I SA/Gl 749/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2010r. sprawy ze skargi K. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją ostateczną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. z dnia [...] r. nr [...] , ustalającą T. K. i K.U. wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za okres od [...] do [...] 2008 r. w wysokości [...] zł, w tym z tytułu podatku rolnego – [...] zł, a podatku od nieruchomości – [...] zł. W skardze zakwestionowany został przez K. U. wymiar podatku w części dotyczącej opodatkowania garażu o powierzchni [...] m2 jako "innego budynku" w kwocie [...] zł. Podatniczka zarzuciła, że organy podatkowe obu instancji bezpodstawnie uznały garaż wzniesiony na działce, stanowiącej jej współwłasność, "samowolnie, bez dokumentacji technicznej i niezgodnie z zasadami sztuki budowlanej" za budynek, choć nie ma on fundamentów i tym samym nie jest budynkiem w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Na poparcie powyższego zarzutu skarżąca powołała się na (załączone do skargi) dwie opinie techniczne biegłych sądowych inż. P. U. z dnia [...] 2008 r. i inż. P.W. z dnia [...] 2009 r. oraz notatkę z dnia [...] 2009 r. sporządzoną przez uprawnionego budowniczego M. L. z oględzin nieruchomości. Skarżąca podkreśliła, że opinia, na której oparte zostały decyzje organów podatkowych obu instancji, a mianowicie pismo Państwowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2008 r., została sporządzona bez dokonania oględzin spornego obiektu. Organ nadzoru budowlanego nigdy nie skontrolował bezpośrednio na miejscu, czym jest w sensie budowlanym obiekt wzniesiony samowolnie na nieruchomości skarżącej przez małżonków I. i K. S., mimo wielokrotnych interwencji i wniosków kierowanych przez skarżącą w postępowaniu z zakresu nadzoru budowlanego (dotyczącego samowoli budowlanej i nakazu rozbiórki spornego obiektu) oraz w niniejszym postępowaniu podatkowym. W skardze podniesiono także kwestię zlokalizowania garażu częściowo na cudzej nieruchomości oraz faktycznego władania spornym obiektem przez osoby, które go samowolnie wzniosły. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało w całości swe dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wskazało, że w ocenie tego organu sporny obiekt o powierzchni [...] m2 stanowi budynek w rozumieniu ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, zatem podlega opodatkowaniu. Odnosząc się do argumentu skargi, że obiekt ten nie ma fundamentów, SKO wyjaśniło, że ani przepisy prawa budowlanego, ani ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie zawierają definicji fundamentów, wobec czego stosować należy wykładnię językową i przyjąć potoczne rozumienie tego pojęcia. Za encyklopedią powszechną PWN organ uznał, że fundament to "najniżej położona część obiektu, np. budynku, maszyny, wiaduktu, przekazująca na grunt nacisk wywierany przez ten obiekt. Podłoże fundamentu stanowi warstwa gruntu, występująca między poziomem posadowienia i głębokością, do której sięga jego oddziaływanie na grunt. Fundament bezpośredni przekazuje obciążenie na podłoże gruntowe bezpośrednio swoją podstawą (którą jest np. stopa, ława, ruszt, płyta fundamentowa), a fundament pośredni – za pomocą pali wbitych w grunt lub studni uformowanych w gruncie". Następnie zaś powołał się na ustalenia faktyczne, poczynione w sprawie, a w szczególności na opinię Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. z dnia [...] 2008 r., w której stwierdził on, że w przypadku spornego obiektu za fundamenty należy uznać słupy częściowo obetonowane, a więc uformowane na kształt stopy fundamentowej. Stwierdzenie to, w połączeniu z bezspornym ustaleniem, że obiekt jest trwale związany z gruntem, ma dach i jest wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, doprowadziło organ nadzoru budowlanego do wniosku, że sporny obiekt jest budynkiem w rozumieniu przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że powyższe ustalenia zostały oparte na danych przedstawionych przez skarżącą, a mianowicie opisie konstrukcji obiektu sporządzonej przez P. U. w opinii technicznej z dnia [...] 