lutego 2011 r. nadesłano nadto kopię zeznania PIT-36L, z którego wynika, że A.O. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała w 2009 r. dochód brutto w kwocie 1.166.757,66 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wziąwszy więc pod uwagę przytoczoną wyżej przesłankę zastosowania dobrodziejstwa procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy, w konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym uznano, że skarżąca nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych we wnioskowanym przez nią zakresie. Wyprzedzając szczegółowe uwagi co do postawy wnioskującej oraz zgromadzonego materiału źródłowego wypada w tym miejscu zwrócić uwagę A.O. oraz reprezentującej ją pełnomocnika, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi takim ograniczeniem wydaje się być kryterium majątkowe stosowane wobec osób ubiegających o przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy należy jednak przede wszystkim zachować obiektywizm w ocenie własnych możliwości finansowych. Strona inicjując postępowanie sądowe winna mieć świadomość tego, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Mając powyższe na uwadze uznano, że instytucja przyznania prawa pomocy - zdaniem rozpoznającego - nie została stworzona dla tych z podmiotów, które deklarują dochód za rok, w którym zainicjowano postępowanie sądowe, w kwocie 1.166.757,66 zł. Niezależnie od poczynionych wyżej uwag natury ogólnej, trzeba w tym miejscu zaakcentować bierną postawę skarżącej w toku postępowania z wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że pomimo przedłużonego terminu nie nadesłała w tej sprawie większości z wymaganych dokumentów. Dodatkowo realizacja pkt 2 wezwania referendarza z dnia 25 stycznia 2011 r. ma charakter niepełny. Przy piśmie z dnia 21 lutego 2011 r. nadesłano wszak wyciągi (i to niepełne) z części posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych. Już tylko analiza akt sądowych pozwoliła stwierdzić, że skarżąca posiada jeszcze co najmniej trzy rachunki, z których w toku tego postępowania sądowego ponoszono należne opłaty sądowe, w tym wpis sądowy w kwocie 7.802,00 zł (uiszczony w dwóch transzach, z dwóch różnych rachunków bankowych). W tych ramach trzeba stwierdzić, że w gruncie rzeczy nie przedłożono żadnych dokumentów, które mogłyby się przyczynić do rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny aktualnych możliwości płatniczych A.O. Ta bierność procesowa, co oczywiste, w zasadniczy sposób przełożyła się na wynik niniejszego wpadkowego postępowania. Wyniku tego nie mogła zmienić także ta część argumentacji skarżącej, która dotyka kwestii kryzysu w branży budowlanej. Zjawisko gospodarcze potocznie już określane jako "kryzys gospodarczy" ma charakter globalny i bardzo złożony. Z pewnością jest to okres, w którym prowadzenie działalności gospodarczej napotyka dodatkowe trudności. Jednakowoż przez swą skalę i charakter (uciążliwość dla danego przedsiębiorcy) jest to zjawisko dość łatwe do udowodnienia. Skoro skarżąca twierdzi, że jej sytuacja ekonomiczna obecnie (tj. w dobie kryzysu gospodarczego w ujęciu globalnym) pogorszyła się, to powinna podać fakty, na których taki wniosek opiera, np. zestawienie wielkości obrotów z okresami sprzed kryzysu, spadek ilości zamówień, trudności z wyegzekwowaniem należności od kontrahentów - zwiększenie ilości bezskutecznych postępowań egzekucyjnych, konieczność redukcji zatrudnionych osób, zaostrzone warunki uzyskania kredytów na prowadzenie działalności gospodarczej, utrata kontrahentów związana z zakończeniem przez nich działalności gospodarczej. Zaakcentować jednocześnie trzeba, że wymienione zdarzenia stanowią normalne tło dla działalności w prowadzonej w realiach gospodarki wolnorynkowej. Głównym efektem kryzysu gospodarczego jest spotęgowanie tych zjawisk. Zatem podmiot powołujący się na kryzys gospodarczy powinien wykazać, że w jego otoczeniu gospodarczym w ostatnim okresie czasu względem lat poprzednich nastąpiła intensyfikacja przykładowo wymienionych powyżej zdarzeń (bądź ich skali). Samo powołanie się na fakt społeczny, jakim jest kryzys gospodarczy, nie jest wystarczające (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt I FZ 448/09, źródło: www.nsa.gov.pl/ baza orzeczeń). Co już wyżej akcentowano, a wymaga powtórzenia w tym miejscu, skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Jedynie na marginesie należało odnotować, że niezrozumiałym jest, szczególnie w świetle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, działanie wnioskującej i jej pełnomocnika sprowadzające się do przedłużania postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Trzeba tutaj zauważyć, że przygotowanie kopii zeznania PIT-36L za 2009 r. nie wymagało dodatkowego terminu. Tego terminu nie wymagało także przygotowanie do wysyłki wydruków z rachunków bankowych, sporządzonych w dniu 8 lutego 2011 r., a więc jeszcze w ramach siedmiodniowego terminu, wyznaczonego wezwaniem z dnia 25 stycznia 2011 r. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.