I SA/Gl 758/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych - odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2016 r. i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 19 lipca 2016 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącej A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach postanowił: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Jak wynika z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia, w motywach wniosku skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką; zarazem nie wykazała jakiegokolwiek majątku; wśród dochodów wymieniła natomiast swe wynagrodzenie z umowy zlecenia, zaznaczając, że jego wysokość w lutym bieżącego roku wyniosła 855 zł; wyliczyła też wydatki (wszystkie związane z utrzymaniem wynajmowanego mieszkania). Z kolei w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia powyższych danych, które obejmowało m. in. udokumentowanie wszelkich dochodów uzyskiwanych przez wszystkie osoby tworzące gospodarstwo domowe, przedłożyła (w postaci kserokopii) decyzje z dnia [...] i z dnia [...] o przyznaniu jej matce odpowiednio emerytury w wysokości do wypłaty 1.330,25 zł oraz odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy w kwocie 4.680 zł, potwierdzenia wypłaty tych świadczeń, a także dokumenty obrazujące koszty utrzymania mieszkania. Uwadze referendarza nie umknął również fakt, że postanowieniem z dnia 24 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 413/16 przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym matce wnioskodawczyni, występującej w tamtej sprawie w charakterze skarżącej. Miała się ona wówczas utrzymywać z zasiłku chorobowego, natomiast odnośnie do wnioskującej nadesłano zaświadczenie jej zleceniodawcy, zgodnie z którym w marcu bieżącego roku nie wypłacono jej wynagrodzenia w kwocie 772,46 zł ze względu na potrącenie "sądowe" tytułem zobowiązania alimentacyjnego. Przystępując w tej sytuacji do przedstawienia motywów swej kwalifikacji, referendarz przytoczył brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako: p.p.s.a. Zaznaczył przy tym, że z przepisów tych wynika, iż ciężar wykazania zaistnienia przesłanek prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, a minimum staranności, jaką powinien on w tym względzie przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych wniosku. W niniejszej sprawie, jak ocenił, nie miało to miejsca, gdyż przedłożona dokumentacja nie rozwiewa wszystkich wątpliwości, które wyliczono w wezwaniu, a w szczególności tych, które dotyczą obecnej aktywności zarobkowej skarżącej i osiąganych tym tytułem wpływów. Stąd zdaniem referendarza rozpoznawany wniosek nie mógł zostać uwzględniony w całości. Zarazem referendarz wyraził przekonanie, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do uznania zasadności przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. Stając przed koniecznością wyboru postaci tego wsparcia, zadecydował o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych (a nie: ustanowieniu dla skarżącej radcy prawnego), albowiem to brak opłacenia skargi (a nie: brak udziału profesjonalnego pełnomocnika) stanowi na obecnym etapie postępowania przeszkodę do nadania sprawie dalszego biegu i tym samym realizację prawa strony do sądu. W uzasadnieniu tego stanowiska stwierdził, że wydaje się mało prawdopodobne, by osobiste dochody skarżącej uległy ostatnio znaczącemu podwyższeniu tym bardziej, że skarżąca przez dłuższy czas nie wykonywała zajęcia zarobkowego, które takie dochody mogłoby przynieść, poprawiając niezmiennie niekorzystną sytuację jej i jej matki. Ponadto w świetle zaświadczenia znajdującego się w aktach sprawy o sygn. I SA/Gl 413/16 poza zobowiązaniem będącym przedmiotem niniejszej sprawy ciąży na niej również zadłużenie alimentacyjne. Wreszcie nie można tracić z pola widzenia, że dochód uzyskiwany obecnie przez matkę skarżącej nie może być uznany za znaczący, zwłaszcza jeśli miałby stanowić źródło utrzymania dwóch osób wynajmujących mieszkanie. Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącej w dniu 28 lipca 2016 r. W piśmie wniesionym w dniu 4 sierpnia 2016 r. skarżąca wyjaśniła, że w okresie od 9 maja 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w jadłodajni, jednakże całe wynagrodzenie za ostatni miesiąc zostało objęte zajęciem komorniczym. Przy tym zaznaczyła, że z uwagi na niskie zarobki dążyła do zmiany miejsca pracy i podjęła zatrudnienie w cukierni, niemniej jednak z powodu wypadku, któremu uległa w dniu 11 lipca 2016 r., obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. W konsekwencji, jak podkreśliła, jedynym źródłem jej utrzymania będzie świadczenie emerytalne jej matki. Na koniec, zwracając uwagę na ciążące na niej zadłużenie alimentacyjne, wysokie koszty leczenia matki oraz trudności w pokryciu podstawowych wydatków życia codziennego, oznajmiła, że prosi także o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Do pisma załączyła kserokopie: zwolnienia lekarskiego (potwierdza ono niezdolność skarżącej do pracy w okresie od 1 do 7 sierpnia 2016 r.), karty informacyjnej z pomocy ambulatoryjnej udzielonej skarżącej w dniu 11 lipca 2016 r. (w związku ze stłuczeniem [...]) oraz zaświadczenia zleceniodawcy z dnia 2 sierpnia 2016 r. (wynika z niego, że wysokość miesięcznego wynagrodzenia skarżącej za maj i czerwiec bieżącego roku wyniosła 200 zł brutto, przy czym świadczenie za drugi z tych miesięcy w całości zostało potrącone przez komornika). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że wspomniane pismo skarżącej z dnia 4 sierpnia 2016 r. zakwalifikowano jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2016 r. Stało się tak z uwagi na treść tego pisma i czas jego wniesienia. Wszak w piśmie tym skarżąca zwróciła się z prośbą o pozytywne rozstrzygnięcie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy także w części, w jakiej referendarz załatwił go odmownie. Poza tym pismo to złożyła w terminie do zaskarżenia tego postanowienia. Mając to na względzie, odnotować należy, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Jednocześnie konieczne staje się odnotowanie, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że, aby stwierdzić jej istnienie, trzeba poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania i to niezależnie od tego, jaki jest zakres przedmiotowy jego wniosku. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest z kolei niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, pozytywna weryfikacja wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest możliwa bez uprzedniego poznania sytuacji, w jakiej wnioskodawca się znajduje, a w szczególności jego zdolności płatniczej. Nie ulega zatem wątpliwości, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by zebrany materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny, a minimum staranności wymagane w tym względzie sprowadza się do należytego wykonania wezwania do uzupełnienia danych wniosku. W niniejszej sprawie zakres materiału źródłowego, jaki skarżąca przedstawiła przed wydaniem postanowienia referendarza, istotnie nie pozwalał na uwzględnienie jej wniosku w całości, a zasadniczym jego mankamentem był brak przedłożenia jakiegokolwiek dokumentu, który dotyczyłby aktualnych dochodów skarżącej. Zarazem referendarz trafnie wywiódł, że zebrana wówczas dokumentacja stanowiła wystarczającą podstawę do uznania, iż w przypadku skarżącej została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a przytoczone przez niego motywy tej kwalifikacji zasługują na pełną aprobatę. Nie zmienia to jednak faktu, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżąca złożyła dodatkowe oświadczenia i dokumenty, które usunęły sygnalizowany brak materiału dowodowego. Przedstawiła wszak zaświadczenie swego zleceniodawcy, z którego wynika nieznaczna wysokość jej ostatniego wynagrodzenia, jak również brak możliwości jego wypłaty za ostatni miesiąc z uwagi na zajęcie tego świadczenia. Wykazała również, że aktualnie nie może świadczyć pracy z uwagi na wypadek, któremu uległa. Uwzględnienie tych okoliczności pozwala na uznanie, że skarżąca dostatecznie dowiodła zasadności przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co z kolei determinowało konieczność zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza w sposób opisany na wstępie. Z tych względów wydanie niniejszego postanowienia stało się konieczne.