2008 r. Opis ten uznano za wiarygodny (nie zanegowano żadnego z ustaleń faktycznych) i wystarczający dla dokonania oceny charakteru obiektu. Jednocześnie organ odwoławczy, podobnie jak organ I instancji, wskazał, że opinia P. U. nie mogła stanowić dowodu, gdyż mąż podatniczki nie mógł być biegłym w tej sprawie. Z kolei SKO uznało, że opinią biegłego nie jest także, przedstawiona przez podatniczkę i dołączona do odwołania, notatka z oględzin, sporządzona przez M.L.. Podkreśliło przy tym, że nawet opinie biegłych nie są dla organów wiążące, gdyż decyzja podejmowana jest w oparciu o ocenę całokształtu materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podniósł ponadto argument, że kolejna opinia biegłego, załączona do skargi, nie może być brana pod uwagę, jako że nie była znana przed wydaniem decyzji odwoławczej. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi, podkreślając w szczególności, że stanowisko Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M., zaprezentowane w piśmie z dnia [...] 2008 r. zostało sformułowane wyłącznie w oparciu o jego opinię, bez oględzin obiektu budowlanego, a więc bez zapoznania się ze stanem faktycznym. Podniósł ponadto, że w ewidencji gruntów obiekt ten jest ujęty jako obiekt nietrwały. Złożył wniosek o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż do wydania zaskarżonej decyzji doszło z naruszeniem przepisów postępowania podatkowego, obligujących organy do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i przeprowadzenia w tym zakresie pełnego postępowania dowodowego. Mimo obszernych wywodów decyzji obu instancji, w ocenie Sądu, wnioski, na których oparto zaskarżoną decyzje, nie mają dostatecznego uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd przyjął za ustalony następujący stan faktyczny: K. U. była w okresie objętym zaskarżoną decyzją współwłaścicielką, wraz z T. K., nieruchomości położonej w M. przy ul. [...], składającej się z działki gruntu o powierzchni [...] m2 (w tym [...] m2 sklasyfikowane jako tereny budowlane, [...] m2 jako grunty rolne, a [...] m2 jako drogi). Na działce znajduje się budynek mieszkalny o pow. [...] m2 oraz obiekt budowlany, wzniesiony przez I. i K. S., z przeznaczeniem na garaż. Obiekt ten został zbudowany bez dokumentacji technicznej, pozwolenia na budowę i bez zgody K. U. (prawdopodobnie za zgodą drugiej współwłaścicielki – T. K.). Obiekt ten, jak wynika z zawiadomienia o zmianach w danych ewidencyjnych z dnia [...] 2008 r., został z tą datą dopisany do ewidencji gruntów i budynków w jednostce ewidencyjnej M. M. w obrębie S. jako "budynek [...] o pow. zabudowy [...] m2, G.90, U. K. ½ cz, K. D. i T." (k. 39 akt administracyjnych). Na wezwanie organu podatkowego z dnia 8 sierpnia 2008 r. (k. 2 i 3). I. S., działając jako pełnomocnik T.K., złożyła informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych, wykazując w niej m. in. garaż murowany o pow. [...] m2 (k. 4). Informacja została złożona [...] 2008 r., choć opatrzono ją datą [...] 2007 r. Z kolei K. U. na powyższe wezwanie złożyła informację sporządzoną [...] 2008 r., w której takiego budynku nie wykazała (k. 10), a w załączonym piśmie wyjaśniła, że powyższy garaż nie jest budynkiem w świetle prawa budowlanego (k. 11). W dniu [...] 2008 r. T.K. sprzedała na rzecz T. i D. K. swój udział w nieruchomości. W ocenie Sądu pozostałe ustalenia, na których oparto wydanie decyzji podatkowej, nie stanowią dostatecznie wyjaśnionych okoliczności faktycznych. Dotyczy to w szczególności kwestii, czy obiekt znajdujący się na działce stanowiącej do [...] 2008 r. współwłasność K. U. i T. K., a następnie – współwłsność K. U. i małżonków K., jest budynkiem w rozumieniu art. 1a. ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity; Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm.), a więc "obiektem budowlanym w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach". Organy podatkowe obu instancji oparły swe przekonanie co do charakteru spornego obiektu wyłącznie na stanowisku Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M.. Tymczasem stanowisko to trudno uznać za przekonujące, skoro w notatce z rozmowy telefonicznej przeprowadzonej [...] 2007 r. (k.1 akt administracyjnych) ustna ocena, że sporny garaż jest budynkiem, nie została oparta na żadnym wiarygodnym ustaleniu faktycznym. Organ nadzoru budowlanego wycofał się zresztą z tej oceny, wskazując w pismach z dnia [...] 2008 r. (k. 12) i z dnia [...] 2008 r. (k. 13) oraz z dnia [...] 2008 r. (k. 32), że nie może przesądzić, czy obiekt jest budynkiem, gdyż nie dysponuje dokumentacją techniczną i nie miał możliwości dokonania oględzin obiektu. Z kolei stanowisko zawarte w piśmie z dnia [...] 2008 r. (k. 38), któremu organy podatkowe nadały zasadnicze znaczenie w swym rozstrzygnięciu, oparte zostało w całości na fragmencie opinii dostarczonej przez stronę skarżącą, z jednoczesnym pominięciem wniosków tej opinii co do brak fundamentów w spornym obiekcie. Zatem powyższe pismo PINB jest tylko stanowiskiem wobec opinii dostarczonej przez stronę. Organ nie poczynił także ustaleń samodzielnie, skoro podczas oględzin nie miał dostępu do garażu (porównaj uzupełniający protokół oględzin pkt 2 -k. 27). Powyższe ustalenia, skonfrontowane ze stanowczym twierdzeniem strony skarżącej, że sporny obiekt jest pozbawiony fundamentów, popartym opinią sporządzoną przez jej męża – biegłego sądowego inż. P. U., notatką z oględzin przeprowadzonych przez uprawnionego budowniczego M.L. oraz dołączoną do skargi opinią biegłego sądowego, inż. P.W., nie pozwalają na uznanie, że kwestia posadowienia spornego obiektu budowlanego na fundamentach została prawidłowo wyjaśniona. Nie można przy tym zgodzić się ze stanowiskiem organów podatkowych, że do przesądzenia powyższej kwestii wystarczy zastosowanie potocznego rozumienia pojęcia "fundament". Pojęcie to, jakkolwiek niezdefiniowane ustawowo jest pojęciem z zakresu sztuki budowlanej i tylko z zastosowaniem wiedzy specjalistycznej z zakresu budownictwa możliwe jest dokonanie oceny, czy dany obiekt jest posadowiony na fundamencie, czy też nie. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że ustawodawcza odstąpił od poprzedniej definicji budynku jako "obiektu budowlanego umocowanego w ziemi lub na ziemi, posiadającego ściany lub słupy albo filary oraz pokrycie dachowe", wprowadzając wymóg zarówno trwałego związania z gruntem, jak i posiadania fundamentów. Analizując aktualną definicję budynku, trzeba uznać, że nie każdy obiekt trwale związany z gruntem (np. posadowiony częściowo w ziemi) ma fundamenty, a więc jest budynkiem. Kwestia ta zatem wymaga jednoznacznego i nie budzącego wątpliwości ustalenia. Jest to niemożliwe bez dokonania oględzin obiektu, czego w niniejszej sprawie żaden z organów skutecznie nie przeprowadził. Nie uczynił tego także organ nadzoru budowlanego. Jeśli wynik oględzin nie doprowadzi do wyjaśnienia wątpliwości, nieodzowne będzie zasięgnięcie opinii biegłego z zakresu budownictwa, którym może być nie tylko osoba wpisana na listę biegłych ale także pracownik administracji zajmujący się sprawami budownictwa i posiadający stosowne uprawnienia, co może być uzasadnione względem na koszty postępowania. Opinia ta musi jednak być oparta na prawidłowych ustaleniach faktów, czego w niniejszej sprawie dotychczas organy zaniedbały. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oparta została nie tylko na niepełnych ustaleniach co do charakteru obiektu budowlanego, ale także – co do jego wielkości. W informacji złożonej przez I. S. w imieniu T. K. garaż miał wielkość [...] m2,, w decyzji przyjęto jako jego powierzchnię [...] m2, natomiast w ewidencji gruntów i budynków wpisano budynek o powierzchni [...] m2. Powyższy stan wynika zapewne z faktu, że organy administracji nie poczyniły także w tym zakresie żadnych własnych, prawidłowych ustaleń faktycznych. Na marginesie jedynie wypada zauważyć, że zmiany w ewidencji zostały poczynione z dniem [...] 2008 r. w oparciu o to samo pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2008 r., które sporządził on na potrzeby organu podatkowego, w oparciu o opinię inż. P. U.. Przedstawione wyżej okoliczności wskazują, że zaskarżona decyzja została wydana z uchybieniem art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity; Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnia to jej uchylenia na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Na podstawie art. 152 Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, zaś w oparciu o art. 200 zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania, obejmujących zwrot wpisu sądowego.